Jonah McKeown của tạp chí National Catholic Register, ngày 20 tháng 8 năm 2026, cho hay: Giống như nhiều người Công Giáo khác, Eliza Monts rất háo hức đọc hướng dẫn của Đức Giáo Hoàng Leo về trí tuệ nhân tạo (AI) khi thông điệp được mong đợi của ngài, Magnifica Humanitas, được công bố vào tháng Năm.
Là một nhà văn và người sáng tạo nội dung mạng xã hội nổi tiếng sống ở Charleston, Nam Carolina, Monts đã quyết định chắt lọc phân tích của Đức Giáo Hoàng về AI thành một danh sách khách quan về ưu điểm và nhược điểm. Ví dụ, “Tốc độ và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ được tăng lên” được liệt kê là một “ưu điểm”, trong khi những tác động tiêu cực của việc lạm dụng AI đối với giáo dục của giới trẻ được xếp vào mục “nhược điểm”.
Nhưng sau khi đọc kỹ thông điệp dài 42,000 từ của Đức Giáo Hoàng, sự phân tích này không hề sát nhau. Monts chỉ đếm được năm ưu điểm — và 37 nhược điểm.
Thao tác này chỉ càng củng cố thêm niềm tin mà Monts đã có về AI.
“Là con người rất quan trọng và khác biệt, bởi vì chúng ta được tạo ra theo hình ảnh và họa ảnh Thiên Chúa, còn robot thì không”, Monts, 27 tuổi, nói với tờ Register trong một cuộc phỏng vấn. “Tôi tin tưởng mạnh mẽ vào phong trào không muốn thấy con người bị gạt sang một bên để nhường chỗ cho robot.”
“Phong trào” mà Monts nói đến là một số lượng ngày càng tăng những người Công Giáo đã quyết định không sử dụng AI, đặc biệt là loại “phát sinh”: Kỹ thuật được cho là tạo ra văn bản, hình ảnh, âm thanh hoặc mã máy tính mới bằng cách dựa trên các mẫu thống kê trong các cơ sở dữ liệu khổng lồ. Hầu hết mọi người đều đã trải nghiệm trí tuệ nhân tạo phát sinh thông qua các “chatbot” như ChatGPT, Claude, Grok và Gemini.
Việc phản đối trí tuệ nhân tạo phát sinh không chỉ là quan điểm riêng của người Công Giáo, vì người dân trên khắp thế giới đang tổ chức để ngăn chặn sự mở rộng của Kỹ thuật này. Những mối lo ngại lớn khác, chẳng hạn như tác động môi trường của các trung tâm dữ liệu AI, cũng đang thúc đẩy sự phản kháng.
Nhưng giữa phong trào văn hóa rộng lớn này, những người Công Giáo phản đối AI tự coi mình đang bổ sung một quan điểm dựa trên đức tin độc đáo, một quan điểm tập trung vào việc bảo vệ phẩm giá của con người, được tạo ra theo hình ảnh của Chúa, với sự sáng tạo và trí tuệ được ban tặng bởi Chúa Thánh Thần.
Và mặc dù những người Công Giáo này không nhận được sự lên án mạnh mẽ đối với các chatbot AI từ Đức Giáo Hoàng Leo XIV như họ mong đợi, họ vẫn tin rằng lập trường của họ đang được ủng hộ.
“Nó không chỉ xảy ra trong một tòa nhà, hay chỉ xảy ra ở một giáo xứ,” Marc Barnes, biên tập viên của tạp chí Công Giáo New Polity, nói về phong trào này. “Điều này đang xảy ra ở khắp mọi nơi, nơi mọi người cảm thấy thật nhàm chán và buồn tẻ khi bạn bè của họ nói chuyện với những người ảo.”
Một Liên minh Đa dạng
Những người Công Giáo phản đối AI đến từ nhiều tầng lớp khác nhau, và lập luận của họ chống lại Kỹ thuật này vừa mang tính triết học vừa mang tính thực tiễn.
Phong trào này bao gồm các nhà báo và nhà tư tưởng có ảnh hưởng, chẳng hạn như Matthew Walther, người sáng lập tạp chí Công Giáo The Lamp, người đã gọi AI là “một điều ác mà tất cả mọi người nên bác bỏ”. Tương tự, Lily Abadal, giáo sư triết học tại Đại học Nam Florida, St. Petersburg, đã cảnh báo rằng “Chúa Thánh Thần không hướng dẫn các xuất lượng” của chatbot.
