Tin Mừng Chúa Giê-su Ki-tô theo thánh Mát-thêu.

Khi ấy, các môn đệ lại gần hỏi Đức Giê-su rằng : “Thưa Thầy, ai là người lớn nhất trong Nước Trời?” Đức Giê-su liền gọi một em nhỏ đến, đặt vào giữa các ông và nói : “Thầy bảo thật anh em : nếu anh em không trở lại mà nên như trẻ nhỏ, thì sẽ chẳng được vào Nước Trời.
“Vậy ai tự hạ, coi mình như em nhỏ này, người ấy sẽ là người lớn nhất trong Nước Trời.
“Ai tiếp đón một em nhỏ như em này vì danh Thầy, là tiếp đón chính Thầy.
“Anh em hãy coi chừng, chớ khinh một ai trong những kẻ bé mọn này; quả thật, Thầy nói cho anh em biết : các thiên thần của họ ở trên trời không ngừng chiêm ngưỡng nhan Cha Thầy, Đấng ngự trên trời.”

Đó là Lời Chúa

 

Phó tế Kyle Washut, viện trưởng Wyoming Catholic College, trong bản tin ngày 1 tháng 10 năm 2026 của the Pillar, viết: Trong tác phẩm The Magician’s Nephew (tạm dịch: Cháu trai của Pháp sư), C. S. Lewis kể câu chuyện về Bác Andrew – một pháp sư tự phụ và hợm hĩnh. Ông tình cờ chứng kiến khoảnh khắc Narnia được tạo dựng thông qua bài ca của Aslan, vị sư tử vĩ đại.

Ban đầu cảm thấy ghê sợ, nhưng quan điểm của Bác Andrew đã thay đổi khi một mảnh sắt mang từ London đến rơi xuống đất và tức thì mọc lên thành một cột đèn lớn giữa thế giới màu nhiệm và trù phú này:

Tiềm năng thương mại của vùng đất này thật vô hạn. Chỉ cần mang vài mảnh sắt vụn đến đây, chôn xuống đất, là chúng sẽ mọc lên thành những đầu máy xe lửa hay tàu chiến mới toanh... Chẳng tốn kém gì cả, mà tôi có thể bán chúng với giá cao tại Anh. Tôi sẽ trở thành triệu phú... Việc đầu tiên cần làm là phải bắn hạ con quái thú [Aslan] kia.

Bác Andrew là hiện thân của mô hình tư duy kỹ trị (technocratic paradigm) – điều mà Đức Giáo Hoàng Leo XIV nhận định là mối đe dọa trọng yếu đối với thời đại chúng ta. Mô hình này định hình mối quan hệ giữa con người với thế giới tự nhiên và với đồng loại chỉ dựa trên các tiêu chuẩn hiệu năng, lợi nhuận và quyền lực; nó nuôi dưỡng một "văn hóa vứt bỏ", thúc đẩy chủ nghĩa tiêu dùng tràn lan và sự coi thường sâu xa đối với giá trị con người. Cũng như Bác Andrew, tư duy kỹ trị nhìn vào những kỳ quan của tạo hóa mà chỉ thấy công cụ để kiếm lời.

Theo lập luận của Đức Giáo Hoàng Leo trong thông điệp đầu tiên của ngài mang tên Magnifica humanitas, thách thức của trí tuệ nhân tạo không nằm ở bản thân kỹ thuật, mà ở việc nó bị trói buộc vào mô hình tư duy kỹ trị. Để đối diện với những thách thức của cuộc cách mạng kỹ thuật số, chúng ta cần tách biệt kỹ thuật khỏi mô hình tư duy đó. Và thông điệp xuyên suốt của Đức Giáo Hoàng Leo trong năm qua là: giáo dục Công Giáo đóng vai trò thiết yếu trong nỗ lực này.

Vào tháng Giêng, Đức Giáo Hoàng Leo đã khẳng định rằng, cũng như Giáo hội từng dựa vào giáo dục để ứng phó với cuộc cách mạng kỹ nghệ, nay Giáo hội lại hướng về giáo dục để đối phó với cuộc cách mạng kỹ thuật số; ngài kêu gọi các cơ sở giáo dục chú trọng bồi dưỡng nhân bản và văn hóa cho sinh viên. Những nguyên tắc định hình sự ưu tú của con người và dẫn đến sự thăng hoa của nhân vị sẽ trang bị cho giới trẻ nền tảng cần thiết để chống lại mô hình đang tìm cách kiểm soát và biến họ thành hàng hóa.

Đức Leo lưu ý rằng: “Lòng trung thành với sự thật đòi hỏi phải kết hợp những khả năng mà kỹ thuật mang lại vào một khuôn khổ được soi sáng bởi sự khôn ngoan—thứ có khả năng bảo vệ cả phẩm giá của mỗi cá nhân lẫn tương lai của ngôi nhà chung.” Trong các bài giảng, các nghi thức phong thánh đầu tiên và các tuyên bố của mình, Đức Leo đề xuất một phương pháp giáo dục gồm bốn phần nhằm đề cao phẩm giá con người và giải phóng kỹ thuật khỏi sự thống trị của kỹ trị: ăn chay cùng Thánh Carlo Acutis, đắm mình cùng Thánh Pier Giorgio Frassati, hòa quyện cùng Thánh John Henry Newman, và nhập thể trong cộng đồng.

Ăn chay cùng Acutis

Hơn một phần tư dân số thế giới đang vật lộn với một dạng nghiện kỹ thuật số nào đó; chúng ta đang đắm chìm trong “văn hóa dopamine,” ngập ngụa trong những luồng kích thích ngắn ngủi chỉ kéo dài 30 giây từ các hoạt động lặp đi lặp lại, mang tính cưỡng chế và được thiết kế như trò chơi.

Đức Leo cảnh báo rằng nền văn hóa như vậy sẽ biến con người thành “những người tiêu thụ thụ động các tư tưởng vay mượn và các sản phẩm vô danh, thiếu vắng cả sự làm chủ lẫn tình yêu thương.” Khi đánh mất nền văn hóa đích thực, chúng ta cũng đánh mất chứng tá mang tính ngôn sứ—thứ mang lại cái nhìn sâu sắc về trải nghiệm làm người. Giáo dục phải bắt đầu bằng việc tạo ra những không gian tách biệt khỏi những tác động gây mất phương hướng của chứng nghiện kỹ thuật số.

Đức Leo nhận định rằng Thánh Carlo Acutis—vị thánh mới được phong hiển thánh—đã mang đến cho thế giới một tấm gương về cách sử dụng kỹ thuật đầy kỷ luật như thế; ngài nhắc nhở chúng ta rằng chỉ khi rèn luyện sự tiết độ trong thế giới kỹ thuật số, ta mới có thể sử dụng kỹ thuật một cách đúng đắn. Trước khi có thể sử dụng các kỹ thuật đang hiện diện khắp nơi này một cách thích hợp, chúng ta cần học cách nhận biết khi nào không nên sử dụng chúng.

Đắm mình cùng Frassati

“Đừng mãi dán mắt vào điện thoại thông minh và những hình ảnh thoáng qua trên đó,” Đức Leo nói. “Thay vào đó, hãy hướng mắt lên bầu trời, hướng về những tầm cao”—một sự gợi nhắc rõ ràng đến khẩu hiệu “Verso L’Alto” (Hướng lên cao) của Thánh Pier Giorgio Frassati, vị thánh được Đức Giáo Hoàng Leo phong hiển thánh ngay từ những ngày đầu triều đại của ngài. Chỉ quay lưng lại với chiếc điện thoại thôi là chưa đủ; chúng ta cần hướng về thực tại và đắm mình vào vẻ đẹp của thiên nhiên cũng như sức mạnh của thi ca và âm nhạc. Như Đức Leo đã đề cập trong tông huấn "Vạch ra những bản đồ hy vọng mới", việc chiêm ngưỡng Thiên Chúa qua công trình sáng tạo và nghệ thuật giúp nuôi dưỡng nơi người trẻ tâm thế đón nhận linh hứng thiêng liêng, đồng thời nhắc nhở họ về ơn gọi làm người của mình. Đức Leo viết: "Không một thuật toán nào có thể thay thế những yếu tố làm nên bản chất nhân bản đích thực của giáo dục: đó là thi ca, nghệ thuật, trí tưởng tượng và niềm vui khám phá", bởi lẽ "mỗi người chúng ta đều mang một ơn gọi độc nhất vô nhị, không thể thay thế và bắt chước, bắt nguồn từ chính những trải nghiệm sống của bản thân".

Những thông tin sai lệch và ảo tưởng do AI tạo ra khiến ta khó lòng phân biệt được đâu là điều chân thực, đâu là sự giả tạo; chúng cám dỗ ta ưu tiên những thứ hào nhoáng, dễ dãi thay vì coi trọng thực tại vốn vô cùng thiết yếu cho sự phát triển trọn vẹn của con người. Điều cốt yếu là nền giáo dục cần dành thời gian để học sinh "tiếp xúc với thực tại vượt lên trên những vẻ bề ngoài". Sự tiếp xúc này sẽ khơi dậy trong họ niềm khao khát mãnh liệt đối với những giá trị đích thực, nhắc nhở họ rằng: "Chúng ta là hiện thân của những khát vọng, chứ không phải là một thuật toán!" Chỉ khi nhận thức được những thực tại nhân bản phong phú thông qua việc dấn thân sâu sắc vào chân lý của chúng, chúng ta mới có thể đánh giá đúng đắn các thuật toán.

Kết nối với Newman

Trí tuệ nhân tạo coi tri thức con người như những điểm dữ liệu rời rạc và không có khả năng đánh giá ý nghĩa đích thực của chúng. Nếu AI trở thành nguồn gốc và thước đo cho sự hiểu biết của chúng ta, ta sẽ thiếu đi sự khôn ngoan cần thiết để định hướng bản thân một cách đúng đắn trước thực tại. Trong thông điệp Magnifica humanitas, Đức Leo nhận định rằng: "khi tri thức ngày càng trở nên manh mún, ta khó có thể nắm bắt thực tại một cách toàn diện, đặt ra những câu hỏi sâu sắc về ý nghĩa, hay phát triển tư duy đích thực, mang tính phản biện và sáng tạo."

Trong thế giới đầy rẫy sự chia cắt này, một nền "giáo dục toàn diện" – như mô hình mà Thánh John Henry Newman từng đề xướng – mang ý nghĩa vô cùng quan trọng. Nền giáo dục ấy mang lại cái nhìn thống nhất về toàn bộ sự hiện hữu—bao gồm cả những điều được biết qua đức tin lẫn những điều được nhận thức bằng lý trí—và khước từ khuynh hướng duy thương (mercantilist) coi trọng giá trị dựa trên tính chức năng hay lợi ích thực tiễn. Nó đòi hỏi sự tĩnh lặng và đối thoại, cũng như sự suy tư cẩn thận về những trải nghiệm và nỗi đau của chính mình cũng như của người khác. Đồng thời, nó đòi hỏi nỗ lực to lớn, đặt nó vào thế đối lập trực tiếp với phương thức hiện đại—nơi mà, như Đức Leo đã chỉ ra, "sự thích nghi thụ động với các mô hình thống trị lại bị nhầm tưởng là năng lực thực sự."

