Việc cử tri bác bỏ chủ nghĩa Trump trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ mang đến cho Giáo hội cơ hội tự giải thoát khỏi sự giam cầm về tư tưởng, cũng như khỏi những ràng buộc đảng phái vốn đã làm biến dạng các giáo huấn về đạo đức và xã hội của Giáo hội.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại một cuộc mít tinh ở Pendleton, Nam Carolina, ngày 29 tháng 10. (Ảnh: Facebook/Đảng Cộng hòa)


Giáo sư Massimo Faggioli, trong mục Global Catholic của hãng tin UCA News, nhận định: Donald Trump và Đảng Cộng hòa đã phải hứng chịu thất bại toàn diện trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 tại Mỹ.

Kết quả này cũng là một lời bác bỏ đối với thứ chủ nghĩa cứu thế mang màu sắc chính trị - tôn giáo mà chủ nghĩa Trump đã khoác lên mình: tư tưởng về một “vị cứu tinh của quốc gia” được Chúa phái đến để chống lại người nhập cư, người Hồi giáo và những người theo chủ nghĩa xã hội.

Tiếng nói của người dân đã lên án một “triều đình” theo phong cách Byzantine, nơi tôn giáo bị lợi dụng cho các mục đích chính trị, với sự tiếp tay của một nhóm “các tiên tri chầu chực nơi cung đình”. Có lẽ đây chính là khởi đầu cho sự kết thúc.

Tuy nhiên, đây vẫn chưa phải là hồi kết — không chỉ vì nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump và Phó Tổng thống J. D. Vance kéo dài đến tận ngày 20 tháng 1 năm 2029. Chủ nghĩa Trump đóng vai trò là phương tiện cho một dự án chính trị - tôn giáo nhằm biến nước Mỹ thành một chế độ dân túy phi tự do.

Những người phân tích về nỗ lực này đã đặt cho nó nhiều tên gọi khác nhau: “chủ nghĩa dân tộc Ki-tô giáo”, “chủ nghĩa tích hợp Công Giáo”, “chủ nghĩa phát xít thánh”, v.v.

Dự án này không chấm dứt sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026: chẳng hạn, tiếp nối sáng kiến chính trị và chính sách toàn diện mang tên “Dự án 2025” (Project 2025), tổ chức Heritage Foundation hiện đã bắt tay vào thực hiện “Dự án 2029” (Project 2029).

Trong năm 2026, các dự án này đã không thể chống đỡ trước làn sóng bất mãn về tình hình kinh tế và những biến dạng trong hệ thống dân chủ Mỹ. Thế nhưng, những nhà tư tưởng đứng sau các dự án này luôn theo đuổi một chiến lược dài hơi; vì vậy, đừng mong đợi họ sẽ đột ngột chuyển hướng sang ủng hộ chủ nghĩa hiến pháp dân chủ tự do.

Tại Hoa Kỳ, không hề tồn tại một “phe cánh tả tôn giáo” nào có thể sánh ngang với “phe cánh hữu tôn giáo” về năng lực tổ chức, nguồn lực tài chính, sự tự tin về trí tuệ hay tầm ảnh hưởng trên truyền thông. Việc bác bỏ chương trình nghị sự của Trump cũng là một phản ứng mang tính tôn giáo, xuất phát từ những người ôn hòa có ý thức công dân và các cử tri có đức tin – trong đó chỉ một phần có thể được gọi là “phe cánh tả tôn giáo”.

Khoảnh khắc giải phóng của Giáo Hội Công Giáo Hoa Kỳ

Hội đồng Giám mục Công Giáo Hoa Kỳ đã bắt đầu thay đổi lập trường từ đầu nhiệm kỳ thứ hai của Trump vào tháng 1 năm 2025, khi nhận ra rằng không thể đưa dự án MAGA trở lại khuôn khổ của một chủ nghĩa bảo thủ hợp hiến, chuẩn mực. Sự chuyển hướng này trong hàng ngũ các giám mục Hoa Kỳ càng trở nên rõ nét hơn sau khi Đức Giáo Hoàng Leo XIV đắc cử vào tháng 5 năm 2025.