Các nghệ sĩ thị giác, bị sốc trước sự lan tràn trực tuyến của “sản phẩm rác” do AI tạo ra, đã đặc biệt lên tiếng. Chris Lewis, người sáng lập xưởng nghệ thuật Công Giáo Baritus, đã gọi nghệ thuật AI là “một sự chế nhạo hoặc bắt chước sự sáng tạo đích thực”, trong khi nghệ sĩ thánh Kate Capato đã cảnh báo trong một bài đăng dài trên blog rằng người Công Giáo “phải cảnh giác trước sự xâm nhập của hình ảnh AI vào không gian thánh của chúng ta, và đặc biệt là trong phụng vụ của chúng ta”.
Trong số những tiếng nói này, New Polity, ấn phẩm do Barnes lãnh đạo, đã nổi lên như một điểm tập hợp cho điều gọi là “liên minh chống chatbot”. Ngoài việc dành toàn bộ một số báo gần đây cho những điều xấu xa được cho là liên quan đến AI, ấn phẩm này sẽ tổ chức một sự kiện vào mùa xuân tới tại Pittsburgh nhằm mục đích hình thành một phong trào phản kháng Công Giáo có tổ chức chống lại việc bình thường hóa AI phát sinh.
Một mối đe dọa đến phẩm giá con người
Một số lập luận chống AI đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi trong văn hóa đại chúng cũng thu hút nhiều người Công Giáo. Ví dụ, các trung tâm dữ liệu tiêu tốn nhiều tài nguyên cần thiết để xử lý AI đang tác động xấu đến môi trường; có nguy cơ sử dụng Kỹ thuật để thay thế chứ không phải tăng cường nhận thức của con người; và có nhiều bằng chứng cho thấy chatbot nguy hiểm đối với trẻ em.
Trong khi tất cả những lập luận đó vẫn đang được tranh luận sôi nổi, mối quan tâm chính đối với người Công Giáo, đặc biệt là việc nói chuyện với một thực thể phi nhân loại theo cách giống con người — ngay cả khi người dùng biết rằng họ không nói chuyện với một người thật — là không tự nhiên, phi lý và không phù hợp với quan điểm Công Giáo về phẩm giá con người.
Barnes, một giáo sư tại trường Cao đẳng Thánh Giuse Thợ ở Steubenville, đã gây xôn xao năm ngoái với một bài luận có tiêu đề ngắn gọn “Chatbot AI là Ác quỷ”, một quan điểm mà ông đã bảo vệ trong nhiều cuộc tranh luận kéo dài nhiều giờ.
Barnes cũng thẳng thừng kêu gọi “xóa bỏ” Magisterium — một sản phẩm AI phổ biến được đào tạo chỉ dựa trên các nguồn Công Giáo và sử dụng giao diện trò chuyện — nhắc lại quan điểm của ông rằng chatbot nói chung là ác quỷ “bởi vì, về mặt thiết kế, chúng liên quan đến con người trong một hành động phi lý”. Ông lập luận rằng chatbot chỉ chọn từ ngữ của chúng thông qua xác suất, và do đó không thể “làm chứng” trực tiếp cho chân lý của đức tin Công Giáo như con người có thể.
Hơn nữa, Barnes cho rằng chatbot làm trầm trọng thêm tình trạng cô đơn và xa lánh vốn đã phổ biến bằng cách khuyến khích kết nối với một thực thể phi nhân bản. Ngược lại, khi một đời sống Công Giáo được sống trọn vẹn trong sự hiệp thông với chính Chúa Kitô và với các tín hữu khác, “Trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng trở nên kém hấp dẫn như một phương thuốc cho căn bệnh cô đơn đặc trưng của nền văn hóa chúng ta”, ông tiếp tục.
Trong khi một số người Công Giáo phản đối AI khẳng định với tờ Register rằng họ tin Kỹ thuật mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) làm nền tảng cho AI có thể có những ứng dụng hợp pháp, thì vấn đề giao diện dựa trên trò chuyện — ngay cả khi được sử dụng cho AI “Công Giáo” — vẫn là một điểm vướng mắc nghiêm trọng.