Một nền giáo dục toàn diện như vậy hoàn toàn trái ngược với mô hình kỹ trị. Nếu thiếu nó, chúng ta có nguy cơ nhầm lẫn nhịp điệu và giá trị của sự hiểu biết nơi con người với những hoạt động rỗng tuếch của trí tuệ nhân tạo. Nếu việc học tập có sự hỗ trợ của AI trở thành chuẩn mực giáo dục, chúng ta sẽ đánh mất khả năng đánh giá đúng đắn vai trò của nó trong tổng thể đời sống con người; bởi lẽ, dù AI có thể mô phỏng (và thậm chí vượt xa) khả năng xử lý dữ liệu của chúng ta, nó lại thiếu đi "góc nhìn về cảm xúc, các mối quan hệ và đời sống tâm linh—những yếu tố giúp con người tăng trưởng trong sự khôn ngoan."

Nhập thể trong cộng đồng

AI thuộc mô hình kỹ trị khiến chúng ta trở nên cô độc. Nó duy trì "lời dối trá lan tràn của một hệ thống bị bóp méo: hệ thống biến con người thành những con số, khoét sâu sự cạnh tranh và đẩy chúng ta vào vòng xoáy của nỗi lo âu." Để giải phóng bản thân khỏi những sự sai lệch và dối trá này, chúng ta cần một nền giáo dục gắn liền với đời sống cộng đồng phong phú và đích thực; bởi lẽ, như Đức Leo đã viết: "Chân lý được tìm thấy trong cộng đồng." Trong Magnifica humanitas, Đức Leo nhắc nhở chúng ta rằng: “Trong một kỷ nguyên đề cao tốc độ và sự manh mún, con người vẫn khao khát được quan tâm và công nhận bởi những tâm trí biết chú tâm, những lời nói tử tế và những bàn tay biết ân cần. Văn hóa kỹ thuật số nhân rộng các kết nối và mang lại những cơ hội tương tác mới; tuy nhiên, trái tim con người vẫn luôn giữ một nhu cầu không thể thay thế về sự gần gũi chân thực.” Con người khao khát một cộng đồng hiệp nhất nhờ cùng nhau theo đuổi và đón nhận Chân lý mà Thiên Chúa đã ủy thác.

Đức Leo lập luận rằng giáo dục là công việc của một cộng đồng, bởi vì “những điều sâu sắc và quan trọng nhất chỉ có thể học được sau nhiều thời gian và công sức, thông qua việc thảo luận với người khác, cùng nhau ‘va chạm’ các ý tưởng và trải nghiệm tựa như đá lửa, cho đến khi tia lửa của sự thấu hiểu bừng sáng trong ta.” Quá trình theo đuổi tri thức mang tính cộng đồng và không vội vã này thực sự là phương thức cốt lõi của giáo dục; nó không thể bị ủy thác cho bên thứ ba hay tải về từ mạng internet.

Đức Leo nói tiếp: “Trường học không được kêu gọi chạy theo nhịp độ của thế giới kỹ thuật số, mà phải mang lại điều mà bản thân thế giới kỹ thuật số không thể cung cấp: đó là khoảng thời gian chung để học hỏi và xây dựng những mối quan hệ đáng tin cậy.” Bằng cách đặt nền tảng giáo dục trên mảnh đất màu mỡ của cộng đồng đích thực, chúng ta đẩy lùi sự cô lập và những biến tướng mà trí tuệ nhân tạo (AI) mang vào thế giới học thuật.

Tôi đã mở đầu bằng mô tả của C.S. Lewis về mô hình kỹ trị; giờ đây, tôi xin kết lại bằng cách mượn câu nói của J.R.R. Tolkien mà Đức Leo đã sử dụng trong Magnifica Humanitas.

Trong cuộc chiến chống lại mô hình kỹ trị, “không phải nhiệm vụ của chúng ta là chế ngự mọi con sóng của thế giới,” nhưng trong lĩnh vực giáo dục, chúng ta phải “làm tất cả những gì có thể để giúp ích cho thời đại mà mình đang sống.”

Việc giáo dục thế hệ trẻ đã được giao phó cho chúng ta, và chúng ta phải nhổ bỏ những điều xấu xa hiện hữu trong mô hình này để các thế hệ tương lai “có được mảnh đất trong lành để vun xới.” Chúng ta cần bảo vệ các em khỏi "sự lan tràn của truyền thông kỹ thuật số – thứ nuôi dưỡng văn hóa của sự tức thời và kích thích thái quá, dẫn đến mệt mỏi, chán chường và thái độ thờ ơ trước nỗ lực tìm kiếm chân lý" – đồng thời đưa các em hòa mình vào sự phong phú của thực tại và mang đến một nền giáo dục toàn diện trong một cộng đồng đích thực.

Liệu nền giáo dục mang tính nhân bản này có thể giải phóng các em khỏi "nhà tù" của kỷ nguyên kỹ trị hay không là điều chúng ta chưa thể biết chắc; tuy nhiên, với tư cách là những người được giao phó sứ mệnh giáo dục Công Giáo, ít nhất chúng ta hãy trao cho các em sự tự do để tiếp tục cuộc đấu tranh trong tương lai.

 

R. R. Reno, chủ bút First Things, trong bản tin ngày 30 tháng 9 năm 2026, cho rằng: Trong suốt hành trình đọc sách của đời người, có những khoảnh khắc kỳ diệu và đầy hứng khởi. Có những cuốn sách đến tay ta, chạm đúng vào những mối bận tâm cốt lõi và bàn luận về những vấn đề ta đã hằng suy xét bấy lâu. Nhưng chúng làm điều đó theo những cách thức mới mẻ và bất ngờ. Tôi đang đọc một cuốn như thế: Climbers (tạm dịch: Những người leo núi), một tiểu thuyết của M. John Harrison. Khi đọc, tôi như được sống lại niềm đam mê leo núi đá đã theo mình suốt cuộc đời qua những câu chữ và hình ảnh khơi gợi một vẻ đẹp vừa gây bất an vừa làm ta choáng ngợp, mất phương hướng—cảm giác hệt như khi ta đang bám mình trên vách đá hay sườn núi. Thật tuyệt vời.

The Body of This Death: Letters from the Last Archbishop of Lancaster (tạm dịch: Thân xác của cái chết này: Những lá thư từ vị Tổng Giám mục cuối cùng của Lancaster) của Ross McCullough là một cuốn sách khác cũng mang lại trải nghiệm tương tự. McCullough là một giáo sư thần học, và những mối quan tâm của ông cũng đi cùng hướng với tôi: Làm thế nào để duy trì đức tin Kitô giáo chính thống và sự thực hành trung tín trước những lực lượng đang làm tan rã các giá trị của thời hiện đại? Và cũng như phần đông chúng ta, ông lo ngại về các kỹ thuật mới—mà trí tuệ nhân tạo là ví dụ điển hình nhưng không phải là tất cả. Chúng ta sẽ sống ra sao trong một thế giới đã bị kỹ thuật số hóa?

Xét về mặt học thuật, người ta có thể xếp The Body of This Death vào thể loại nghiên cứu nhân học thần học, hoặc có lẽ là siêu hình học Kitô giáo. Tuy nhiên, thật thiển cận khi gán cho cuốn sách của McCullough những nhãn dán học thuật khô khan; bởi lẽ, đây là một tác phẩm giàu trí tưởng tượng, đầy sáng tạo, bao quát nhiều khía cạnh và thấm đẫm cảm xúc con người, khiến nó không thể bị bó hẹp trong những khuôn mẫu phân loại có sẵn.

Phần mở đầu "Lời ngỏ gửi độc giả" được viết bởi Vincent Hermès, một nhân vật sống ở tương lai: một kỷ nguyên mang tên "Tân Kỷ nguyên Chung" (New Common Era). Là một học giả cẩn trọng và tỉ mỉ, ông đã thu thập được nhiều nguồn tư liệu khác nhau lưu giữ lại những lá thư từ một vị Tổng Giám mục Lancaster nào đó—chính xác hơn là vị Tổng Giám mục cuối cùng. Những bằng chứng bổ sung còn sót lại trong "hạ tầng kỹ thuật số đang dần mục rữa của thế kỷ trước." Hermès đã phải vận dụng những kỹ thuật phê bình văn bản tối ưu nhất để tạo nên tác phẩm mà chúng ta sắp đọc, đồng thời cung cấp các chú giải xuyên suốt; trong đó, có những chú giải mang tính chất "chuyện nội bộ" đầy thú vị dành riêng cho các đồng nghiệp học giả của McCullough.

Vị Tổng Giám mục sống trong một xã hội tựa như "Nhà nước Phổ quát và Đồng nhất" (Universal and Homogeneous State) mà Alexandre Kojève từng tiên liệu. Đó là một thế giới nơi những đam mê mãnh liệt của con người đã được thuần hóa bởi "thực tại đắm chìm" (immersive reality) – một mô phỏng cuộc sống do kỹ thuật tạo ra. McCullough gợi lại lời hứa mang màu sắc thuyết Ngộ đạo (Gnosticism) của chủ nghĩa siêu nhân bản (transhumanism): sự giải thoát hoàn toàn khỏi thể xác, và rốt cuộc là thoát khỏi cái chết. Tuy nhiên, kết quả lại chẳng mấy hấp dẫn. Cũng như bao điều khác trong tương lai kỹ thuật số này, thứ kỹ thuật được tung hô ấy vẫn gặp lỗi và trục trặc. Dẫu vậy, đa số mọi người vẫn hài lòng với những thú vui, trải nghiệm, mối quan hệ và cuộc phiêu lưu mang tính mô phỏng. Chúng giúp xoa dịu và đánh lạc hướng họ. Trạng thái phổ biến ở đây là "thuyết Ngộ đạo thiếu ý chí" (akratic Gnosticism) – một khao khát rũ bỏ những giới hạn của thân phận thụ tạo, nhưng lại không thể rũ bỏ hoàn toàn. (Akratic là dạng tính từ của akrasia, một từ Hy Lạp chỉ sự yếu đuối của ý chí). Kết cục là một cuộc sống nhạt nhòa, êm ả nhưng thiếu vắng những thăng trầm thực sự của kiếp người. Sự lệch lạc về mặt tinh thần này khiến đa số mọi người trở nên ngoan ngoãn phục tùng "Đế chế Mô phỏng".

Những lá thư bắt đầu bằng cái chết của Harry và Judith – đôi bạn thân thiết thuở nào của vị tổng giám mục, dù công việc mục vụ đã khiến ông dần xa cách họ. Nỗi đau buồn ập đến, nhưng rồi hoàn cảnh đưa đẩy để vị tổng giám mục phải cưu mang Felicity, cô con gái nhỏ cũng là con đỡ đầu của ông. Sự xuất hiện của Felicity trong đời ông là một phước lành giữa bóng tối của cái chết, bởi ông đã thực sự yêu thương cô bé. Thế nhưng, cô bé lại bị sát hại bởi một nhóm Hồi giáo cực đoan đang nổi dậy chống lại thế giới mô phỏng – một nghịch lý cay đắng, khi đặt cạnh sự phản kháng thầm lặng, hướng nội nhưng đầy kiên định của chính vị tổng giám mục. Giới chức trách đánh hơi thấy sự bất trung nơi ông. Ông buộc phải trải qua quá trình "tái giáo dục", đồng nghĩa với việc phải chịu đựng sự "biến hình" (transfiguration) – một kiểu cứu rỗi giả tạo theo tinh thần siêu nhân bản, hứa hẹn qua quá trình kỹ thuật số hóa toàn diện.

