Tin Mừng Chúa Giê-su Ki-tô theo thánh Lu-ca.

Khi ấy, Nhóm Bảy Mươi Hai trở về, hớn hở nói với Đức Giê-su : “Thưa Thầy, nghe đến danh Thầy, cả ma quỷ cũng phải khuất phục chúng con.” Đức Giê-su bảo các ông : “Thầy đã thấy Xa-tan như một tia chớp từ trời sa xuống. Đây, Thầy đã ban cho anh em quyền năng để đạp lên rắn rết, bọ cạp và mọi thế lực Kẻ Thù, mà chẳng có gì làm hại được anh em. Tuy nhiên, anh em chớ mừng vì quỷ thần phải khuất phục anh em, nhưng hãy mừng vì tên anh em đã được ghi trên trời.” Ngay giờ ấy, được Thánh Thần tác động, Đức Giê-su hớn hở vui mừng và nói : “Lạy Cha là Chúa Tể trời đất, con xin ngợi khen Cha, vì Cha đã giấu kín không cho bậc khôn ngoan thông thái biết những điều này, nhưng lại mặc khải cho những người bé mọn. Vâng, lạy Cha, vì đó là điều đẹp ý Cha.

“Cha tôi đã giao phó mọi sự cho tôi. Và không ai biết người Con là ai, trừ Chúa Cha, cũng như không ai biết Chúa Cha là ai, trừ người Con, và kẻ mà người Con muốn mặc khải cho.”

Rồi Đức Giê-su quay lại với các môn đệ và bảo riêng : “Phúc thay mắt nào được thấy điều anh em thấy ! Quả vậy, Thầy bảo cho anh em biết : nhiều ngôn sứ và nhiều vua chúa đã muốn thấy điều anh em đang thấy, mà không được thấy, muốn nghe điều anh em đang nghe, mà không được nghe.”

Đó là Lời Chúa

 

MẤT HẾT - PHÚC THẬT


“Anh em hãy mừng vì tên anh em đã được ghi trên trời!”.
“Bất hạnh là người biết mọi điều mà không biết Chúa; hạnh phúc là người biết Chúa, dù không biết những điều ấy!” - Augustinô.
Kính thưa Anh Chị em,
Hạnh phúc nằm ở chỗ chúng ta ít ngờ nhất: biết Chúa! Nhưng mải vui với thành công, chúng ta có thể quên Ngài. Lời Chúa hôm nay gợi mở: có khi ‘mất hết’ mới ‘phúc thật’.
Các môn đệ trở về, vui vì ma quỷ khuất phục họ. Chúa Giêsu đưa niềm vui ấy về tận gốc: “Tên anh em đã được ghi trên trời”. Một đàng, các ông kể điều mình làm được; một đàng, Ngài nói đến điều Chúa Cha làm cho họ. Tên ghi trên trời không phải là thành tích, nhưng là dấu chỉ người được đón nhận. Chúa không chỉ biết việc chúng ta làm; Ngài biết những gì làm nên chúng ta. Khi chẳng còn thành công nào để kể, chúng ta vẫn có phúc: biết Chúa và biết mình được Ngài nhớ tên.
“Ngay giờ ấy, được Thánh Thần tác động, Đức Giêsu hớn hở vui mừng”, Ngài cất lời tạ ơn Cha. Điều dành cho các môn đệ - những người bé mọn - còn lớn hơn cả quyền năng khiến ma quỷ khuất phục: biết Cha nhờ Người Con! Chúng ta có thể biết nhiều điều về Chúa, làm nhiều việc cho Ngài mà vẫn đứng ngoài sự thân mật ấy. Người bé mọn để mình được dẫn vào, học thưa “Cha” với Người Con. Phúc thật sâu đến thế: được yêu trong tình yêu của Cha - Con. “Chúng ta được chia sẻ sự sống bên trong của Thiên Chúa!” - Robert Barron.
Gióp đã qua một quãng dài để cảm nhận sự thiết thân ấy. Sau bao tranh luận, ông thưa: “Trước kia, con chỉ được biết về Ngài nhờ người ta nói lại, nhưng giờ đây, chính mắt con chứng kiến” - bài đọc một. Không nhận được lời giải cho từng mất mát, ông gặp Đấng mình từng chất vấn. Của cải sẽ được phục hồi, nhưng ông đã gặp Chúa trước khi nhận lại chúng. Phúc của Gióp vì thế không chỉ là những gì Chúa cho lại sau khi ông ‘mất hết’; ‘phúc thật’ của ông là được biết Chúa, sống với Ngài như “Cha con” khi Ngài “toả ánh tôn nhan rạng ngời trên tôi tớ” - Thánh Vịnh đáp ca.
Với chúng ta, có khi làm việc cho Chúa, nhưng cần thành công hơn cần Ngài. Đến khi phải trao lại một công việc, rời khỏi một công trình, chúng ta ngỡ mình ‘mất hết’ - lòng chông chênh. Điều đau nhất là thấy mọi sự vẫn tiếp tục, dù vụng về, khi thiếu mình. Lúc ấy, chúng ta có dám đến với Chúa, chỉ thưa một tiếng “Cha?”. Và đó mới là ‘phúc thật’. “Sự buông bỏ, khi thực hành đúng, chỉ là phương thế để gắn bó với Thiên Chúa!” - Fulton Sheen.
Anh Chị em,
Đức Kitô đã sống mối tương quan “Cha - con” đến tận thập giá. Khi đôi tay từng làm bao phép lạ nay chịu đóng đinh, Ngài vẫn thưa: “Lạy Cha, con xin phó thác hồn con trong tay Cha!”. Không phải đau khổ tự nó làm nên phúc; chính tình yêu của Cha vẫn nâng đỡ Ngài giữa đau khổ. Đấng Phục Sinh đưa chúng ta vào tình yêu ấy. Nhờ Ngài, khi những gì từng làm nên vị thế không còn, chúng ta vẫn sống như người con được yêu - ‘mất hết - phúc thật’.
Chúng ta có thể cầu nguyện,
“Lạy Cha, khi thành công, đừng để con quên Ngài; khi mất mát, đừng để con chao đảo; và khi chẳng còn gì, cho con biết con vẫn còn Cha!”, Amen.
Lm. Minh Anh (Tgp. Huế)

