Một hôm có một viên sĩ quan La Mã trên đường viễn chinh dừng chân tại một quán trọ ở Bithynia. Ông đã gặp gỡ và say mê người con gái của ông bà chủ quán nên đã xin cưới nàng làm vợ. Viên sĩ quan hào hoa đó là Constantius Chlorus và người con gái đó là Helena. Vào năm 284 đôi vợ chồng trẻ sinh hạ được một người con trai đặt tên là Constantine.

Nhờ hoàn cảnh đưa đẩy, viên tướng này trở thành hoàng đế Constance II. Nhưng khi tại vị thì Constance đã từ bỏ người vợ đầu tay là Helena và cưới con gái của Herculius để kết thêm bè cánh.

Bị ruồng bỏ, Helena cam chịu số phận hẩm hiu của mình và tìm niềm an ủi nơi đạo Công giáo. Người con trai là Constantine vẫn luôn trung thành với mẹ mình. Sau khi lên ngôi Hoàng đế La Mã, đã trở lại đạo Công giáo và tôn xưng mẹ mình với tất mọi vinh quang và danh dự.

Hoàng đế Constantine đã ra lệnh ngưng tất cả các cuộc bách hại người Công giáo, đã triệu tập Công đồng Nicea để cải tổ và củng cố những tín điều của Giáo Hội. Constantine cũng đã cho xây một ngôi thánh đường trên ngôi mộ của thánh Phêrô ở Roma.

Riêng thánh Helena thì đã dùng uy tín, tiền bạc và của cải để xây dựng các thánh đường và giúp đỡ những người nghèo khó. Bà ước ao được viếng thăm Thánh Ðịa, nên năm 326 Bà đã đến Palestine. Dường như trong dịp này, nhờ ơn Thánh Thần soi sáng, Bà đã tìm được cây Thánh giá của Chúa trong khi khai quật các hầm mộ. Khi ở Palestine, thánh Helena đã xây được hai vương cung thánh đường đồ sộ tại Bethlehem và Trên Núi Cây Sồi.