Trên hành trình đi đến định mệnh ấy, vị tổng giám mục đã viết những lá thư chứa đựng đầy khôn ngoan và sự thấu suốt. Ông viết về niềm an vui khi cầu nguyện: "sự nhẹ nhõm khi không còn phải bận tâm đến bản thân mình". Ông cũng bàn về cám dỗ sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để duy trì hình ảnh mô phỏng của những người thân đã khuất: "Điều phản cảm ở đây là coi người đã khuất như thể họ đã bị hủy diệt hay không còn hiện diện, như thể họ cần được thay thế bằng một bản mô phỏng thay vì được hướng về theo một cách thức mới [trong cầu nguyện]." Về mối nguy hại từ những người theo chủ nghĩa tự do nhiệt thành: “Họ tìm cách biến chủ nghĩa tự do của mình thành hệ tư tưởng thống trị chứ không chỉ là một lựa chọn trong số nhiều lựa chọn khác—nhằm triệt tiêu tối đa khả năng chúng ta chọn cách không đề cao quyền tự do lựa chọn theo kiểu của họ.” Về những mưu mô của quỷ dữ: “Trong những thời đại tôn sùng hình tượng, quỷ dữ vui lòng dựng lên những hình tượng giả tạo để lôi kéo ta thờ phụng chính nó; còn trong những thời đại bài trừ hình tượng, nó lại càng hả hê khi đập tan các thần tượng để ngăn chặn mọi sự thờ phụng.” Về những nỗi thống khổ làm tê liệt tâm hồn: “Nghịch cảnh có thể tước đi đôi cánh của thời gian và bắt nó phải bò lê—một trong những cách thức kỳ lạ và kín đáo mà nỗi đau dùng để tiếp cận cõi vĩnh hằng.”

Dù không thể tóm lược trọn vẹn nội dung, các bức thư vẫn mang một chủ đề xuyên suốt. Vị tổng giám mục thường trở lại với những thực tại cốt lõi của cuộc sống: cái chết, nỗi đau, tình yêu và tình bạn. Ông cũng làm sáng tỏ khía cạnh “chủ nghĩa duy vật tâm linh” của Kitô giáo. Trong một bức thư viết cho những kẻ thẩm vấn ông—những người sống trong một thực tại ảo đầy rẫy các lời buộc tội và những "sự thật" được lan truyền, chẳng khác nào mạng xã hội ngày nay—vị tổng giám mục đã đảo ngược luận lý học của sự mô phỏng: "Cũng như có những hình ảnh gần như che khuất nguyên mẫu, thì cũng có những hình ảnh gần như bị lu mờ bởi chính [Thiên Chúa]. Vị linh mục hành lễ in persona Christi (nhân danh Chúa Kitô) có lẽ là hình ảnh tiêu biểu nhất trong số đó." Chúng ta không thể thao túng hình ảnh và triệu hồi Thiên Chúa; nhưng Thiên Chúa đã chọn đến với chúng ta trong thế giới của các biểu tượng và ý nghĩa: ngôn từ và vai trò, luật lệ và định chế. Ngay cả trong Đế chế Mô phỏng, Người vẫn có thể tìm thấy, chế ngự và biến chúng ta thành của riêng Người.

Có lẽ tôi đang quá lạc quan chăng. Thông điệp kỹ thuật số mà vị tổng giám mục gửi cho người con gái đỡ đầu đang bị giam cầm—ngay trước khi cô bị hành quyết—mang đầy vẻ ẩn ý, điều tất yếu phải thế trong một môi trường bị giám sát chặt chẽ. Ông chỉ truyền tải vỏn vẹn vài từ: "Chỉ một điều là cần thiết." Tuy nhiên, cuốn sách lại kết thúc với cảnh vị tổng giám mục bị "chỉnh sửa" bằng kỹ thuật, hay nói cách khác là được "biến đổi" để hòa nhập vào thế giới cảm quan của silicon. Liệu ông có phải chịu một số phận khác với người con gái đỡ đầu, khi bị tước đi quyền năng của cái chết trong việc ấn chứng cho đức tin của mình?

Tôi không thể trả lời câu hỏi đó. Tôi chỉ có thể khuyến khích độc giả tìm mua cuốn sách và đọc dòng nhật ký cuối cùng của vị tổng giám mục—bức thư gửi cho Tử thần—với lời mở đầu: "Asterion thân mến." Bức thư ấy, cũng như toàn bộ cuốn sách, là một sự chiêm niệm sâu sắc về mê cung tâm linh mà kỹ thuật đang dựng lên, và về con quái vật Minotaur ẩn mình bên trong—kẻ chực chờ nuốt chửng xác thịt chúng ta.

 

Boyd Taylor Coolman của tạp chí America, ngày 17 tháng 8 năm 2026, cho hay: Trong một bài tiểu luận gần đây trên tạp chí America, Terence Sweeney đã làm nổi bật sự quan tâm xuyên suốt của Đức Giáo Hoàng Leo XIV đối với giáo dục trong các văn bản của ngài, bao gồm cả tài liệu "Magnifica Humanitas". Ông Sweeney lưu ý đến việc Đức Giáo Hoàng chú trọng vào một thực tại mới: trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI)—đặc biệt là dưới góc nhìn về điều mà Đức Giáo Hoàng gọi là "mô hình kỹ trị" (technocratic paradigm)—chúng ta đang chứng kiến "những luồng tư tưởng coi sự tiến bộ là việc vượt qua thân phận con người; những tư tưởng này thường được xếp vào các nhóm như thuyết siêu nhân bản (transhumanism) và thuyết hậu nhân bản (posthumanism)."

Vậy, điều gì giúp duy trì tính nhân bản hoặc tinh thần nhân bản trong giáo dục? Theo Đức Giáo Hoàng, một phần câu trả lời nằm ở việc biết nhận định "khi nào và vì mục đích gì, AI không nên được sử dụng". Tại sao lại như vậy? Đức Giáo Hoàng Leo viết:

Tốc độ và sự dễ dàng trong việc tiếp nhận các câu trả lời hoặc bản tóm tắt có nguy cơ triệt tiêu khao khát đặt câu hỏi—một quá trình vốn chỉ đơm hoa kết trái theo thời gian. Như Pla-tông từng viết, những điều sâu sắc và quan trọng nhất chỉ có thể lĩnh hội được sau nhiều thời gian và công sức, thông qua việc thảo luận với người khác, cùng nhau "va đập" các ý tưởng và trải nghiệm tựa như đá lửa, cho đến khi tia lửa của sự thấu hiểu bùng lên trong tâm trí ta. Do đó, chúng ta cần học cách tiết chế việc sử dụng AI và bảo vệ giới trẻ khỏi lời hứa hẹn về một cỗ máy hoàn hảo, khỏi cám dỗ tinh vi khiến tư duy con người trở nên dường như thừa thãi ngay vào lúc nó cần thiết nhất. (Mục số 140)

Đức Giáo Hoàng lo ngại về một nền văn hóa giáo dục đặt nặng các sản phẩm trí tuệ hơn là quá trình tư duy, ưu tiên những câu trả lời nhanh chóng hơn là việc đặt câu hỏi đầy công phu. Nói một cách đơn giản, mối đe dọa mà AI mang lại cho các cơ sở giáo dục của chúng ta là biến chính hoạt động tư duy của con người trở nên thừa thãi—bởi vì các sản phẩm của tư duy đó có thể đạt được dễ dàng, nhanh chóng và chính xác hơn thông qua các phương tiện phi nhân bản.

Tuy nhiên, mối đe dọa này trở nên hiện hữu trong thời đại ngày nay phần lớn là do một quan niệm hiện đại, đầy vấn đề và về cơ bản là mang tính thực dụng về bản chất trí tuệ con người. Việc biết tiết chế trong việc sử dụng AI—thậm chí là hoàn toàn từ chối sử dụng nó trong một số bối cảnh nhất định—sẽ đòi hỏi một sự thay đổi căn bản trong cách chúng ta quan niệm về bản chất trí tuệ con người; một sự thay đổi có thể được thúc đẩy nhờ việc vận dụng quan điểm thời Trung cổ về các nhân đức trí thức.

Đến giữa thế kỷ 12, các học giả thời Trung cổ đã đặc biệt quan tâm đến bản chất của một "đời sống tốt đẹp" (good life); trong đó, từ "tốt" không chỉ ám chỉ sự tốt lành về mặt đạo đức hay luân lý mà còn bao hàm cả hạnh phúc con người—điều mà họ gọi là beatitude (mối phúc) và ngày nay chúng ta có thể gọi là sự thăng hoa hay trọn vẹn của đời sống con người. Là những Kitô hữu, tất nhiên họ tin chắc rằng chỉ có Thiên Chúa mới là nguồn cội và nội dung tối hậu của sự thăng hoa ấy. Mượn thuật ngữ từ Thánh Augustinô, chỉ có Thiên Chúa mới là Đấng cần được tận hưởng vì "chính Người" (for His own sake), hay là đích đến của mọi khao khát; không có gì khác vượt trên Thiên Chúa để có thể biến Người thành một phương tiện. Ngược lại, mọi sự khác đều nên được sử dụng như phương tiện để đạt tới niềm hoan lạc viên mãn nơi Thiên Chúa.

Tuy nhiên, khuôn khổ tư duy này đã đặt ra những vấn đề nan giải. Chẳng hạn, chính Thánh Augustinô từng đặt câu hỏi về vị thế của những người khác. Liệu họ chỉ đơn thuần là phương tiện để ta tận hưởng Thiên Chúa? Hay theo một nghĩa nào đó, bản thân họ cũng chính là những đích đến? Đối với người thời Trung cổ, một tình thế tiến thoái lưỡng nan tương tự cũng nảy sinh—và có lẽ điều này gây ngạc nhiên—liên quan đến các nhân đức. Liệu chúng chỉ hữu ích cho hành trình hướng về Thiên Chúa hay sao? Các Giáo phụ, bao gồm các thánh Augustinô và Ambrôsiô, dường như có quan điểm trái ngược nhau về vấn đề này.

Vào giữa thế kỷ 12, trong tác phẩm thần học có tầm ảnh hưởng to lớn mang tên Bốn Quyển Luận đề (Four Books of Sentences), Peter Lombard đã trực tiếp giải quyết vấn đề này bằng cách tìm ra một con đường trung dung: "Chúng tôi cho rằng các nhân đức cần được tìm kiếm và yêu mến vì chính bản thân chúng, nhưng đồng thời cũng chỉ vì mục đích đạt được mối phúc." Ông đã hóa giải sự mâu thuẫn bề ngoài đó như sau:

Chúng cần được yêu mến vì chính bản thân chúng, bởi lẽ chúng mang lại cho người sở hữu niềm hoan lạc chân thành và thánh thiện, đồng thời khơi dậy nơi họ một niềm vui thiêng liêng [chữ nghiêng do người dịch thêm]. Tuy nhiên… đừng để hành trình của tình yêu dừng lại ở đây, cũng đừng để đây là giới hạn của niềm hoan lạc; trái lại, hãy gắn kết niềm vui này với điều thiện hảo tối cao—thứ duy nhất mà ta phải gắn bó trọn vẹn, bởi lẽ chỉ mình nó đáng được yêu mến vì chính bản thân nó và không cần tìm kiếm điều gì khác ngoài nó, vì nó chính là đích đến tối hậu. (Sentences, Quyển I, d.1, c. 1, 9)

Nói một cách đơn giản, Peter đưa ra một quan niệm mang tính kết hợp. Ở một khía cạnh nào đó, các nhân đức vừa là đích đến vừa là phương tiện; ở khía cạnh khác, chúng tự thân đã là điều thiện hảo, không phụ thuộc vào bất cứ công năng hay tính hữu dụng nào, ngoại trừ mối tương quan với Thiên Chúa. Đối với những ai sở hữu chúng, chúng là nguồn mạch của niềm hoan lạc và hân hoan, không cần quy chiếu đến bất cứ điều gì khác ngoài Thiên Chúa. Tóm lại, có lẽ hơi nghịch lý khi nói rằng chúng là những "đích đến áp chót". Chúng mang giá trị hoặc tính thiện hảo nội tại nhưng không phải là tối hậu.

