Theo tin Tòa Thánh, trong buổi tiếp kiến chung ngày 16 tháng 9, Đức Giáo Hoàng tiếp tục những suy tư về Gaudium et Spes – văn kiện của Công đồng Vatican II bàn về Giáo hội và thế giới hiện đại.

Chương hai của văn kiện này nói về "cộng đồng nhân bản", và theo Đức Giáo Hoàng, chủ đề này mang tính "cấp thiết hơn bao giờ hết" trong thời đại ngày nay.

Đức Giáo Hoàng nhận định rằng, trong khi công nghệ đang "mở ra những khả năng mới, phá bỏ các rào cản và thu hẹp khoảng cách", thì các mối quan hệ giữa người với người lại "có xu hướng ngày càng ít mang tính bản vị hơn và trở nên ảo hơn".

Ngài đã liệt kê bốn hệ quả của việc thuộc về "gia đình nhân loại" mà Công đồng đã nêu ra.

Dưới đây là nguyên văn bài giáo lý của ngài, dựa vào bản tiếng Anh của Tòa Thánh:

Giáo lý. Các văn kiện của Công đồng Vatican II. IV. Hiến chế Mục vụ Gaudium et Spes (GS, 23-32). 3. Cộng đồng nhân bản

~

Anh chị em thân mến, chào buổi sáng và chào mừng anh chị em!

Khi dành chương hai để nói về "cộng đồng nhân bản", Hiến chế Gaudium et Spes (GS) mời gọi chúng ta xem xét "sự tùy thuộc lẫn nhau ngày càng gia tăng giữa con người" như là "một trong những đặc điểm nổi bật của thế giới hiện đại" (số 23). Tuy nhiên, thực tế này cần phải được hoàn thiện "ở mức độ sâu sắc hơn... đó là sự hiệp thông giữa các con người", điều đòi hỏi phải có "sự tôn trọng lẫn nhau đối với phẩm giá thiêng liêng trọn vẹn của mỗi con người" (sđd).

Đây là những nhận định mang tính cấp thiết hơn bao giờ hết trong thời đại chúng ta. Một mặt, sự phát triển kỹ thuật, sự lan tỏa của các phương tiện truyền thông đại chúng và mạng xã hội, cùng việc ngày càng sử dụng nhiều trí tuệ nhân tạo đang mở ra những khả thể mới, phá bỏ các rào cản và thu hẹp khoảng cách; mặt khác, các mối quan hệ lại có xu hướng ngày càng ít mang tính bản vị và trở nên ảo hơn, đồng thời nảy sinh nguy cơ chúng ta dần quen với việc phó mặc cho các thuật toán những quyết định vốn thuộc về phạm vi riêng biệt của lương tâm con người. Về phương diện này, việc đảm bảo cho các mối tương quan xã hội có nội dung đích thực và chiều sâu cá vị chính là đóng góp mà cộng đồng Kitô hữu mong muốn mang lại.

Công đồng mời gọi chúng ta tìm kiếm các tiêu chuẩn và sức mạnh từ kế hoạch sáng tạo của Thiên Chúa; trong kế hoạch ấy, Người muốn rằng “mọi người phải hợp thành một gia đình và đối xử với nhau trong tinh thần huynh đệ”. Chính vì thế, “lòng mến Chúa và yêu người là điều răn thứ nhất và trọng đại nhất”, điều răn đã được mặc khải trọn vẹn và thực hiện viên mãn nơi Đức Kitô (x. GS, 24).

Sự hoàn thiện của con người và sự phát triển của xã hội phải được xem là gắn bó mật thiết và tùy thuộc lẫn nhau: việc đặt chúng đối lập hoặc tách rời nhau sẽ khiến chúng trở nên vô nghĩa. Lịch sử, kể cả lịch sử gần đây, đã khẳng định rõ ràng sự thật này; do đó, chúng ta không bao giờ được mệt mỏi khi nhắc lại lời của các Nghị phụ Công đồng Vatican II rằng: “chủ thể và mục đích của mọi định chế xã hội chính là con người – một hữu thể, xét về bản chất, hoàn toàn cần đến đời sống xã hội” (GS, 25).

