Năm 1867, Quốc hội Hoa Kỳ chấm dứt quan hệ ngoại giao với Tòa Thánh vì những báo cáo sai lệch cho rằng chính quyền thành quốc Vatican đã hạn chế các nghi lễ Tin lành của người Mỹ tại Rôma. Một số thành viên Quốc hội đã chỉ trích Đức Giáo Hoàng, và cả đạo Công Giáo nói chung, trong các cuộc tranh luận tại Quốc Hội.

Peter Loge, phó giáo sư tại Trường Truyền thông và Quan hệ Công chúng thuộc Đại học George Washington, cho biết báo cáo năm 1867 được tung ra bởi một nhóm Tin lành cực đoan tin rằng sự hiện diện của người Công Giáo trên đất Mỹ phải được coi là bất hợp pháp.

Ông nói: “Nước Mỹ được thành lập một phần bởi những người chạy trốn khỏi sự đàn áp tôn giáo, sau đó chính những người này lại đi đàn áp những người khác, bao gồm cả người Công Giáo. Một số người ủng hộ Tổng thống Trump hiện nay muốn quay trở lại thời kỳ đó”.

Loge nói với Crux Now rằng nhiều người theo đạo Tin Lành ủng hộ tổng thống “vì họ tin vào một chế độ thần quyền Kitô giáo hơn là một nền đa nguyên dân chủ đặt niềm tin công dân bên cạnh niềm tin cá nhân”.

Cho đến nay biến cố 1867 vẫn được coi là sự rạn nứt lớn nhất trong quan hệ ngoại giao giữa Vatican và Hoa Kỳ.

Những lời chỉ trích gần đây của Tổng thống Trump đối với Giáo hoàng Lêô XIV vẫn chưa đến mức gay go đó.

Nhưng tính chất công kích cá nhân ban đầu của Tổng thống Trump nhằm vào Đức Giáo Hoàng Lêô trên mạng xã hội (“YẾU KÉM trong việc chống tội phạm”; “tệ hại cho chính sách đối ngoại”; “cho rằng Iran có vũ khí hạt nhân là được”; “làm tổn hại đến Giáo Hội Công Giáo”) hồi đầu tuần này và những tuyên bố tiếp theo của tổng thống là điều chưa từng có trong lịch sử nước Mỹ. Hầu hết các quan chức Mỹ đều thể hiện sự tôn trọng đối với Đức Giáo Hoàng ngay cả khi họ không đồng ý với ông.

Cha James Garneau, một nhà sử học và tác giả của bài báo học thuật có tựa đề “Tổng thống và Giáo hoàng, đối mặt: Từ Bênêđíctô XV đến Gioan Phaolô Đệ Nhị”, được xuất bản trên tạp chí US Catholic Historian năm 2008, cho biết trong một cuộc phỏng vấn với tờ Register rằng, mặc dù các tổng thống và giáo hoàng đã có những bất đồng, nhưng một số tranh chấp đó chỉ là “những điểm nhỏ về nghi thức”.

“Tổng thống Trump là trường hợp đặc biệt. Ông ấy là tổng thống đầu tiên công khai bày tỏ sự tức giận của mình đối với Đức Giáo Hoàng,” CJ Doyle, giám đốc điều hành của Liên đoàn Hành động Công Giáo Massachusetts, nói với tờ Register.

Từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 21, rất khó để tìm thấy những căng thẳng công khai trong mối quan hệ giữa hai nguyên thủ quốc gia.

Vào tháng 4 năm 1910, Theodore Roosevelt đã đồng ý gặp Đức Giáo Hoàng Piô X tại Rôma trong một chuyến công du nước ngoài, nhưng đã hủy bỏ cuộc gặp khi Hồng Y Rafael Merry del Val, Quốc Vụ Khanh Tòa Thánh, khăng khăng yêu cầu cựu tổng thống hứa không gặp gỡ phái đoàn Tin Lành tại đó, theo cuốn sách “Theodore Roosevelt: The Logic of His Career” năm 1916 của Charles G. Washburn. Các quan chức Vatican cho biết phái đoàn Tin Lành đã từng có những lời công kích “ác độc” nhằm vào Đức Giáo Hoàng trong quá khứ và việc gặp gỡ các thành viên của phái đoàn này khi ở Rôma sẽ là một sự xúc phạm đối với Giáo hoàng.

Tổng thống Roosevelt đã đưa ra một tuyên bố công khai nói rằng ông không thể chấp nhận việc bị hạn chế gặp gỡ với những người Mỹ đồng hương. Ông không chỉ trích Đức Giáo Hoàng hay thậm chí nhắc đến ngài, nhưng trong tuyên bố bằng văn bản, ông nói: “Trong số những người bạn tốt nhất và thân thiết nhất của tôi có rất nhiều người Công Giáo.”