Monts coi thông điệp tháng Giêng của Đức Giáo Hoàng Leo nhân Ngày Truyền thông Xã hội Thế giới lần thứ 60 — trong đó vị Giáo hoàng mô tả hành vi của chatbot là “lừa dối, đặc biệt là đối với những người dễ bị tổn thương nhất” — là “điểm tựa” của cô trong việc ủng hộ quan điểm của mình về AI dựa trên trò chuyện, vốn rất phù hợp với quan điểm của Barnes.
Trên Substack của mình, Monts thường xuyên đăng bài với các tiêu đề như “Liệu AI có thực sự đáng để bạn hủy hoại trí tuệ của mình?” và “Làm thế nào để loại bỏ AI khỏi cuộc sống của bạn trong 15 phút”. Trong một bài đăng thẳng thắn vào cuối tháng 7, trong đó cô mô tả sự đấu tranh bản thân khi chứng kiến nội dung do AI tạo ra lan tràn, cô đã cầu xin độc giả hãy quan tâm rằng, theo quan điểm của cô, hàng triệu người đang tự nguyện làm giảm đi những món quà trí tuệ và sáng tạo mà Chúa ban cho bằng cách giao phó các hoạt động trí tuệ cho robot.
“Điều đó làm chúng ta đau lòng rất nhiều… nhưng từ góc độ ích kỷ, bạn phải thuyết phục mọi người rằng những mặt tiêu cực lớn hơn những mặt tích cực,” cô nói.
Sự khác biệt trong cách diễn giải
Những người Công Giáo phản đối AI nói với tờ Register rằng họ tin rằng các tiêu chuẩn phân định mà Đức Giáo Hoàng Leo đã nêu ra trong Magnifica Humanitas ủng hộ mạnh mẽ kết luận rằng người Công Giáo không nên sử dụng AI phát sinh. Nhưng cách diễn giải này không phải là phổ quát.
Một trong những đoạn gây tranh cãi gay gắt nhất trong thông điệp là Đoạn 100, trong đó Đức Giáo Hoàng viết rằng “AI có thể là một công cụ có giá trị” mà “đòi hỏi một cách tiếp cận thận trọng và có chừng mực.”
Những người Công Giáo hoài nghi về trí tuệ nhân tạo (AI) coi lời kêu gọi kiềm chế của Đức Giáo Hoàng là lý do để không dành cho Kỹ thuật này, và những người tạo ra nó, sự khoan dung. Nhưng những người Công Giáo lạc quan hơn về việc sử dụng AI lại đọc đoạn văn này không phải như một lời khiển trách để từ chối Kỹ thuật mà là như một “mệnh lệnh” – một thách thức đối với người Công Giáo trong việc sử dụng và định hướng Kỹ thuật hướng tới những mục đích tốt đẹp và tích cực.
Matthew Harvey Sanders, người sáng lập Magisterium AI, cho biết sau khi thông điệp được ban hành rằng những lời chỉ trích của Đức Giáo Hoàng Leo chỉ ra kết luận rằng người Công Giáo không nên rút lui khỏi lĩnh vực AI mà thay vào đó nên tham gia vào việc xây dựng các hệ thống AI tốt hơn từ đầu.
Tương tự, Taylor Black, một người Công Giáo giữ chức giám đốc hệ sinh thái AI và đầu tư mạo hiểm của Microsoft, nói với tờ Register rằng ông không coi AI khác biệt so với các Kỹ thuật khác mà người Công Giáo đã “thánh hóa” và sử dụng để giúp truyền bá Tin Mừng trong suốt nhiều thế kỷ.
Trong khi đó, một số người Công Giáo chỉ trích mạnh mẽ AI đã bày tỏ lo ngại rằng hướng dẫn của Đức Giáo Hoàng còn thiếu sót so với một lệnh cấm toàn diện. Ví dụ, cựu giám đốc điều hành Thung lũng Silicon Ned Desmond đã viết trên First Things rằng Magnifica Humanitas là một “cơ hội bị bỏ lỡ” để nhấn mạnh những nguy hiểm của chatbot.