Các cử tri Công Giáo đã thay đổi sự ủng hộ của mình so với năm 2024, góp phần thúc đẩy các chính trị gia Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử ngày 3 tháng 11. Tuy nhiên, lá phiếu của người Công Giáo vẫn chia đều giữa Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa.

Sâu bên trong cộng đồng Kitô giáo và Công Giáo tại Mỹ, nỗi lo sợ về sự thế tục hóa, Hồi giáo hóa và chủ nghĩa xã hội vẫn còn đó. Trong các vấn đề xã hội, vấn đề người chuyển giới đã thay thế vấn đề phá thai; tuy nhiên, những chia rẽ nội bộ về vấn đề này trong các lực lượng phản đối Trump đã bị lu mờ trong năm nay bởi tình hình kinh tế và sự tham nhũng trắng trợn của giới tinh hoa đang nắm quyền.

Tình hình này mở ra những cơ hội mới cho Giáo Hội Công Giáo. Tại Hoa Kỳ, cả hai đảng đều đang định nghĩa lại hệ tư tưởng của mình. Đây có thể là một khoảnh khắc giải phóng đối với Giáo Hội Công Giáo tại Mỹ: không phải để thành lập một “đảng Công Giáo” – điều vốn bất khả thi – hay để cố gắng tạo ra ảnh hưởng quá mức trong chính trường Mỹ.

Điều cấp thiết hiện nay là giải phóng Giáo Hội Công Giáo khỏi sự gắn kết bất thường với các chương trình nghị sự đảng phái. Sự ràng buộc và khuynh hướng cực đoan hóa này đã đẩy không những các chính trị gia Công Giáo mà cả các nhà lãnh đạo giáo sĩ vào những lập trường vốn chỉ là một sự biến tướng lố bịch, hoặc thậm chí là phủ nhận hoàn toàn các giáo huấn về đạo đức và xã hội của Giáo hội.

Tòa thánh Vatican có thể hỗ trợ tiến trình giải phóng này – thoát khỏi sự giam cầm về tư tưởng của Công Giáo Hoa Kỳ – một phần nhờ vào Đức Giáo Hoàng Leo XIV, vị giáo hoàng đầu tiên xuất thân từ Hoa Kỳ.

Như Olivier Roy đã viết gần đây trên tạp chí Esprit, tại mật nghị Hồng Y năm 2025, phe bảo thủ quốc tế (dưới sự dẫn dắt của chính quyền Trump) đã cố gắng nhưng thất bại trong việc đưa một giáo hoàng có khuynh hướng cánh hữu lên ngôi.

Chiến lược hiện nay của họ là tìm cách bỏ qua vai trò của Giáo hoàng và thông điệp của ngài. Một chiến lược khác của phe cánh hữu có thể nhắm đến việc làm suy yếu quyền bính của Giáo hoàng bằng cách quay trở lại mô hình tương tự như "chủ nghĩa Gallican" (Gallicanism) tại Pháp nhiều thế kỷ trước: một Giáo Hội Công Giáo Mỹ mang tư tưởng dân tộc chủ nghĩa. Tuy nhiên, lựa chọn này càng trở nên khó khả thi hơn sau khi Đức Leo XIV đắc cử và thể hiện sự gắn kết với nền dân chủ Mỹ, bao gồm cả việc ngài tham gia bỏ phiếu với tư cách là một cử tri Hoa Kỳ.

Liệu hàng giáo phẩm có tách mình ra khỏi chính quyền Trump hay không?

Vẫn còn phải chờ xem các giáo sĩ – những người vốn có mối quan hệ mật thiết với chính quyền Trump và từng đóng vai trò là tác nhân tạo sự chính danh về mặt tư tưởng lẫn tôn giáo cho tiến trình thay đổi chế độ trong nước – sẽ điều chỉnh vị thế của mình như thế nào. Theo nghĩa này, hội nghị sắp tới của Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ tại Baltimore, diễn ra từ ngày 16 đến 19 tháng 11, sẽ đề cập đến vấn đề này, dù trực tiếp hay gián tiếp.