Trong một bức thư riêng gửi cho một đồng nghiệp chính trị (không được công bố vào thời điểm đó), Roosevelt mô tả hành động của Vatican là “quá đáng”, nhưng cũng cho biết sau đó ông đã hủy cuộc gặp với các tín hữu Giáo hội Giám lý ở Rôma khi họ “ngay lập tức đưa ra một bài phát biểu đầy hân hoan mà chỉ có thể gọi là thô tục”. Ông mô tả sự việc là “một cuộc tranh cãi tế nhị”.

Tháng Giêng năm 1919, Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô 16 XV đã thúc giục và đạt được cuộc gặp với Tổng thống Woodrow Wilson để thảo luận về các thỏa thuận hòa bình sau Thế chiến I trong khi Wilson đang thăm Rôma. Đây là lần đầu tiên một vị giáo hoàng đương nhiệm gặp gỡ một tổng thống đương nhiệm của Hoa Kỳ. Cuộc gặp này là một lợi thế cho Đức Giáo Hoàng, người đã bị loại khỏi các cuộc đàm phán hòa bình tại Versailles vì Wilson đang ở vị thế cao hơn với tư cách là người chiến thắng và người được tường trình người kiến tạo hòa bình.

Wilson không nhìn nhận vấn đề theo cách đó. Trước cuộc gặp, theo cuốn sách “Cuộc chiến của ông Wilson” năm 1962 của John Dos Passos, Wilson “đã bị dày vò bởi viễn cảnh phải đến gặp Đức Giáo Hoàng”.

“ Tất cả những nỗi bức xúc của vị Tổng thống theo đạo Tin Lành đều nổi lên khi nghĩ đến điều đó,” Dos Passos viết.

Các tuyên bố chính thức được đưa ra sau đó mô tả cuộc gặp gỡ diễn ra thân mật. Nhưng Wilson vẫn nhất quyết gặp gỡ phái đoàn Tin Lành ở Rôma sau đó với khoảng thời gian tương tự, có lẽ vì lo ngại về vụ việc liên quan đến Roosevelt.

Chiến tranh chia rẽ các tổng thống và giáo hoàng.

Các đời tổng thống sau này thường xem Đức Giáo Hoàng như một nguồn thông tin và ảnh hưởng quốc tế, cũng như một yếu tố tiềm năng giúp tăng cường sự ủng hộ trong nước, như tờ Register đã đưa tin vào tháng 4 năm 2025.

Tổng thống Franklin Roosevelt đã tìm cách liên lạc với Đức Giáo Hoàng Piô XII trong Thế chiến II, sử dụng Đức Tổng Giám Mục Francis Spellman của New York lúc bấy giờ làm trung gian và thiết lập một “đại diện cá nhân” tại Rôma thay cho quan hệ ngoại giao chính thức, là điều không thể thực hiện được do ảnh hưởng của trào lưu bài Công Giáo ở Mỹ.

Tòa thánh đã âm thầm hỗ trợ phe Đồng minh trong Thế chiến II. Đức Giáo Hoàng Piô XII lên án hành động xâm lược và bày tỏ sự cảm thông với các nạn nhân của nó.

Tuy nhiên, căng thẳng trong quan hệ giữa các giáo hoàng và tổng thống đôi khi đã nảy sinh do các cuộc chiến tranh sau đó của Mỹ, mà các giáo hoàng phản đối vì lợi ích hòa bình.

Ví dụ, Đức Giáo Hoàng Phaolô Đệ Lục phản đối chiến tranh Việt Nam, và vào tháng 10 năm 1965, ngài đã có bài phát biểu ủng hộ hòa bình (“không bao giờ chiến tranh nữa!”) tại Liên Hiệp Quốc ở New York. Tổng thống Lyndon Johnson, người đã ban hành và leo thang chiến tranh Việt Nam, đã thúc ép và được chấp thuận một cuộc gặp với Đức Giáo Hoàng trên tầng 35 của khách sạn Waldorf Astoria khi Đức Phaolô Đệ Lục đang ở thành phố này.

Hai người cũng gặp nhau vào tháng 12 năm 1967 tại Rôma. Mặc dù bất đồng về chiến tranh, nhưng những tuyên bố công khai của Johnson cho thấy dường như họ đồng ý về hòa bình. Johnson chưa bao giờ chỉ trích Đức Giáo Hoàng và thường hết lời ca ngợi ngài, từng nói trong một tuyên bố bằng văn bản: “Chúng tôi sẽ giữ liên lạc chặt chẽ với Đức Thánh Cha trong những ngày sắp tới.”