Quan niệm kết hợp này đưa ra một khẳng định rằng: trong cuộc đời này và trong mối tương quan với mọi sự khác trên thế gian, một số hành vi và thực hành của con người (cùng với các khuynh hướng và tâm thế tương ứng) tự thân đã là điều thiện hảo và tự thân chúng đã có giá trị, không cần phải gắn thêm bất cứ công năng hay ứng dụng thực tiễn nào để biện minh cho sự tồn tại của chúng. Chúng là những yếu tố thiết yếu tạo nên sự phát triển trọn vẹn của con người; đơn giản là việc thực hiện chúng mang lại điều tốt đẹp cho con người. Nếu có thêm những lợi ích khác, thì theo cách nói thời Trung cổ, đó chỉ là những yếu tố ngẫu nhiên, ngoại lai và không bắt buộc; chúng không phải là bản chất cốt lõi, dù vẫn đáng được hoan nghênh.

Khi nhớ lại rằng từ virtus trong tiếng Latinh (và gốc rễ của nó là từ aretê trong tiếng Hy Lạp) được dịch sát nghĩa nhất sang tiếng Anh là "sự xuất sắc" (excellence), ta thấy khái niệm tổng hòa này có thể áp dụng vào nhiều khía cạnh của đời sống con người, chẳng hạn như giáo dục, hay rộng hơn là "đời sống trí tuệ" hoặc lĩnh vực trí tuệ con người. Các nhà tư tưởng thời Trung cổ chắc chắn đã có quan niệm về nhân đức trí thức, vốn tuân theo cách lý giải của Peter Lombard về nhân đức nói chung. Đối với họ, việc đọc, suy nghĩ, trăn trở, thảo luận, đặt câu hỏi, tìm kiếm lời giải và nhiều hoạt động khác là những hành động tốt đẹp tự thân, mang lại niềm vui thiết yếu cho sự phát triển trọn vẹn của con người.

Có lẽ, ở thời điểm hiện tại, một khía cạnh đáng chú ý trong quan niệm về nhân đức trí hức này liên quan đến việc tạo ra các văn bản. Nói một cách đơn giản, phần lớn các công trình nghiên cứu học thuật thời Trung cổ (trước thời Phục hưng) được thực hiện nhằm thúc đẩy tư duy xuất sắc của con người, chứ không phải ngược lại như trong bối cảnh hiện đại—nơi các học giả thường có xu hướng tư duy chỉ để tạo ra những văn bản xuất sắc, và chính nhờ những văn bản đó mà họ được tưởng thưởng và trọng vọng.

Điều này hiển nhiên đặt ra những câu hỏi cho thời đại ngày nay: Sự xuất sắc trí thức đối với chúng ta là gì? Chúng ta định nghĩa thế nào về nhân đức trí thức nói chung, và những nhân đức trí thức chuyên biệt nào cần được vun đắp vì chính giá trị tự thân của chúng?

Dù có thể đưa ra nhiều câu trả lời khác nhau, nhưng có một điểm chung dễ thấy: Hiện nay, chúng ta không còn chỗ cho quan niệm về nhân đức trí thức giống như thời Trung cổ nữa. Chúng ta mặc nhiên cho rằng mục tiêu của giáo dục nằm ở công năng ngoại lai và kết quả thu được sau đó; chúng ta mang tư duy chủ yếu mang tính thực dụng về nhân đức trí thức. Chúng ta giáo dục con người để họ... và tại đây, chúng ta sẽ điền vào đó mục tiêu thực tiễn của mình.

Bất kể câu trả lời là gì—trở thành công dân tốt, nhân viên giỏi, người làm việc năng suất, hiệu quả hay người giải quyết vấn đề—thì mục tiêu đó vẫn nằm ngoài bản chất của chính hoạt động trí thức. Ngay cả lý tưởng "tư duy phản biện" (critical thinking)—vốn phổ biến và được ca tụng rộng rãi—thực chất cũng thường chỉ là một khái niệm mang tính thực dụng. Khi các cơ sở giáo dục đề cao lý tưởng "đào tạo tư duy", dường như luôn tiềm ẩn một mục đích thực tiễn nào đó—một mục đích thường không được nói ra nhưng lại được người khác tự giác hiểu ngầm.

Từ lâu, chúng ta biện minh cho nền giáo dục nhân bản hoặc giáo dục khai phóng dựa trên những gì người học có thể đóng góp cho nhà nước, nền kinh tế, các tập đoàn, v.v. Tuy nhiên, ngày nay—và xu hướng này đang gia tăng mạnh mẽ—trí tuệ nhân tạo (AI) đã tỏ ra năng suất, hiệu quả và hữu dụng hơn bất cứ con người bằng xương bằng thịt nào. Sức hấp dẫn của AI đã phơi bày sự gắn bó sâu sắc của chúng ta với những sản phẩm ngoại tại (bên ngoài) nảy sinh từ hoạt động trí thức.

Trái lại, chúng ta cần một văn hóa giáo dục mà ở đó, việc con người đọc, suy nghĩ, đối thoại, chiêm niệm và đặt câu hỏi được coi là điều tốt đẹp tự thân—nghĩa là tốt đẹp ngay chính bản chất của nó, bởi giá trị nội tại của những hoạt động này, hoặc bởi chúng là nguồn cội của niềm vui và sự hân hoan, là yếu tố cấu thành nên sự thăng hoa của đời sống con người. Khi trí tuệ con người thực hiện những điều này, xét về bản chất, nó không thể bị AI thay thế hay vượt mặt, ngay cả khi AI có khả năng mô phỏng chúng tốt hơn và nhanh hơn cách con người thực hiện.

Thật không may, chừng nào chúng ta chưa xây dựng được quan niệm đúng đắn về nhân đức trí thức cũng như một nền văn hóa giáo dục chủ động vun đắp nhân đức ấy, thì sức quyến rũ của AI vẫn sẽ là điều khó lòng cưỡng lại.

Cần nói thêm rằng, đây không phải là quan niệm mang tính tinh hoa chủ nghĩa về nhân đức trí thức. Theo cách hiểu ở đây, "sự xuất sắc" không nằm ở việc một người thực hiện hoạt động đó giỏi đến mức nào so với những trí tuệ khác; thay vào đó, nhân đức nằm ngay trong chính quá trình thực hiện hoạt động ấy, bất kể mức độ tinh thông hay phức tạp ra sao. Theo mô hình này, thiên tài và người có trí tuệ bình thường đều có thể đạt được nhân đức trí thức ngang nhau; đứa trẻ đang đọc cuốn sách vỡ lòng và học giả đang nghiên cứu một công trình đồ sộ đều có thể được coi là xuất sắc như nhau.

Cũng cần lưu ý rằng, những lợi ích thực tiễn, ngoại tại của AI không hề bị xem nhẹ ở đây. Khi phục vụ lợi ích chung, chúng là những điều đáng được theo đuổi. Như tài liệu "Magnifica Humanitas" đã khẳng định: "Chúng ta có thể đón nhận tiến bộ kỹ thuật giúp giảm bớt khổ đau và mở ra những khả năng mới, miễn là chúng ta không đánh mất chính bản chất nhân tính của mình" (Mục 126). Tuy nhiên, những lợi ích đó không phải là mục tiêu cốt lõi của nhân đức trí thức. Việc khôi phục lại quan niệm thời trung cổ về nhân đức trí thức —như đã được mô tả—là lập luận thuyết phục duy nhất để phản bác trí tuệ nhân tạo (AI). Đơn giản là vì việc đọc, suy nghĩ, viết lách, thảo luận, học hỏi và hiểu biết là những điều tốt đẹp đối với con người. Trí tuệ mang đậm bản sắc con người vẫn ưu việt hơn bất cứ thứ gì mà một trí tuệ—dù là của con người hay không—có thể tạo ra.

 

Randall Smith, trong bản tin ngày 15 tháng 9 năm 2026 của The Catholic Thing, cho hay: Fulton Sheen – người sẽ chính thức được tuyên phong "Chân phước" trong vài ngày tới – đã mở đầu cuốn sách tuyệt vời Three to Get Married (Ba Người Để Kết Hôn) bằng bốn câu sau:

Cần ba ngôi vị để tạo nên Tình Yêu nơi Thiên Đàng: Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần.
Cần ba ngôi vị để Thiên Đàng trao gửi tình yêu xuống trần gian: Thiên Chúa, Con Người và Đức Maria – Đấng mà qua đó Thiên Chúa đã trở nên Người Phàm.
Cần ba ngôi vị để tạo nên tình yêu trong Thánh Gia: Đức Maria, Thánh Giuse và hoa trái tình yêu của các ngài – Chúa Giêsu.
Cần ba yếu tố để tạo nên tình yêu trong trái tim: Người Yêu, Người Được Yêu và chính Tình Yêu.

Đây là một sự tóm lược xuất sắc về mối liên hệ giữa sự hiệp thông tình yêu ba ngôi gắn kết các Ngôi Vị của Thiên Chúa Ba Ngôi với tình yêu cần gắn kết vợ chồng và con cái trong một gia đình.

Làm sao chúng ta có thể bắt đầu hiểu được Thiên Chúa Ba Ngôi – một thực tại vượt xa lý trí con người? Chúng ta bắt đầu từ những gì mình biết một cách cụ thể trong thế giới của chính mình: hôn nhân của con người.

Tương tự như vậy, chúng ta bắt đầu hiểu Thiên Chúa là "Cha" thông qua mối liên hệ với người cha của chính mình. Chúng ta nói: "Người không chỉ là một Thiên Chúa hay giận dữ và xa cách; Người yêu thương chúng ta như một người Cha." Tuy nhiên, khi suy gẫm kỹ hơn, chúng ta nhận ra rằng mối quan hệ này thực sự diễn ra theo chiều ngược lại.

Thiên Chúa là "Người Cha" mẫu mực, còn những người cha trần thế chỉ dự phần vào "tính làm cha" của Người. Những người cha trần thế chỉ góp phần tạo nên sự hiện hữu của chúng ta chứ không hoàn toàn tạo ra chúng ta như Thiên Chúa đã làm. Những người cha trần thế quan tâm chăm sóc chúng ta, nhưng không hoàn hảo như cách Thiên Chúa chăm sóc. Vì thế, khi suy gẫm về tình phụ tử của Thiên Chúa, chúng ta hiểu rõ hơn về ý nghĩa đích thực của tình phụ tử nơi con người.

