Đón nhận lời hướng dẫn của các mục tử bằng một đức tin trưởng thành

Tôi đã đọc kỹ hai văn kiện của Ủy ban Phát triển Con người Toàn diện trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam, liên quan đến việc hiến mô, hiến tạng và trách nhiệm bảo vệ trẻ em.

Một văn kiện được gửi đến Quốc hội, Chính phủ và Bộ Y tế, nhằm góp ý cho dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Văn kiện còn lại được gửi đến cộng đồng dân Chúa, nhằm giúp người tín hữu hiểu và phân định vấn đề dưới ánh sáng Lời Chúa và giáo huấn của Hội Thánh.

Tôi muốn chia sẻ lại những điều mình đọc được, bằng ngôn ngữ đơn giản hơn, để những anh chị em không có điều kiện đọc hai văn kiện cũng có thể hiểu được điều Hội Thánh muốn nhắn gửi.

1. HAI VĂN KIỆN MUỐN NÓI VỚI CHÚNGTA ĐIỀU GÌ?

Trước hết, cần hiểu rằng Hội Thánh không phủ nhận giá trị của việc hiến mô, hiến tạng. Trái lại, việc một người tự nguyện hiến tặng để cứu chữa người khác, trong những điều kiện luân lý thích hợp, là một nghĩa cử bác ái cao quý. Đó là một cách thể hiện tình yêu thương và sự liên đới giữa con người với nhau.

Các ngài cũng hiểu nỗi đau của những gia đình có người thân đang chờ được ghép tạng, nhất là những gia đình có con em mắc bệnh nặng. Ước mong cứu chữa người thân, mong người bệnh có thêm cơ hội sống, là điều rất đáng trân trọng.

Nhưng bên cạnh người đang cần được cứu chữa, còn có người được đề nghị hiến mô, hiến tạng. Người ấy cũng có phẩm giá, quyền lợi và sự an toàn cần được tôn trọng. Đặc biệt, nếu người hiến là trẻ em, chúng ta càng phải thận trọng.

Hai văn kiện nhấn mạnh một điều rất quan trọng: MỤC ĐÍCH TỐT ĐẸP KHÔNG TỰ ĐỘNG LÀM CHO MỌI PHƯƠNG TIỆN TRỞ NÊN CHÍNH ĐÁNG.

Nói cách bình thường, chúng ta muốn cứu một người là điều tốt, nhưng không vì thế mà được phép xem nhẹ sự an toàn, sức khỏe hay quyền được bảo vệ của một người khác.

Vì vậy, việc hiến tặng phải có sự tự nguyện, được thông tin đầy đủ, không bị ép buộc, không bị mua bán hay lợi dụng, và không đặt người hiến trước những nguy cơ quá mức.

ĐỐI VỚI TRẺ EM, SỰ BẢO VỆ PHẢI ĐẶC BIỆT HƠN.

Văn kiện gửi các cơ quan hữu trách ghi nhận những điều chỉnh tích cực trong dự thảo luật sau phiên thảo luận Quốc hội ngày 02/11/2026. Theo nội dung được nêu trong văn kiện, dự thảo không còn đề xuất cho người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi qua đời; nghiêm cấm lấy bộ phận cơ thể và mô không tái sinh từ người dưới 18 tuổi còn sống; việc hiến một số mô có khả năng tái sinh chỉ được xem xét trong những trường hợp đặc biệt, với những điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt.

Tuy nhiên, Ủy ban vẫn đề nghị làm rõ thêm nhiều điều: Phải tôn trọng ý muốn từ chối của trẻ; phải có người tư vấn độc lập; phải đánh giá những nguy cơ đối với sức khỏe thể chất và tâm lý; phải ngăn ngừa sự cưỡng ép, lợi dụng trẻ em nghèo, trẻ mồ côi; phải bảo đảm việc xác định người hiến đã thực sự qua đời được độc lập với việc vận động hiến tặng và lấy ghép.

Các ngài cũng lưu ý rằng dự thảo luật lúc ấy vẫn đang được tiếp tục hoàn thiện, chưa phải luật đã được Quốc hội thông qua.