Và Walther, trong một bài phê bình thẳng thắn trên tờ The New York Times, đã viết rằng ông thấy cách xử lý AI trong thông điệp này “đáng thất vọng vì quá thận trọng và dè dặt” và thậm chí là “ngây thơ”, nói rằng tầm nhìn tích cực rõ ràng của vị Giáo hoàng về AI như một công cụ có mục đích sử dụng đạo đức có nguy cơ bị hiểu nhầm là giấy phép cho phép AI lan tràn.
Nếu không có bất kỳ lệnh cấm nào của Giáo hoàng về việc sử dụng AI, Walther nói rằng những người Công Giáo bình thường nên thể hiện sự hiện diện cá nhân bằng cách sống đức tin của họ và tham gia vào các bí tích, thay vì hình thành bất cứ mối quan hệ nào với một thực thể phi vật chất, phi nhân bản.
Một Phong Trào Phản Văn Hóa
Mặc dù ý nghĩa của Magnifica Humanitas có thể gây tranh cãi, nhưng thông điệp này không phải là hướng dẫn duy nhất của Vatican về AI. Ví dụ, Đức Giáo Hoàng Leo đã kêu gọi rõ ràng việc loại trừ một số cách sử dụng AI nhất định, cảnh cáo các linh mục không nên sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để viết bài giảng và khuyên giới trẻ không nên để AI làm bài tập về nhà hộ mình. Ngài cũng đã cảnh báo mạnh mẽ về việc mô phỏng giọng nói và khuôn mặt con người, và trong thông điệp của ngài, ngài đã bày tỏ sự hoài nghi sâu sắc và lo ngại về việc sử dụng AI trong chiến tranh.
Về phần mình, Barnes cho biết ông đánh giá cao việc Đức Giáo Hoàng không cấm hoàn toàn người Công Giáo sử dụng AI, mà thay vào đó, với “tốc độ hoàn hảo”, ngài đang kêu gọi các tín hữu quay trở lại những nguyên tắc cơ bản và thúc giục họ trau dồi khả năng phân định của riêng mình. Nếu một sự lên án của Giáo Hoàng đối với AI phát sinh từng diễn ra, Barnes cho biết ông nghi ngờ điều đó sẽ chỉ xảy ra sau rất nhiều cuộc tranh luận, tương tự như cách Giáo Hội đã mất nhiều năm để nghiên cứu và phân định trước khi khẳng định lệnh cấm truyền thống đối với việc kiểm soát sinh sản nhân tạo vào những năm 1960.
Dù điều gì có thể xảy ra tiếp theo, Monts cho biết cô đang tập trung vào việc đáp lại hiện tượng AI không chỉ bằng luận lý và lập luận, mà còn bằng lời cầu nguyện. Cô cũng suy gẫm rằng trong một tương lai có thể xảy ra khi nội dung do AI tạo ra trở nên phổ biến hơn nữa, việc cung cấp ngôn từ và tác phẩm nghệ thuật do con người tạo ra có thể được coi là một “việc làm bác ái tinh thần thứ tám” một cách không chính thức.
Đối với Monts, những ngày đầu của phong trào phản kháng chống lại AI do phần lớn giáo dân dẫn đầu này không khác gì những gì cô đã đọc về những ngày đầu của phong trào bảo vệ sự sống ở Hoa Kỳ. Nhưng cô cũng cảm thấy an ủi trước số lượng ngày càng tăng của những người Công Giáo không chỉ bày tỏ sự hoài nghi về AI phát sinh mà còn đưa ra quyết định đi ngược lại với văn hóa hiện đại là không sử dụng nó.
“Xu hướng đang thay đổi, về mặt thống kê. Mọi người ghét các trung tâm dữ liệu. Họ ghét AI phát sinh. Trong thế giới thế tục rộng lớn hơn của Hoa Kỳ, [mọi người] đang lên tiếng mạnh mẽ về điều đó,” cô nói. Cô nói thêm rằng cô thường nhận được nhiều tin nhắn trực tiếp từ những người Công Giáo cảm ơn cô vì thông điệp chống AI hơn là bày tỏ sự phản đối.
“Tôi phải tự nhắc nhở mình điều đó rất nhiều,” cô nói. “Rằng tôi thực sự không đơn độc.”