Điều gần gũi nhất giúp chúng ta hiểu được sự hiệp thông đầy yêu thương giữa Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần trong cuộc đời này chính là gia đình. Mọi sự bắt đầu với một người đàn ông, một người phụ nữ và tình yêu gắn kết họ. Nhưng rồi, tình yêu mà họ chia sẻ lại được hiện thân nơi một con người cụ thể – đó là đứa con.

Bất cứ ai có bạn bè đã lập gia đình hẳn đều từng trải qua cảm giác hơi ngượng ngùng khi dành thời gian cho người này mà không có người kia. Có thể bạn đã là bạn thân của một trong hai người trước khi họ kết hôn, nên bạn cảm thấy tự nhiên hơn khi giao tiếp với người bạn đó.

Tuy nhiên, nếu biết rằng những bậc cha mẹ này yêu thương con cái mình, hẳn bạn cũng hiểu rằng hiếm có điều gì tốt đẹp hơn bạn có thể làm cho bạn bè mình bằng việc yêu thương và hỗ trợ con cái họ. Yêu thương và hỗ trợ con cái họ cũng chính là yêu thương và hỗ trợ chính họ – những người đã kết tinh tình yêu thành đứa trẻ ấy. Đó không phải là con riêng của người chồng hay người vợ, mà là con chung của cả hai; đứa trẻ chính là hiện thân sự hiệp nhất trong tình yêu của họ.

Chúng ta bắt đầu từ hôn nhân của con người, nhưng khi suy gẫm sâu hơn, ta nhận ra rằng cách tốt nhất để hiểu về hôn nhân và gia đình là nhìn vào mẫu gương của Thiên Chúa Ba Ngôi: một sự hiệp nhất trong tình yêu nhưng không làm mất đi sự khác biệt của mỗi Ngôi Vị, và sự khác biệt giữa các Ngôi Vị không hề ngăn trở sự hiệp nhất đích thực của các vị. Đó là sự hiệp nhất giữa các Ngôi Vị không khép kín nơi chính mình, mà luôn hướng ra bên ngoài, rộng mở mời gọi người khác cùng bước vào sự hiệp thông và tình bằng hữu.

Tình yêu của một gia đình tuyệt vời không bao giờ dừng lại ở ngưỡng cửa ngôi nhà. Nó vươn ra bên ngoài để mời gọi người khác cùng bước vào.

Điều gì làm cho kiểu tình yêu này trong hôn nhân trở nên khả hữu? Là người Công Giáo, chúng ta tin rằng mình được Chúa Thánh Thần ban ân sủng để yêu thương theo cách ấy. Vì Chúa Thánh Thần chính là Tình Yêu được chia sẻ giữa Chúa Cha và Chúa Con, hiện hữu như một Ngôi Vị Thiên Chúa riêng biệt, nên khi lãnh nhận các ân huệ của Chúa Thánh Thần, chúng ta cũng được dự phần vào chính Tình Yêu đang tuôn chảy giữa Chúa Cha và Chúa Con.

Trong tiểu thuyết Anna Karenina của Tolstoy, Konstantin Levin – một người không có đức tin – kết hôn với Kitty, người phụ nữ mà anh đã yêu sâu đậm suốt nhiều năm. Tại lễ cưới trong nhà thờ, Levin phải thực hiện những nghi thức mà đối với anh là chuỗi các bước lạ lẫm, khó xử và hầu như anh chẳng hiểu gì. Tuy nhiên, anh vẫn thực hiện tất cả vì tình yêu dành cho cô dâu và cảm thấy vô cùng hạnh phúc.

Có một khoảnh khắc trong buổi lễ, anh nghe thấy những lời này: "Lạy Chúa, xin ban cho họ tình yêu trọn hảo, sự bình an và ơn trợ giúp; chúng con nài xin Ngài." Tolstoy viết: “Levin nghe những lời ấy và chúng gây ấn tượng mạnh với ông. Làm sao họ đoán được rằng điều người ta cần chính là sự giúp đỡ? Levin nghĩ thầm, nhớ lại tất cả những nỗi sợ hãi và hoài nghi gần đây của mình. ‘Mình biết gì đây? Mình có thể làm gì trong công việc đáng sợ này,’ ông nghĩ, ‘nếu thiếu sự giúp đỡ? Phải, điều mình cần lúc này chính là sự giúp đỡ.’”

Đó là một đoạn văn thật đẹp nhưng cũng đầy hóm hỉnh. Làm sao họ đoán được rằng người ta cần sự giúp đỡ? Chà, Giáo hội đã thực hiện công việc này từ lâu rồi, nên như người Texas hay nói, “đây đâu phải lần đầu họ làm chuyện này.” Nhưng cũng cần nói thêm rằng Giáo hội không hề “đoán” xem các cặp đôi có cần giúp đỡ hay không; họ là những người cử hành một bí tích bắt nguồn từ tình yêu của Thiên Chúa Ba Ngôi.

Đấng Tạo Hóa – Đấng đã dựng nên chúng ta bằng tình yêu và yêu thương chúng ta đến mức sẵn lòng hy sinh mạng sống – đâu cần phải đoán; Người thấu suốt mọi sự. Người biết rõ chúng ta cần sự gắn kết của bí tích cũng như sự trợ giúp không ngừng từ Chúa Thánh Thần của Người.

Câu hỏi của Levin cũng giống như khi ta tự hỏi: làm sao Giáo hội biết được rằng người ta cần đến Bí tích Hòa giải? Chà, Giáo hội đã thực hiện điều này từ rất lâu và nhận thấy những vấn đề nảy sinh. Và quan trọng hơn cả, Thiên Chúa đã ban cho chúng ta Đấng Cứu Độ để tha thứ tội lỗi, cùng những chỉ dẫn về quyền cầm buộc và tháo cởi. Vì thế, Giáo hội không hề bước đi trong loạnf quạng ở đây. Thiên Chúa thực sự quan tâm đến chúng ta, và Người thực sự bước vào cuộc đời chúng ta qua các bí tích để ban cho ta những ân sủng cần thiết.

Levin cũng phải đi xưng tội trước khi kết hôn. Anh làm điều đó vì tình yêu dành cho người vợ sắp cưới, nhưng lại không hiểu tại sao việc này lại cần thiết. Tuy nhiên, khi đối diện với trách nhiệm nặng nề và đáng sợ của đời sống hôn nhân, anh mới nhận ra: "Mình cần được giúp đỡ." Đó là một bước khởi đầu tốt đẹp.

Vợ tôi từng nhận xét sau khi dự một đám cưới theo nghi thức đời thường rằng buổi lễ rất hay, nhưng lại "thiếu đi sức sống nội tại." Có điều gì đó còn thiếu sót. "Chúa Thánh Thần ở đâu?" bà đã hỏi như vậy.

Đúng vậy, cần có ba chủ thể để tạo nên một cuộc hôn nhân trọn vẹn.

 

1. Cướp máy bay đang bay đến Israel: Phi công phụ cố gắng sát hại phi công chính để lao máy bay xuống đất

Một chuyến bay của hãng FlyDubai từ Dubai đến Israel đã buộc phải hạ cánh khẩn cấp xuống Ả Rập Xê Út hôm thứ Tư sau khi một phi công phụ có ý định giành quyền kiểm soát máy bay và lao nó xuống đất.

"Khi máy bay đang tiến gần đến Israel, một phi công phụ đã đâm phi công đang điều khiển máy bay và dường như đã cố tình làm rơi máy bay cùng tất cả mọi người trên khoang", Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết trong một tuyên bố video, ca ngợi các hành khách và các thành viên phi hành đoàn khác đã can thiệp. Thủ tướng cho biết ông đã chỉ thị "cơ quan an ninh Israel chuẩn bị cho các mối đe dọa tiềm tàng khác".

Một quan chức an ninh Israel nói với đài CBS News rằng các nhà chức trách đang điều tra khả năng vụ việc có thể là một vụ tấn công khủng bố kiểu ngày 11/9, và liệu kẻ tấn công có hành động một mình hay không.

Theo một tuyên bố, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz gọi đây là "một vụ tấn công khủng bố Hồi giáo cực đoan bất thành, chỉ bị ngăn chặn nhờ lòng dũng cảm của một số hành khách người Israel, những người đã đột nhập vào buồng lái, khống chế tên khủng bố và tự tay giành lại quyền kiểm soát máy bay cho phi hành đoàn bổ sung có mặt tại đó".

Chiếc máy bay đã phải chuyển hướng để hạ cánh khẩn cấp xuống Tabuk, nơi có một phi trường dân sự nằm cạnh một căn cứ quân sự của Ả Rập Xê Út. Không có hành khách nào bị thương trong vụ việc, nhưng phi công chính bị viên phi công phụ tấn công được tường trình đã bị thương do dao đâm, và chính quyền Ả Rập Xê Út cho biết hai thành viên phi hành đoàn khác đã phải vào bệnh viện với những vết thương chưa xác định.

Theo ông Netanyahu, phi công phụ gây ra vụ đâm chém đã bị bắt giữ và đang "bị chính quyền Ả Rập Xê Út thẩm vấn". Một quan chức Oman xác nhận với đài CBS News rằng kẻ tấn công sinh ra ở Oman và hiện đang mang quốc tịch Oman.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội, Bộ Ngoại giao Israel đã xác định phi công bị thương là Smit Machchhar, một công dân Ấn Độ. Họ mô tả ông là một "anh hùng" đã "chiến đấu trở lại sau khi bị đâm trong buồng lái".

Theo Bộ Ngoại giao, Machchhar đã nhanh trí nhấn nút báo động và mở khóa cửa buồng lái để cho phép hành khách và phi hành đoàn vào bên trong và can thiệp.

"Nhờ lòng dũng cảm phi thường của họ, 174 người đã được cứu sống", Bộ Ngoại giao cho biết.

Máy bay hạ cánh xuống Tel Aviv ngay trước 8 giờ tối giờ địa phương ngày thứ Tư. Có thể nghe thấy tiếng hát và những lời chúc mừng khi hành khách xuống máy bay. Các thành viên gia đình đã đến phi trường để ăn mừng sự trở về an toàn của người thân.

Một hành khách cho biết máy bay đã đột ngột giảm độ cao "rất, rất mạnh" nhiều lần trước khi lấy lại thăng bằng. Hành khách Miryam Shira Ohayon nói rằng máy bay "gần như mất kiểm soát" khi vụ đâm dao xảy ra trên bầu trời Jordan.

"Phi công phụ đã cố gắng sát hại phi công chính và về cơ bản là thực hiện một vụ tấn công tự sát vào máy bay," cô nói với các phóng viên qua điện thoại do mẹ cô cầm, người đang chờ tại phi trường Ben Gurion gần Tel Aviv. "Máy bay thực sự đang trên đường rơi, và chỉ nhờ sự khéo léo của nhiều người đã khống chế được phi công phụ và vô hiệu hóa anh ta."

"Cũng có một bác sĩ sơ cứu và những người khác điều trị cho cả hai người. Ngoài phi công ra, không ai bị thương, nhưng điều đáng lo ngại hơn cả là một vụ tai nạn, và đó chính xác là điều anh ta đang cố gắng làm", Ohayon nói.

Một hành khách khác kể với tờ Giêrusalem Post rằng các hành khách can thiệp đã hét lên với hai phi công đang nghỉ trực ở phía sau máy bay "hãy chạy đến và giành quyền kiểm soát", và một trong số họ đã làm như vậy sau khi các hành khách đã đưa được kẻ tấn công ra khỏi buồng lái.