Xét đến một nhóm người Công Giáo có tầm ảnh hưởng lớn – những người đã hoặc vẫn đang là khí cụ trong tay của chủ nghĩa Trump (Trumpism), không rõ liệu họ sẽ cố gắng tách mình ra khỏi chế độ đó – tìm kiếm sự cứu rỗi về mặt đạo đức và một lối thoát chính trị – hay vẫn tiếp tục trung thành cho đến tận cùng.

Vấn đề thực sự của nước Mỹ, xét về lâu dài – thậm chí còn lớn hơn cả Trump và chủ nghĩa Trump – chính là Elon Musk, “chủ nghĩa Musk” (Muskism) và những thứ tương tự. Các tỷ phú tại Mỹ, những người đang điều hành “cuộc cách mạng kỹ thuật số”, đã thâm nhập – và ở một mức độ nhất định, đã chiếm lĩnh – trung tâm quyền lực của nước Mỹ: từ chính trị, kinh tế, tài chính, quân sự cho đến truyền thông.

Một kiểu “đầu sỏ kỹ thuật” (broligarchy) mang tư tưởng độc đoán đã thay thế chính trị, và họ còn dự định đẩy mạnh điều đó hơn nữa.

Giáo Hội Công Giáo tại Hoa Kỳ cần lưu tâm rằng kết quả của các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 cũng là một lời phản đối nhắm vào “chủ nghĩa kỹ trị” (technocracy) – một tư tưởng cho rằng cá nhân con người không còn quan trọng; rằng lao động của con người sẽ bị robot thay thế trên quy mô chưa từng thấy; rằng chẳng có sự khác biệt ý nghĩa nào giữa sự thật và lời dối trá, hay giữa thực tại và thế giới ảo; rằng tư duy phản biện về kỹ thuật là kẻ thù không đội trời chung; rằng nền dân chủ có thể bị các doanh nhân mua đứt nhờ vào nguồn tài chính gần như vô hạn của họ; rằng con người chỉ là những cá thể rời rạc chứ không phải là các cộng đồng; và rằng đối với con người cùng mọi giá trị nhân bản, không còn lựa chọn nào khác ngoài việc bị giản lược thành dữ liệu.

Cơ hội thực sự nằm ở chỗ, hiếm có chủ thể đạo đức nào khác – ngoài Giáo Hội Công Giáo – đã xây dựng được một sự phân tích thấu đáo về tình hình hiện tại: thông qua thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Giáo Hoàng Leo XIV, cùng hệ thống giáo huấn nhất quán về Trí tuệ nhân tạo và mô hình kỹ trị, vốn được phát triển từ thời kỳ hậu Công đồng Vatican II.

Như những dòng mở đầu trong thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã nêu rõ: “Nhân loại, được Thiên Chúa tạo dựng với tất cả sự cao cả, ngày nay đang đứng trước một lựa chọn mang tính bước ngoặt: hoặc là xây dựng một Tháp Ba-ben mới, hoặc là kiến tạo một thành phố nơi Thiên Chúa và nhân loại cùng chung sống.”

Sau nhiều lần “chậm chân” trước các cuộc cách mạng trong suốt bốn thế kỷ qua (như cách mạng khoa học, cách mạng dân chủ và cách mạng tình dục), thì lần này, giáo huấn Công Giáo không cần phải mất quá nhiều thời gian để bắt kịp thực tại. Các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 xoay quanh số phận của “cuộc cách mạng Mỹ lần thứ hai” mà phong trào MAGA đã cố gắng thực hiện. Tuy nhiên, chúng cũng phản ánh những tác động về mặt xã hội và chính trị của cuộc cách mạng kỹ thuật số — một tiến trình mà trong đó, chủ nghĩa Trump (Trumpism) không chỉ là hệ quả đi kèm, mà còn đóng vai trò như một con rối.

Tòa thánh Vatican đã đưa ra “lá phiếu” của mình thông qua thông điệp của Đức Giáo Hoàng Leo vào tháng 5 năm 2026, sáu tháng trước khi công dân Mỹ Robert Francis Prevost thực hiện quyền bỏ phiếu qua thư. Chúng ta hãy cùng chờ xem Giáo Hội Công Giáo tại Hoa Kỳ sẽ đón nhận thách thức và lời mời gọi này như thế nào.