Tháng 3 năm 2003, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã công khai và nhiều lần lên tiếng phản đối kế hoạch xâm lược Iraq của Tổng thống George W. Bush. Ngài cũng cử một phái viên đến Tòa Bạch Ốc để gọi cuộc chiến sắp diễn ra là “bất công và bất hợp pháp”.

Đáp lại, Tổng thống Bush đã gặp riêng đặc phái viên của Giáo hoàng, và các quan chức chính quyền nhấn mạnh sự tôn trọng đối với Giáo hoàng đồng thời gọi cuộc chiến là cần thiết.

Một số bài báo tường thuật về cuộc gặp giữa Hồng Y Pio Laghi và Tổng thống Bush vào tháng 3 năm 2003 trước khi Chiến tranh Iraq lần thứ hai nổ ra mô tả cuộc gặp này là căng thẳng.

“Nhưng không có gì đạt đến mức độ gay gắt như chúng ta đã thấy với Tổng thống Trump. Đó là một đường lối rất khác,” tác giả và nhà sử học Matthew Bunson, phó chủ tịch kiêm giám đốc biên tập của EWTN News, đơn vị bao gồm tờ Register, cho biết.

“Điều đó cho thấy chính quyền Bush nhận thức được vị thế đạo đức của Đức Giáo Hoàng, và cũng cho thấy ngài hành động theo lương tâm và những gì ngài coi là bổn phận của mình,” Bunson nói.

“Tổng thống Trump không nhận ra điều đó,” ông ấy nói thêm.

Trong suốt nhiệm kỳ của mình, Tổng thống Trump đã chỉ trích hàng trăm người trên mạng xã hội, có những người ông ta nguyền rủa gần như hàng ngày như Thủ tướng Anh Keir Starmer, vậy điều gì khiến vụ việc này khác biệt?

Thứ nhất, Giáo hoàng thuộc một phạm trù khác.

Xét về mặt chính trị thời điểm hiện tại, tính đến tháng trước, Đức Giáo Hoàng Lêô có tỷ lệ ủng hộ tại Hoa Kỳ là +34 điểm phần trăm (42% so với 8%), trong khi Tổng thống Trump có tỷ lệ ủng hộ là -12 điểm phần trăm (44% so với 56%), theo một cuộc thăm dò của NBC được công bố vào đầu tháng 3 năm 2026, trước khi xảy ra cuộc xung đột gần đây giữa hai người.

Chính sách đối với Iran của Tổng thống Trump cũng đang gặp khó khăn. Một số cuộc thăm dò gần đây cho thấy phần lớn người Mỹ (với chênh lệch 19 điểm phần trăm, theo nghiên cứu của Pew Research vào giữa tháng 3) phản đối cuộc chiến tranh Iran, là điều mà một cuộc thăm dò được công bố tuần trước cho thấy đã góp phần làm giảm tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump trong cộng đồng người Công Giáo.

Nhưng quan trọng hơn, theo các chuyên gia được tờ Register tham khảo ý kiến, Đức Giáo Hoàng Lêô tỏ ra là người nói năng nhỏ nhẹ, thận trọng và hướng đến những mối quan tâm siêu nhiên, từ chối tranh luận với Tổng thống Trump hoặc đưa ra những lời chỉ trích cá nhân. Trong khi Tổng thống Trump nhìn nhận cuộc tranh chấp dưới góc độ chính trị thì Đức Giáo Hoàng Lêô lại nhìn nhận nó “từ vai trò là một người chăn chiên và mục tử toàn cầu”.

Ngoài ra, trong khi việc Đức Giáo Hoàng Lêô công khai phản đối cuộc chiến tranh Iran tiếp nối truyền thống của các vị giáo hoàng tiền nhiệm, thì phản ứng của Tổng thống Trump đối với Đức Giáo Hoàng lại không theo truyền thống của các tổng thống tiền nhiệm.

“Cũng như mọi việc liên quan đến Tổng thống Trump, điều này khác biệt vì ông ấy từ chối tuân theo các quy tắc ngoại giao hoặc giao tiếp thông thường,” Karen Park, một nhà sử học về Công Giáo Mỹ, cho biết qua email.

Trong khi các vị tổng thống tiền nhiệm, những người bất đồng quan điểm với Giáo hoàng, đã phớt lờ ngài, nhưng họ không xúc phạm ngài.