Một hành khách ngồi ở phía trước máy bay cho biết "một nhóm thanh niên đã đánh nhau" với kẻ tấn công.

Theo thông tin theo dõi chuyến bay được công bố, phi hành đoàn của chuyến bay FlyDubai 1073, một máy bay Boeing 737 Max 8, đã phát tín hiệu khẩn cấp ngay sau khi cất cánh vào thứ Tư. Mạng lưới truyền thông đối tác của CBS News tại Anh, BBC News, cho biết dữ liệu theo dõi chuyến bay cho thấy máy bay đã lao xuống hơn 17.000 feet trong hai phút vào khoảng 8:21 sáng giờ địa phương.

Một quan chức Israel nắm rõ tình hình cho biết với đài CBS News rằng Không quân Israel là đơn vị đầu tiên nhận thấy có điều bất thường. Vị quan chức này cho biết, không quân nhận thấy chuyến bay lệch khỏi lộ trình và đang hạ độ cao với tốc độ đáng báo động. Khi cố gắng liên lạc với máy bay, họ không nhận được phản hồi. Sau đó, họ nhận được cảnh báo khẩn cấp, trong đó nêu rõ đây là vụ cướp máy bay, chứ không chỉ là cuộc gọi cầu cứu thông thường.

Theo lời quan chức này, vào thời điểm đó, chuyến bay vẫn còn cách không phận Israel vài trăm dặm. Tuy nhiên, chỉ sau khoảng 90 giây xảy ra sự việc, lực lượng không quân đã lo sợ một cuộc tấn công kiểu 11/9, vì vậy họ ngay lập tức quyết định đóng cửa không phận Israel, và vài giây sau đó đã điều động một số máy bay phản lực, vị quan chức cho biết.

Theo lời quan chức này, các máy bay phản lực không hề rời khỏi không phận Israel vì rõ ràng là máy bay đã chuyển hướng về phía Ả Rập Xê Út, và Ả Rập Xê Út đã điều động các máy bay phản lực của mình.

Theo lời quan chức này, chuỗi sự kiện đó diễn ra trong khoảng hai đến ba phút, và toàn bộ vụ việc kéo dài khoảng 15 phút.

Thông cáo từ FlyDubai chỉ cho biết rằng "một vụ xô xát đã xảy ra trong buồng lái" và máy bay "đã được phi hành đoàn FlyDubai đang làm nhiệm vụ trên chuyến bay đó kiểm soát thành công, họ đã chuyển hướng và hạ cánh an toàn" tại Ả Rập Xê Út.

Hãng hàng không cho biết "tất cả hành khách và phi hành đoàn đều an toàn và không có người nào bị thương", đồng thời xác nhận rằng hai máy bay thay thế đã được điều động đến Tabuk, mặc dù nhiều hành khách người Israel nói với các phương tiện truyền thông rằng họ sẽ không lên máy bay của FlyDubai nữa vì quá sợ.

"Ở giai đoạn đầu này, những lý do và động cơ đằng sau sự việc vẫn chưa được làm rõ và đang được điều tra chính thức," hãng hàng không cho biết trong tuyên bố của mình, đồng thời kêu gọi "tất cả các bên không nên suy đoán vội vàng trong khi các nhà chức trách thu thập thông tin."

Hai quan chức Mỹ nói với đài CBS News rằng trên chuyến bay có bốn người mang hai quốc tịch Mỹ và Israel.

Những ngày gần đây, ông Netanyahu đã cảnh báo về những mối đe dọa an ninh không xác định, đang leo thang đối với Israel và các lợi ích của nước này trong bối cảnh các chiến dịch đang diễn ra chống lại Hamas, lực lượng liên minh với Iran ở Dải Gaza và Hezbollah ở Li Băng.

FlyDubai là hãng hàng không giá rẻ hơn thuộc sở hữu của Emirates, hãng hàng không quốc doanh của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. UAE đã trở thành điểm đến nghỉ dưỡng nổi tiếng đối với du khách Israel kể từ khi hai quốc gia bình thường hóa quan hệ vào năm 2020.

Israel đã không trải qua vụ cướp máy bay nào trong nhiều thập niên, nhưng nước này vẫn duy trì một trong những hệ thống an ninh phi trường nghiêm ngặt nhất thế giới.

Bộ trưởng An ninh Quốc gia cực hữu của Israel, Itamar Ben-Gvir, trong một bài đăng trên mạng xã hội hôm thứ Tư, cho biết: "Quan niệm ngây thơ rằng kẻ thù của chúng ta coi trọng mạng sống và chúng ta nên khoan dung với chúng đã được nhắc nhở một lần nữa sáng nay dưới hình thức một tên khủng bố lên kế hoạch đâm máy bay và sát hại 180 người Israel trên máy bay."

Chính trị gia người Israel Benny Gantz, người đang tranh cử trong cuộc bầu cử sắp tới ở Israel nhưng có tỷ lệ ủng hộ thấp, đã nói: "Vẫn còn quá sớm để biết trình tự các sự kiện trên chuyến bay Flydubai đến Israel sáng nay là gì, nhưng rõ ràng người Israel là một giống người đặc biệt."

"Sự tháo vát và lòng dũng cảm mà các hành khách trên chuyến bay này thể hiện, khi đối mặt với nguy hiểm chết người rõ ràng, chính là những phẩm chất tạo nên con người chúng ta," ông nói.

Đại sứ Mỹ tại Israel, Mike Huckabee, cũng đăng tải thông tin về vụ việc hôm thứ Tư, nói rằng: "Chuyện này đã khiến tất cả mọi người ở Trung Đông (đặc biệt là Israel) trong tình trạng CẢNH GIÁC CAO ĐỘ sáng nay."

"May mà sự việc không nghiêm trọng hơn," anh ta nói thêm, "nhưng việc phi công phải chuyển hướng sang ‘thành phố đấm bốc’ giữa chuyến bay thì không phải là chuyện thường tình."

[CBSNews: FlyDubai flight to Israel makes emergency landing, passenger says "co-pilot tried to murder the pilot" and crash jet]

2. Điện Cẩm Linh phủ nhận Nga có tù nhân chính trị trong bối cảnh Tổng thống Trump cân nhắc nới lỏng trừng phạt để đổi lấy việc thả người.

Ngày 30 tháng 9, phát ngôn nhân Điện Cẩm Linh Dmitry Peskov cho biết Nga không đàm phán với Hoa Kỳ về việc nới lỏng các lệnh trừng phạt để đổi lấy việc thả các tù nhân chính trị vì Mạc Tư Khoa không công nhận sự tồn tại của các tù nhân chính trị trong nước.

Những phát biểu của Peskov được đưa ra sau khi tờ Atlantic đưa tin rằng chính quyền Trump đang cân nhắc gây áp lực lên Mạc Tư Khoa để thả các tù nhân chính trị đổi lấy việc nới lỏng trừng phạt và khôi phục một số quan hệ kinh tế với Nga..

Peskov nói: "Trong bối cảnh này, vấn đề này không được thảo luận và cũng không thể được thảo luận, bởi vì chúng tôi kiên quyết phủ nhận sự tồn tại của bất kỳ tù nhân chính trị nào và tin rằng việc đặt vấn đề theo cách này là hoàn toàn không phù hợp."

Phát ngôn nhân cho biết thêm rằng các cơ quan an ninh của Nga và Mỹ tiếp tục duy trì "liên lạc thường xuyên" về "nhiều vấn đề trao đổi khác nhau".

Tuyên bố của Peskov rằng Nga không có tù nhân chính trị mâu thuẫn với nhiều tài liệu do các tổ chức nhân quyền thu thập về những người bị giam giữ vì lý do chính trị. Một số người trong số họ, như lãnh đạo phe đối lập Alexei Navalny, đã bị giết trong tù.

Đề xuất này được tường trình nhận được sự ủng hộ của Tổng thống Donald Trump và do đặc phái viên của ông về Belarus, John Coale, đưa ra. Kế hoạch này nhằm mục đích bảo đảm việc thả các tù nhân chính trị ở Nga, đồng thời sử dụng việc nới lỏng trừng phạt như một động lực thúc đẩy Mạc Tư Khoa.

Ngày 23 tháng 9, Cole cho biết công việc về vấn đề này đã bắt đầu. Ngày 28 tháng 9, chính quyền Trump đề xuất bổ nhiệm ông làm đặc phái viên của tổng thống về các vấn đề con tin.

Trước đó, Cole từng nói ông đã giúp bảo đảm việc trả tự do cho 700 tù nhân chính trị ở Belarus bằng một phương pháp tương tự. Vào tháng 3 năm 2026, Cole cho biết một thỏa thuận rộng hơn với Belarus có thể bao gồm việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt và khôi phục quan hệ ngoại giao.

Đề xuất của Nga được tường trình đã vấp phải sự phản đối từ một số nhà lập pháp Mỹ. Một nhóm các Dân biểu lưỡng đảng đã kêu gọi Tổng thống Trump vào ngày 29 tháng 9 không nên nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Mạc Tư Khoa.

[Kyiv Independent: Kremlin denies Russia has political prisoners as Trump weighs sanctions relief for releases]

3. Tổng thống Zelenskiy cho biết Ukraine nhận được hỏa tiễn phòng không cho hệ thống NASAMS trong bối cảnh thiếu hụt nguồn cung.

Hôm Thứ Tư, 30 Tháng Chín, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy cho biết nước này đã nhận được lô hỏa tiễn mới dành cho hệ thống phòng không NASAMS, trong bối cảnh đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt.

Tổng thống cho biết gói hỏa tiễn dành cho hệ thống NASAMS đã được chuyển giao vào ngày hôm trước, đồng thời nói thêm rằng Ukraine đang hợp tác với các đồng minh để nhận hỏa tiễn cho hệ thống phòng không Patriot.

Các cuộc tấn công của Nga liên tục nhắm vào các thành phố trên khắp Ukraine, leo thang thành các cuộc tấn công liên tục ngày này qua ngày khác, làm dấy lên những lời kêu gọi khẩn cấp cung cấp thêm hỏa tiễn phòng không.

Ngày 24 tháng 9, Tổng thống Zelenskiy cho biết Ukraine đã đạt được một thỏa thuận "rất quan trọng" về gói hỏa tiễn sắp tới dành cho hệ thống phòng không Patriot do Mỹ sản xuất.

Những ngày gần đây, các cuộc tấn công của Nga đã khiến nhiều thường dân thiệt mạng và bị thương tại thủ đô của Ukraine.

Hai người thiệt mạng và bốn người khác bị thương trong một cuộc không kích của Nga vào chợ thực phẩm Stolichny ngay ngoại ô Kyiv vào ngày 27 tháng 9, Thị trưởng Kyiv Vitali Klitschko cho biết. Cuộc không kích đã gây ra hỏa hoạn tại chợ bán buôn thực phẩm này.

Theo thông tin từ giới chức, Nga đã tiến hành một cuộc tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa khác nhằm vào thủ đô vào đêm 26-27 tháng 9, khiến một người thiệt mạng và ít nhất bốn người bị thương.