Còn văn kiện gửi cộng đồng dân Chúa thì gần gũi với từng người hơn. Các ngài nhắn nhủ cha mẹ đừng đặt gánh nặng quyết định lên vai con trẻ; nhắn nhủ các bạn trẻ rằng các con có quyền được giải thích, được lắng nghe và được từ chối; mời gọi nhân viên y tế Công Giáo trung thành với lương tâm nghề nghiệp; đồng thời nhắc các linh mục, tu sĩ và giáo lý viên giúp cộng đoàn hiểu đúng giáo huấn Hội Thánh, tránh phổ biến những thông tin thiếu căn cứ gây hoang mang.

Đọc kỹ, chúng ta sẽ thấy hai văn kiện không nhằm chống lại việc hiến mô, hiến tạng. Các ngài cũng không muốn ngăn cản những nghĩa cử quảng đại. Điều các ngài muốn là: Việc cứu chữa người bệnh phải luôn đi đôi với việc bảo vệ phẩm giá của người hiến, nhất là những người chưa đủ khả năng tự bảo vệ mình.

2. BÁC ÁI PHẢI ĐI CÙNG CHÂN LÝ.

Tại sao một việc làm có mục đích tốt đẹp vẫn cần được xem xét kỹ lưỡng?

Bởi vì trong đời sống Kitô hữu, không phải cứ có ý tốt là mọi việc mình làm đều đúng. Chúng ta có thể rất thương một người bệnh, rất muốn cứu người thân, rất mong một đứa trẻ được sống. Nhưng lòng thương ấy phải được soi sáng bởi chân lý và những nguyên tắc luân lý.

Chúa Giêsu dạy chúng ta yêu thương nhau, thậm chí hy sinh mạng sống vì nhau. Nhưng tình yêu mà Chúa dạy không phải là sự áp đặt, cũng không phải là sự hy sinh bị cưỡng ép.

Một nghĩa cử chỉ thực sự là trao hiến khi nó phát xuất từ tự do. Nếu một đứa trẻ phải chịu một can thiệp y khoa vì áp lực gia đình, vì sợ cha mẹ buồn, vì cảm thấy mình có bổn phận phải cứu anh chị em, thì chúng ta cần tự hỏi: Đó có thật sự là một hành vi tự nguyện hay không?

Trẻ em có thể rất thương cha mẹ, rất thương anh chị em, rất muốn giúp đỡ người thân. Nhưng tình thương ấy không có nghĩa là các em đã đủ khả năng hiểu hết những nguy cơ và hậu quả lâu dài của một can thiệp y khoa.

Cha mẹ có quyền và bổn phận chăm sóc, giáo dục, bảo vệ con cái. Nhưng cha mẹ không sở hữu thân thể của con mình. Quyền làm cha mẹ trước hết là trách nhiệm bảo vệ, chứ không phải quyền định đoạt vô giới hạn.

Chúng ta cũng không được quên người bệnh đang chờ ghép tạng. Họ cần được chữa trị, cần được yêu thương và nâng đỡ. Nhưng người hiến cũng cần được bảo vệ.

Bởi thế, tôi rất tâm đắc với một ý trong văn kiện gửi cộng đồng dân Chúa:

Việc cứu chữa người bệnh và bảo vệ những người dễ bị tổn thương không phải là hai trách nhiệm đối lập, nhưng là hai chiều kích không thể tách rời của cùng một tình yêu Kitô giáo.

Đây là điều đáng để mỗi người chúng ta suy nghĩ.

Bác ái không thể tách rời chân lý. Hy sinh không thể tách rời tự do. Cứu chữa một con người không thể đi đôi với việc xem nhẹ phẩm giá của một con người khác.

3. TẠI SAO CHÚNG TA TIN THEO LỜI HƯỚNG DẪN CỦA CÁC GIÁM MỤC?

Ai đó có thể tự hỏi: Tại sao chúng ta phải quan tâm đến những lời hướng dẫn của các Giám mục? Tại sao trong những vấn đề xã hội, y tế hay luật pháp, chúng ta không tự mình suy nghĩ và quyết định?

Thật ra, người Kitô hữu vẫn phải suy nghĩ, tìm hiểu và chịu trách nhiệm về những chọn lựa của mình. Hội Thánh không dạy chúng ta từ bỏ lý trí hay vâng nghe một cách mù quáng.

Nhưng chúng ta cũng không thể sống đức tin như những người không cần được hướng dẫn.