Từ góc độ này, Hiến chế Gaudium et Spes khẳng định rằng sự đa dạng về con người và các dân tộc trên thế giới không được coi là mối nguy hại hay sự đe dọa, mà trái lại, là nguồn lực để làm phong phú và phát triển lẫn nhau. Xung đột – điều đôi khi leo thang thành bạo lực – là hệ quả của sức mạnh tội lỗi và cách tội lỗi chi phối tư duy cũng như hành động ở mọi bình diện, gây ra sự hủy diệt và cái chết. Chúng ta cần cởi mở hơn nữa với luận lý học hỗ tương, chia sẻ và quan tâm chăm sóc, tựa như mối tương quan giữa các chi thể trong cùng một thân thể con người (x. 1 Cr 12,21–25).

Về điểm này, Hiến chế Mục vụ cũng đưa ra định nghĩa súc tích về “ích chung”, nhắc nhở rằng đó là “tổng thể các điều kiện của đời sống xã hội, cho phép các nhóm xã hội và các thành viên của họ có cơ hội tiếp cận tương đối đầy đủ và thuận lợi để đạt được sự hoàn thiện của chính mình” (GS, 26). Đồng thời, khi nhìn nhận sự tùy thuộc lẫn nhau giữa các dân tộc, văn kiện khẳng định rằng “mỗi nhóm xã hội phải quan tâm đến nhu cầu và những nguyện vọng chính đáng của các nhóm khác, cũng như lợi ích chung của toàn thể gia đình nhân loại” (GS, 26).

Từ tiền đề này, các Nghị phụ Công đồng đã đề ra một số “hệ quả thực tiễn và đặc biệt cấp bách” (GS, 27). Trước hết và trên hết là sự tôn trọng đối với con người. Hiến chế Gaudium et Spes (Vui mừng và Hy vọng) khẳng định: “Bất cứ điều gì đi ngược lại chính sự sống, chẳng hạn như mọi hình thức giết người, diệt chủng, phá thai, an tử hay cố ý tự sát; bất cứ điều gì xâm phạm đến sự toàn vẹn của con người, như hành vi cắt xẻo thân thể, tra tấn thể xác hay tinh thần, và những nỗ lực cưỡng ép ý chí; bất cứ điều gì xúc phạm đến phẩm giá con người, như điều kiện sống thấp kém, giam cầm tùy tiện, trục xuất, chế độ nô lệ, mại dâm, buôn bán phụ nữ và trẻ em; cũng như các điều kiện làm việc tồi tệ, nơi con người bị đối xử như những công cụ kiếm lời thay vì là những cá nhân tự do và có trách nhiệm; tất cả những điều này và những hành vi tương tự......thực sự là những điều ô nhục” (sđd).

Hệ quả thứ hai: sự tôn trọng và yêu thương dành cho các đối thủ hoặc những người có suy nghĩ và hành động khác biệt với chúng ta (x. GS, 28).

Thứ ba: sự bình đẳng căn bản của mọi con người, điều đòi hỏi phải có công bằng xã hội. Văn kiện khẳng định: “Mọi hình thức phân biệt đối xử, dù là về mặt xã hội hay văn hóa, dù dựa trên giới tính, chủng tộc, màu da, địa vị xã hội, ngôn ngữ hay tôn giáo, đều phải được khắc phục và loại bỏ vì đi ngược lại ý định của Thiên Chúa” (GS, 29).

Cuối cùng, các Nghị phụ Công đồng kêu gọi chúng ta vượt qua tư duy cá nhân chủ nghĩa để có thái độ sống đầy trách nhiệm và tinh thần dấn thân tham gia (x. GS, 30-31).

Anh chị em thân mến, tầm nhìn về nhân loại như một “cộng đồng người” là di sản quý báu mà Công đồng Vatican II đã để lại cho chúng ta. Tầm nhìn ấy giúp tất cả chúng ta thực hiện việc phân định bản thân và cộng đồng, để có thể đánh giá một cách đầy trách nhiệm các dự án xã hội và chính trị hiện nay, dựa trên các tiêu chuẩn về phẩm giá con người, công bằng xã hội và sự tham gia tự do vào việc xây dựng lợi ích chung. Bởi lẽ, tương lai của nhân loại tùy thuộc vào sự dấn thân của mỗi người trong việc cộng tác với Thiên Chúa và với anh chị em mình để xây dựng một thế giới nhân văn hơn (x. GS, 30).