[Kyiv Independent: Ukraine receives air defense missiles for NASAMS systems, Zelensky says amid shortage]

4. Tổng thống Zelenskiy đến thăm khu vực Lyman và cho biết Chiến dịch Vivaldi đã giành lại được 125 km vuông lãnh thổ.

Ngày 30 tháng 9, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy đã đến thăm sở chỉ huy của Lữ đoàn Cơ giới Độc lập số 66 tại khu vực Lyman, trải dài qua các tỉnh Donetsk và Luhansk, để trao thưởng cho binh sĩ và gặp gỡ các chỉ huy lữ đoàn.

Tổng thống Zelenskiy cảm ơn các binh sĩ vì đã giành lại hơn 125 km vuông lãnh thổ từ sự xâm lược của Nga cho Ukraine, với sự hợp tác của các đơn vị khác thuộc Quân đoàn 3 trong khuôn khổ Chiến dịch Vivaldi.

"Cảm ơn các bạn đã bảo vệ tiểu bang, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của chúng ta," ông nói.

Trong các cuộc hội đàm với các chỉ huy, Tổng thống đã thảo luận về các vấn đề mua sắm, đặc biệt là xe bán tải cho các lữ đoàn, và tăng ngân sách cho máy bay điều khiển từ xa, đơn giản hóa quy trình mua sắm và mở rộng biên chế, Tổng thống Zelenskiy cho biết. Ông cũng nhấn mạnh nhu cầu về pháo binh tầm xa.

Ngày 28 tháng 9, Tư lệnh Quân đoàn 3 Ukraine, Chuẩn tướng Andrii Biletskyi, cho biết lực lượng thuộc Bộ chỉ huy Quân đoàn 3 đã giải phóng ba thị trấn ở phía bắc tỉnh Donetsk trong khuôn khổ Chiến dịch Vivaldi đang diễn ra.

Các làng Ridkodub, Nove và Katerynivka đã được giải phóng, trong khi quyền kiểm soát hoàn toàn của Ukraine được khôi phục đối với Karpivka và Novomykhailivka.

Giai đoạn này, được mô tả là "mùa thứ ba" của Chiến dịch Vivaldi, đã gây ra hơn 2.000 thương vong cho quân Nga và khiến hơn 250 binh sĩ Nga bị bắt làm tù binh, theo lời Biletskyi.

Hai "mùa" trước của Chiến dịch Vivaldi đều được công bố trong các bản cập nhật tương tự, đầu tiên là vào ngày 15 tháng 9 khi cuộc tấn công được đặt tên, và sau đó vào ngày 20 tháng 9, khi việc giải phóng các làng Shandryholove và Derylove được công bố.

Chiến dịch này là một ví dụ hiếm hoi về thành công tấn công của phía Ukraine, đạt được bất chấp bất lợi lớn về nhân lực và sự thống trị của "vùng tiêu diệt" do máy bay điều khiển từ xa điều khiển phía trên tiền tuyến.

Theo Quân đoàn 3, thành công này có được nhờ việc kiềm chế các phương tiện và hệ thống hậu cần máy bay điều khiển từ xa của Nga, cũng như việc sử dụng công nghệ một cách sáng tạo, bao gồm cả robot chiến đấu trên mặt đất.

[Kyiv Independent: Zelensky visits Lyman sector, says Operation Vivaldi reclaimed 125 square kilometers]

5. Tổng thống Trump đang đối mặt với sự phản đối từ cả hai đảng về khả năng nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Nga.

Ngày 29 tháng 9, một nhóm các nhà lập pháp lưỡng đảng của Mỹ đã kêu gọi Tổng thống Trump đừng nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Nga, trong bối cảnh có thông tin cho rằng chính quyền của ông đang xem xét việc giảm nhẹ trừng phạt để đổi lấy việc thả các tù nhân chính trị.

Các Dân biểu Dân chủ Marcy Kaptur và Mike Quigley, cùng với các Dân biểu Cộng hòa Brian Fitzpatrick và Joe Wilson, đã kêu gọi chính quyền tiếp tục gây áp lực lên Mạc Tư Khoa về cuộc chiến tranh chống Ukraine. Tuyên bố của các nhà lập pháp được đưa ra trong bối cảnh Washington đang cân nhắc sử dụng việc nới lỏng trừng phạt như một đòn bẩy để khuyến khích Nga thực hiện các bước hướng tới chấm dứt chiến tranh.

Đề xuất này, lần đầu tiên được tờ Atlantic đưa tin và được những người quen thuộc với vấn đề này xác nhận với tờ Kyiv Independent, sẽ bao gồm việc gây áp lực lên Mạc Tư Khoa để thả các tù nhân chính trị đổi lấy việc nới lỏng các lệnh trừng phạt và khôi phục một số quan hệ kinh tế với Nga.

"Việc nới lỏng trừng phạt sẽ khuyến khích Nga và kéo dài chiến tranh", các nhà lập pháp cho biết.

Các đại diện cũng chỉ ra đạo luật mà Quốc hội vừa thông qua, trong đó mở rộng đáng kể quyền áp đặt lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Nga.

"Hai tuần trước, Quốc hội đã thông qua đạo luật trừng phạt Nga quan trọng nhất kể từ năm 2017," họ nói. "Chúng tôi mong chờ vòng trừng phạt mới đầu tiên của chính quyền trước ngày 18 tháng 10, hạn chót đầu tiên trong Đạo luật Trừng phạt Nga và Iran của Lindsey O. Graham."

Đạo luật này, do cố Thượng Nghị Sĩ Lindsey Graham khởi xướng và được Tổng thống Trump ký ban hành vào ngày 19 tháng 9, cho phép tổng thống áp thuế lên tới 100% đối với năm quốc gia mua dầu lớn nhất của Nga.

Ngày 22 tháng 9, tổng thống Mỹ tuyên bố sẽ sử dụng các quyền áp thuế được luật pháp trao cho nếu cần thiết để giúp chấm dứt cuộc xâm lược Ukraine của Nga.

Cuộc tranh luận về việc nới lỏng trừng phạt diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế Nga đang phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng từ các lệnh trừng phạt dài hạn của phương Tây. Nới lỏng trừng phạt đã trở thành một trong những mục tiêu chính của Mạc Tư Khoa, trong khi một số quan chức Mỹ coi việc nới lỏng trừng phạt là động lực để Nga đồng ý ngừng bắn.

Động thái mới nhất diễn ra khi Washington tìm cách khôi phục các nỗ lực chấm dứt chiến tranh. Những nỗ lực này đã bị đình trệ hồi đầu năm nay do các yêu sách lãnh thổ của Nga và cuộc chiến tranh Mỹ-Iran.

Mạc Tư Khoa tiếp tục các cuộc tấn công chống lại Ukraine trong khi rõ ràng không cho thấy dấu hiệu nào cho thấy họ sẵn sàng chấp nhận lệnh ngừng bắn hoặc nhượng bộ trong các cuộc đàm phán.

[Kyiv Independent: Trump faces bipartisan pushback over possible Russia sanctions relief]

6. Nga sẽ tăng chi tiêu quân sự thêm 27% vào năm 2027, mức cao nhất từ trước đến nay trong chiến tranh.

Nga dự định chi 17,1 ngàn tỷ rúp hay 202,58 tỷ Mỹ Kim cho quân đội vào năm 2027, tăng khoảng 27% so với ngân sách đã được dự trù trước đó.

Đây sẽ là khoản chi lớn nhất mà Nga dành cho quân đội kể từ khi bắt đầu cuộc xâm lược toàn diện Ukraine vào năm 2022. Bộ trưởng Quốc phòng Nga Andrey Belousov cho biết như trên hôm Thứ Tư, 30 Tháng Chín.

Belousov tiết lộ rằng Mạc Tư Khoa dự định chi 50 ngàn tỷ rúp hay 591 tỷ Mỹ Kim trong ba năm tới. Theo Reuters, Mạc Tư Khoa cũng dự định chi 12,1 ngàn tỷ rúp hay 143 tỷ Mỹ Kim cho quân đội vào năm 2026, mặc dù con số chính xác được giữ bí mật.

Theo Reuters, thâm hụt ngân sách của Nga năm 2026 cũng tăng so với dự báo trước đó. Các tài liệu tài chính cho thấy thâm hụt ngân sách của Nga năm 2026 tăng lên 3,2% GDP, cao hơn so với mức 1,6% được dự báo hồi đầu năm nay.

Dự kiến chính phủ Nga sẽ trình dự thảo ngân sách trước ngày 1 tháng 10.

[Kyiv Independent: Russia to raise military spending by 27% in 2027, highest level in war so far, media reports]

7. Tổng Thư Ký Mark Rutte bác bỏ các mối đe dọa hạt nhân của Nga đối với NATO: "Họ không thể nào đánh bại chúng ta được"

Hôm thứ Tư, Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã mạnh mẽ lên án Nga sau khi Mạc Tư Khoa gửi thư cho liên minh đe dọa leo thang hạt nhân vì hoạt động của NATO gần biên giới nước này.

" Chúng tôi phải đáp trả và làm rõ với [Nga] rằng NATO là một liên minh phòng thủ... và phải chấm dứt chiến tranh ở Ukraine và chấm dứt các mối đe dọa hạt nhân vì điều đó không có lợi", Rutte nói tại hội nghị thượng đỉnh an ninh ở Brussels. "NATO mạnh hơn Nga rất nhiều, vì vậy không có cách nào họ có thể đánh bại chúng tôi."

"Cách tốt nhất để giải quyết vấn đề này là giữ bình tĩnh," ông nói thêm. "Thông điệp là: bình tĩnh, tiếp tục, duy trì sự hỗ trợ cho Ukraine - đó là cách chúng ta đối phó với nó."

Những phát biểu mạnh mẽ bất thường của Rutte nhấn mạnh sự căng thẳng ngày càng gia tăng giữa Mạc Tư Khoa và các nước NATO khi các cuộc tấn công hỗn hợp và các hành động phá hoại có liên hệ với Nga lan rộng khắp Âu Châu.

Mới đây, đại sứ quán Nga tại Bỉ đã gửi công hàm cho NATO cáo buộc liên minh này thể hiện hành vi "liều lĩnh và vô trách nhiệm" gần vùng lãnh thổ Kaliningrad của Nga, sau các cuộc tập trận của liên minh có sự tham gia của một số máy bay trinh sát, lực lượng lục quân và máy bay chiến đấu gần khu vực nằm giữa Ba Lan và Lithuania hồi tháng trước.

"Chúng tôi đã nhấn mạnh rằng Nga sở hữu các phương tiện cần thiết để đẩy lùi bất kỳ hành động gây hấn tiềm tàng nào và sẵn sàng triển khai toàn bộ kho vũ khí của mình để bảo vệ lãnh thổ nếu các nước NATO tìm cách cô lập khu vực Kaliningrad khỏi phần còn lại của đất nước chúng tôi", đại sứ quán nói.

Theo một nhà ngoại giao NATO được thông báo về bức thư, người này yêu cầu giấu tên để có thể phát biểu tự do, trong thư gửi NATO, Mạc Tư Khoa đã đề cập rõ ràng đến việc sử dụng kho vũ khí hạt nhân của mình và đưa ra những lời đe dọa cụ thể về việc tấn công lãnh thổ của các nước đồng minh.

Phát ngôn nhân của NATO, Allison Hart, xác nhận rằng NATO đã gửi công hàm trả lời các quan chức Nga.