“Đúng vậy, đây là điều chưa từng có tiền lệ vì Tổng thống Trump đã công khai và tấn công cá nhân Giáo hoàng. Đó là điều ông ta thường làm”, Park nói.

Ông Park nói với tờ Register rằng Tổng thống Trump “thực sự không có đòn bẩy nào đối với” Đức Giáo Hoàng Lêô vì “họ không nói cùng một ngôn ngữ” — trong khi Tổng thống Trump nói về quyền lực, chính trị và cá tính, thì Đức Lêô nói về các nguyên tắc tôn giáo.

“Điều đang xảy ra hiện nay là một tổng thống từng nắm giữ gần như toàn bộ quyền lực không còn có thể chi phối được vị giáo hoàng này bởi vì giáo hoàng hoạt động ở một phạm trù khác. Ngài vừa là nhà lãnh đạo Giáo Hội Công Giáo vừa là đại diện của Chúa Kitô, nhưng cũng được định hướng bởi truyền thống — kinh thánh và thần học. Ngài không đưa ra ý kiến cá nhân, mà đang rao giảng Phúc Âm,” ông Park nói.

Cuộc xung đột này gây khó chịu cho Tổng thống Trump một phần vì vị thế đặc biệt của Đức Giáo Hoàng Lêô, người Mỹ đầu tiên lãnh đạo Giáo Hội Công Giáo.

“Tổng thống Trump rất ý thức được tầm ảnh hưởng của Đức Giáo Hoàng Lêô đối với đời sống chính trị và văn hóa Mỹ”.

“Điều đó làm tăng thêm mức độ phức tạp, nhưng đồng thời cũng tạo ra mong muốn giành được sự ủng hộ của ngài, hoặc phàn nàn khi không nhận được sự ủng hộ đó”

Dù những lời lẽ của Tổng thống Trump đôi khi rất sắc bén, vẫn chưa rõ liệu sự cay đắng này sẽ kéo dài bao lâu.

Tháng 2 năm 2016, khi Tổng thống Trump lần đầu tiên tranh cử tổng thống, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã mô tả đề xuất xây tường biên giới của Tổng thống Trump là “phi Kitô giáo”. Tháng 9 năm 2024, Đức Giáo Hoàng Phanxicô chỉ trích lời kêu gọi trục xuất người nhập cư của Tổng thống Trump là “trái với sự sống”, và Tháng Giêng năm 2025, ngài gọi các cuộc truy quét người nhập cư mà Tổng thống Trump lên kế hoạch là “một sự ô nhục”.

Khi còn là ứng cử viên, vào tháng 2 năm 2016, Tổng thống Trump đã gọi Đức Thánh Cha Phanxicô là “quân cờ” và nói rằng việc Đức Thánh Cha Phanxicô nghi ngờ đức tin tôn giáo của ông là “đáng hổ thẹn”.

Nhưng khi lên chức tổng thống, Tổng thống Trump đã thay đổi giọng điệu. Ông gọi cuộc gặp với Đức Giáo Hoàng ở Rôma vào tháng 5 năm 2017 là “vinh dự cả đời”, và khi Đức Giáo Hoàng Phanxicô qua đời vào tháng 4 năm 2025, ông đã đến dự tang lễ của ngài, gọi ngài là “một người tốt” người “làm việc rất chăm chỉ” và “yêu thương thế giới”.

Những ngày gần đây, Tổng thống Trump đã từ chối xin lỗi về những bình luận của mình về Đức Giáo Hoàng Lêô — “Không có gì phải xin lỗi cả. Ông ấy đã sai”, Tổng thống Trump nói với các phóng viên hôm thứ Hai.

Nhưng giọng điệu của Tổng thống Trump đã chuyển sang hướng tranh luận thay vì công kích cá nhân.

“Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân. Nếu họ có, mọi quốc gia, kể cả Ý, nơi ông ấy đang đóng đô mọi quốc gia trên thế giới đều sẽ gặp rắc rối”, Tổng thống Trump nói trong một cuộc họp báo hôm thứ Năm.

“Tôi không có ác cảm gì với Giáo hoàng cả,” Tổng thống Trump nói sau đó trong cuộc họp báo. Trong một cử chỉ rõ rệt là bài bác Vance, người cho rằng Đức Giáo Hoàng không nên đề cập đến vấn đề chính trị, Tổng thống Trump nói một lúc sau đó rằng “Đức Giáo Hoàng có thể nói bất cứ điều gì ngài muốn,” “Và tôi muốn ngài nói những gì ngài muốn. Nhưng tôi có thể không đồng ý.”

Source:National Catholic Register