Chúa Giêsu đã trao cho các Tông đồ sứ mạng giảng dạy và chăm sóc đoàn chiên. Các Giám mục, những người kế vị các Tông đồ, tiếp tục sứ mạng ấy trong Hội Thánh. Các ngài có trách nhiệm hướng dẫn dân Chúa, gìn giữ đức tin, giải thích giáo huấn và giúp người tín hữu biết phân định những vấn đề của cuộc sống dưới ánh sáng Tin Mừng.

Vì thế, chúng ta đón nhận lời hướng dẫn của các Giám mục không phải vì các ngài khư khư giữ quan điểm của mình, cũng không phải vì các ngài muốn khẳng định quyền lực hay bảo vệ một lập trường riêng.

Chúng ta tin tưởng vì các ngài có trách nhiệm dẫn dắt đoàn chiên trong chân lý của Chúa Kitô; vì các ngài muốn bảo vệ những giá trị mà Thiên Chúa đã đặt để nơi con người; vì các ngài không muốn lương tâm chúng ta dễ dãi trước những điều sai trái, nhưng cũng không muốn chúng ta khắt khe đến mức đánh mất lòng bác ái.

Đặc biệt, khi đọc hai văn kiện này, tôi nhận ra một tâm tình mục tử rất đáng quý. Các ngài không chỉ gửi kiến nghị đến các cơ quan hữu trách. Trong thư gửi cộng đồng dân Chúa, các ngài còn ân cần nói với từng thành phần: cha mẹ, người trẻ, nhân viên y tế, linh mục, tu sĩ và giáo lý viên.

Đó không phải chỉ là những quy định phải tuân giữ. Đó còn là lời giáo huấn, lời nhắn nhủ và tâm tình của những người có trách nhiệm chăm sóc đời sống đức tin của đoàn con.

Các ngài muốn chúng ta biết yêu thương, nhưng yêu thương trong chân lý; biết hy sinh, nhưng hy sinh trong tự do; biết cứu giúp người khác, nhưng không bao giờ quên phẩm giá của người đang được chúng ta cứu giúp và cả người có thể phải chịu thiệt thòi vì hành động ấy.

4. KHÔNG AI ĐỨNG TRÊN LỜI CHÚA.

Tuy nhiên, có một điều chúng ta cần hiểu thật đúng.

Tin tưởng và kính trọng các mục tử không có nghĩa là tuyệt đối hóa con người. Không một ai, dù là Giám mục hay bất cứ nhân vật nào, được đặt mình lên trên Lời Chúa.

Các Giám mục có trách nhiệm giảng dạy, nhưng chính các ngài cũng là những người môn đệ phải lắng nghe Lời Chúa. Người linh mục cũng vậy. Người giáo dân cũng vậy. Người có học thức, có chức quyền hay có ảnh hưởng trong xã hội cũng vậy.

Tất cả chúng ta đều phải khiêm tốn đặt mình dưới Lời Chúa và sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần.

Bởi vì chân lý không thuộc quyền sở hữu của bất cứ cá nhân nào. Chúng ta không tạo ra chân lý để bắt người khác phải theo mình. Chúng ta được mời gọi tìm kiếm chân lý, đón nhận chân lý và cùng nhau sống theo chân lý.

Chúa Thánh Thần không hướng dẫn Hội Thánh bằng sự kiêu căng, cố chấp hay khăng khăng bảo vệ ý riêng. Ngài hướng dẫn chúng ta qua việc lắng nghe Lời Chúa, trung thành với giáo huấn Hội Thánh, cầu nguyện, học hỏi, đối thoại và khiêm tốn nhận ra điều cần sửa đổi.

Vì thế, một lời giảng dạy hay một sự phản biện mang tinh thần Tin Mừng không phải là lời nói nhằm thắng người khác. Đó phải là tiếng nói phát xuất từ trách nhiệm đối với chân lý, từ lòng yêu thương con người và từ sự trung thành với sứ mạng Chúa trao phó.

Chúng ta kính trọng các Giám mục, nhưng không biến các ngài thành những người không thể sai lầm trong mọi nhận định cụ thể. Chúng ta lắng nghe các ngài, nhưng cũng phải cùng các ngài trở về với Lời Chúa. Chúng ta đón nhận sự hướng dẫn, nhưng phải để chính Lời Chúa đào luyện lương tâm mình.

Đó không phải là sự vâng phục yếu đuối. Đó là một đức tin trưởng thành.

5. MỘT LƯƠNG TÂM BIẾT YÊU THƯƠNG VÀ BIẾT PHÂN ĐỊNH.

Từ hai văn kiện này, tôi nghĩ mỗi người chúng ta có thể tự hỏi mình một vài điều.