"Chúng tôi đã gửi phản hồi, nhấn mạnh rằng NATO là một liên minh phòng thủ và không có hoạt động hay cuộc tập trận nào của chúng tôi gây ra rủi ro cho bất kỳ khu vực nào của Nga", bà nói trong một tuyên bố. "Chúng tôi kịch liệt lên án hành động đe dọa sử dụng vũ lực, bao gồm cả bất kỳ lời lẽ hạt nhân vô trách nhiệm nào."

Trong nội bộ NATO, một số đồng minh đang bác bỏ mối đe dọa này. "Theo chúng tôi hiểu, họ muốn đe dọa dư luận các nước đồng minh để các nước này ngừng ủng hộ [Ukraine], đồng thời, biến NATO thành bên chịu trách nhiệm cho sự leo thang xung đột trong tương lai", một nhà ngoại giao NATO được trích dẫn ở trên cho biết. "Đây đúng là tuyên truyền điển hình của Nga."

"Nga luôn đẩy nhanh tiến độ khi họ là bên có lỗi nhất hoặc khi [họ] thất bại," một nhà ngoại giao khác của liên minh cho biết. "Vì vậy, hiện tại họ đang bị dồn vào chân tường và họ đổ lỗi cho NATO."

Đại sứ quán Nga tại Bỉ chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức khi được yêu cầu bình luận.

[Politico: ‘No way they can beat us’: Rutte rebuffs Russian nuclear threats to NATO]

8. Tổng thống Zelenskiy cho biết Bỉ sẽ chuyển giao 3 máy bay chiến đấu F-16 cho Ukraine trước cuối năm 2026.

Trong diễn từ gởi quốc dân đồng bào tối Thứ Ba, 29 Tháng Chín, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy cho biết Bỉ sẽ cung cấp cho Ukraine ba máy bay chiến đấu F-16 do Mỹ sản xuất vào cuối năm nay, trong bối cảnh Nga tiếp tục tăng cường các cuộc tấn công vào Kyiv.

Tổng thống Zelenskiy cho biết Ukraine đã nhận được các lô hàng đạn dược khẩn cấp cho máy bay F-16 từ Bỉ và các đồng minh phương Tây khác, bao gồm cả Tây Ban Nha. Máy bay F-16 là một phần không thể thiếu trong hệ thống phòng không nhiều lớp của Ukraine và được sử dụng để bắn hạ máy bay điều khiển từ xa kiểu Shahed và hỏa tiễn hành trình.

Tổng thống Zelenskiy nói sau khi đạt được "thỏa thuận quan trọng" với Bỉ về việc chuyển giao máy bay F-16: "Khi Nga leo thang các hành động gây hấn hàng ngày, chúng ta cần tăng cường khả năng bắn hạ các mục tiêu trên không và bảo vệ người dân của mình".

"Tôi cảm ơn Bỉ, Thủ tướng Bart De Wever và toàn thể chính phủ vì những bước đi quyết đoán của họ trong việc ủng hộ Ukraine nhằm đáp trả các cuộc tấn công tàn bạo của Nga nhằm vào thường dân."

Sau hơn bốn năm chiến tranh toàn diện, Ukraine ngày càng gặp khó khăn trong việc nhận được viện trợ quân sự cần thiết từ phương Tây bất chấp các cuộc tấn công bằng hỏa tiễn đạn đạo và máy bay điều khiển từ xa Shahed của Nga ngày càng gia tăng trên khắp Ukraine.

[Kyiv Independent: Belgium to transfer 3 F-16 fighter jets to Ukraine by end of 2026, Zelensky says]

9. Nga tấn công mạng lưới điện của Kyiv trong cuộc tấn công quy mô lớn khiến 4 người thiệt mạng và 8 người bị thương trong cuộc tấn công kéo dài cả ngày.

Nga đã phát động cuộc tấn công quy mô lớn kéo dài đầu tiên vào các cơ sở năng lượng của Ukraine kể từ mùa sưởi ấm năm ngoái, tấn công Kyiv và khu vực xung quanh suốt đêm và cả ngày 30 tháng 9.

Vụ tấn công đã khiến ba người thiệt mạng và bảy người khác bị thương ở Kyiv. Tại khu vực lân cận, các vụ tấn công khác đã khiến một trẻ em thiệt mạng và một phụ nữ bị thương.

Nga đã tấn công một nhà máy nhiệt điện quan trọng ở Kyiv và các cơ sở khác, gây ra tình trạng mất điện khẩn cấp cho hàng ngàn người.

Kyiv đã phải chịu đựng hơn 20 giờ trong tình trạng báo động trên không, một trong những khoảng thời gian dài nhất của toàn bộ cuộc chiến.

Nga đã tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Kyiv suốt đêm và cả ngày 30 tháng 9 trong một đợt tấn công mới nhằm vào hệ thống điện của Ukraine khi mùa thu đến – một cuộc tấn công mà người dân Ukraine đã lo sợ kể từ các vụ tấn công tàn phá lưới điện hồi mùa đông năm ngoái.

Còi báo động không kích vang vọng khắp Kyiv trong hơn 20 giờ, một trong những cuộc tấn công kéo dài nhất mà thủ đô phải hứng chịu kể từ khi chiến tranh toàn diện bắt đầu. Khói dày đặc bao trùm thành phố do cuộc tấn công không ngừng nghỉ của Nga.

"Kể từ mùa hè, hầu như không ngày nào kẻ thù không tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng. Nhưng đây là lần đầu tiên một cuộc tấn công quy mô lớn và phối hợp như vậy xảy ra kể từ khi kết thúc mùa sưởi ấm năm ngoái", Thủ tướng Serhii Koretskyi cho biết.

Công ty năng lượng tư nhân lớn nhất Ukraine, DTEK, cho biết cuộc tấn công đêm qua của Nga đã làm hư hại cơ sở hạ tầng năng lượng, gây ra tình trạng mất điện. Họ đã khôi phục điện cho 8.000 khách hàng ở bờ trái sông Seine của Kyiv, và các đội cấp cứu vẫn đang tiếp tục hoạt động, DTEK cho biết thêm.

Công ty điều hành lưới điện nhà nước Ukrenergo cũng cho biết có sự việc mất điện ở Kyiv và tỉnh Kyiv, cũng như các khu vực khác, và khuyến cáo người dân nên hoãn sử dụng các thiết bị điện công suất lớn.

Tổng thống Volodymyr Zelenskiy cho biết cơ sở hạ tầng năng lượng của thủ đô là mục tiêu chính trong các cuộc tấn công của Nga.

"Mỗi hỏa tiễn đánh chặn thực sự cứu sống nhiều người. Và càng gần mùa đông, sự bảo vệ như vậy càng cần thiết. Chúng ta phải làm mọi thứ để bảo đảm rằng canh bạc của Nga về khủng bố bằng hỏa tiễn đạn đạo và máy bay điều khiển từ xa không thành hiện thực", ông nói.

[Kyiv Independent: Russia pounds Kyiv's power grid in first mass assault since last fall, killing 4, injuring 8 in day-long assault]

10. Các đơn vị quân đội Nga bị cáo buộc liên quan đến cuộc khủng hoảng nhân đạo Oleshky đã được xác định.

Phát ngôn nhân Cục Tình Báo Quân Đội Ukraine, Đại Úy Andriy Yusov, cho biết đã xác định được hai đơn vị quân đội Nga có binh lính hiện diện trong hoặc xung quanh thành phố Oleshky bị tạm chiếm ở tỉnh Kherson, và các chỉ huy của những đơn vị này có thể liên quan đến cuộc khủng hoảng nhân đạo tại thành phố.

Oleshky đã bị Nga xâm lược từ những ngày đầu của cuộc xâm lược toàn diện. Người dân phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng lương thực, nước uống và điện, trong khi chỉ một số ít người dân đã kịp di tản.

Theo Bộ Ngoại giao, khoảng 2.000 người, trong đó có gần 50 trẻ em, vẫn đang ở lại thành phố.

Trong khi quân đội Nga xâm lược Oleshky và bờ đông sông Dnipro ở tỉnh Kherson, quân đội Ukraine kiểm soát bờ tây. Quân đội Nga sử dụng các thị trấn và làng mạc ở bờ đông để phát động các cuộc tấn công vượt sông, bao gồm cả thành phố Kherson vừa được giải phóng.

Đơn vị đầu tiên được Đại Úy Yusov xác định là Lữ đoàn Phòng thủ Bờ biển Độc lập số 126 thuộc Hạm đội Hắc Hải của Nga, hiện đang được triển khai theo hướng Kherson như một phần của nhóm Dnipro của Nga.

[Kyiv Independent: Russian military units allegedly involved in Oleshky humanitarian crisis identified]

11. Putin ký sắc lệnh mới nhất tăng cường quân số Nga trong bối cảnh ngân sách quân sự khổng lồ và nguy cơ huy động quân sự sắp xảy ra.

Kênh truyền hình Rossiya 1 đưa tin hôm Thứ Tư, 30 Tháng Chín, trích dẫn trang Web về các văn bản pháp luật của nhà nước, rằng Putin đã ký một sắc lệnh nâng tổng số quân nhân trong quân đội Nga lên 2.441.630 người.

Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh lực lượng Nga đang gặp khó khăn trong việc tiến công trên chiến tuyến ở Ukraine, mặc dù ngân sách quân sự khổng lồ cho năm 2027, những tin đồn về việc huy động quân sự sắp xảy ra và sự gia tăng các hành động gây hấn "lai" ở Âu Châu đều cho thấy quyết tâm của Mạc Tư Khoa trong việc tăng cường sức mạnh quân sự của mình.

So với con số gần nhất từ tháng 7 năm 2026, sắc lệnh này chỉ tăng tổng số nhân viên thêm khoảng 15.500 người, nhưng đây là lần tăng lương bổ sung thứ tư được công bố trong năm nay.

Sắc lệnh nêu rõ tổng số lượng bao gồm 1.550.500 "thành viên phục vụ" đang tại ngũ.

[Kyiv Independent: Putin signs latest decree increasing Russian military staff in wake of monster military budget, looming mobilization]

12. 3 trẻ em bị thương khi Nga tấn công trường học ở Sumy bằng bom lượn.

Ngày 29 tháng 9, lực lượng Nga đã tấn công thành phố Sumy ở phía đông bắc bằng bốn quả bom lượn, khiến hai thường dân thiệt mạng và ba trẻ em đang trú ẩn trong một trường học bị thương, phát ngôn nhân cảnh sát quốc gia Ukraine, Đại Úy Alyona Lyutnytska, cho biết như trên.

Hai người này đã thiệt mạng tại nhà riêng của họ trong một khu dân cư thưa thớt, Thống đốc tỉnh Sumy, Oleh Hryhorov, thông báo trên mạng xã hội.

Thống đốc cho biết thêm, các học sinh của trường đang ở trong hầm trú ẩn của tòa nhà vào thời điểm xảy ra vụ tấn công.

" Những tên khủng bố người Nga đúng là lũ khốn nạn," Tổng thống Zelenskiy viết để phản ứng lại vụ tấn công.

"Tấn công trẻ em, trường học, nhà cửa bình thường như vậy. Mỹ, Âu Châu và tất cả các đối tác của chúng ta không nên quên rằng Nga sẽ không dừng lại sự điên rồ này nếu không có áp lực thực sự."

[Kyiv Independent: 3 children injured as Russia strikes Sumy school with glide bombs]