Khi nghe nói đến hiến mô, hiến tạng, chúng ta có biết nghĩ đến cả người đang cần được cứu chữa lẫn người có thể được đề nghị hiến tặng không?

Khi thấy một người sẵn lòng hy sinh vì người thân, chúng ta có biết trân trọng lòng quảng đại ấy, đồng thời quan tâm xem họ có được tự do và được bảo vệ đầy đủ không?

Khi đứng trước một vấn đề liên quan đến sự sống, chúng ta có tìm hiểu giáo huấn Hội Thánh, hay chỉ nghe theo cảm xúc và những lời truyền miệng?

Và khi các mục tử lên tiếng, chúng ta có chịu khó đọc, tìm hiểu và suy nghĩ, hay vội vàng cho rằng các ngài đang chống đối một điều gì đó?

Một lương tâm Kitô hữu không thể quá dễ dãi, nhưng cũng không được quá khắt khe. Không thể nhân danh bác ái để bỏ qua chân lý, nhưng cũng không thể nhân danh chân lý để thiếu lòng thương xót.

Chúng ta cần một lương tâm biết phân định, biết nhìn thấy điều tốt, biết nhận ra nguy cơ, biết bảo vệ người yếu thế và biết tìm kiếm điều đẹp lòng Thiên Chúa.

Sau khi đọc hai văn kiện, điều đọng lại trong tôi không chỉ là những quy định liên quan đến việc hiến mô, hiến tạng, cũng không chỉ là những đề nghị nhằm hoàn thiện một dự thảo luật.

Điều đọng lại dày hơn, mạnh hơn, thôi thúc hơn, đó là trách nhiệm của người Kitô hữu trước sự sống và phẩm giá con người.

Chúng ta tin vào lòng bác ái. Chúng ta trân trọng những người quảng đại trao ban để người khác được sống. Chúng ta cảm thông với những gia đình đang đau đớn vì bệnh tật. Nhưng chúng ta cũng phải biết bảo vệ những người yếu thế, nhất là trẻ em, để không ai bị biến thành phương tiện phục vụ lợi ích của người khác.

Chúng ta tin tưởng các mục tử, không phải vì các ngài khăng khăng giữ quan điểm của mình, nhưng vì các ngài có trách nhiệm hướng dẫn chúng ta trong chân lý của Đức Kitô. Và chính các ngài, cũng như tất cả chúng ta, phải luôn khiêm tốn đặt mình dưới Lời Chúa và sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần.

Sau cùng, Hội Thánh không muốn chúng ta chỉ trở thành những người biết nói về bác ái. Hội Thánh muốn chúng ta biết sống bác ái cách đúng đắn, có trách nhiệm và tôn trọng phẩm giá của mọi người.

Bác ái không thể tách rời chân lý. Hy sinh không thể tách rời tự do. Cứu chữa một con người không thể đi đôi với việc xem nhẹ phẩm giá của một con người khác.

Xin Chúa Thánh Thần soi sáng lương tâm chúng ta, để trong mọi chọn lựa của cuộc sống, chúng ta biết yêu thương mà không làm tổn thương, biết hy sinh mà không áp đặt, biết bảo vệ sự sống và luôn tôn trọng phẩm giá của mỗi con người.

Trước một vấn đề hệ trọng như việc hiến mô, hiến tạng, mọi người không trừ ai cần một tinh thần linh hoạt nhưng không dễ dãi, uyển chuyển nhưng không đánh mất nguyên tắc.

Cách riêng, người có đức tin không phải là người cố chấp giữ lấy mọi nhận định của mình, nhưng là người kiên vững trong chân lý và khiêm tốn để Chúa dẫn dắt mình đến gần chân lý hơn mỗi ngày.

Chúng ta không bảo vệ chân lý bằng cách làm cho người khác im tiếng, nhưng bằng cách sống chân lý với lòng khiêm nhường, sự thật thà và tình yêu thương. Vì thế, phải luôn ghi nhớ trong tinh thần đức tin, trong sự cầu nguyện không ngơi để kết hợp với Chúa Thánh Thần. Nhờ đó, Kitô hữu sẽ:

- Vững vàng mà không cứng nhắc;

- Khiêm tốn mà không yếu đuối;

- Yêu thương mà không dễ dãi.

Lm JB NGUYỄN MINH HÙNG