 

CHÚA NHẬT 27 THƯỜNG NIÊN

Tin mừng : Mt 21, 33-43

“Ông chủ sẽ cho các tá điền khác canh tác vườn nho.”

Anh chị em thân mến,

Câu kết luận của Đức Chúa Giê-su trong bài Tin Mừng hôm nay thật rõ ràng minh bạch, Ngài nói: “Nước Thiên Chúa, Người sẽ lấy đi không cho các ông nữa, mà ban cho một dân biết làm cho Nước ấy sinh hoa lợi.”

Không làm để sinh hoa lợi là người lười biếng, mà người lười biếng thì không thể gặt được thành quả của mình, đó là điều tất yếu. Nước Trời cũng chắc chắn là không có chỗ cho người lười biếng như lời thánh Phao-lô dạy: ai không làm việc thì đừng có ăn.

Lười biếng thì thường sinh ra nhiều thứ tội, mà tội thứ nhất là dễ dàng nói xấu người khác khi vô công rỗi nghề, dễ dàng phê bình chỉ trích người khác, và có khi suy nghĩ tìm cách chiếm đoạt tài sản của người khác. Các tá điền làm vườn nho trong bài Tin Mừng hôm nay đã manh tâm sát hại các đầy tớ của ông chủ vườn nho, bởi vì tính tham lam muốn chiếm đoạt đã thành căn cốt trong tâm hồn của những người lười biếng. Trong đời sống linh đạo tu đức của người Ki-tô hữu cũng vậy, nếu không siêng năng làm việc lành phúc đức, không đem hết tài năng mà Thiên Chúa ban cho ra để phục vụ Ngài trong tha nhân, thì ngay cả điều Ngài đã ban cho cũng sẽ bị lấy lại, bởi vì không ai cấp vốn cho người làm biếng và không biết làm việc.

Nước Trời khởi sự ngay từ thế gian này, ân sủng của Thiên Chúa ban cho con người cũng ngay tại thế gian này, để chuẩn bị cho chúng ta Nước Trời trên thiên đàng mai sau. Được trở thành tá điền trong vườn nho của Thiên Chúa (Giáo Hội) là người hạnh phúc, nhưng không muốn làm công việc của một tá điền, thì sẽ bị chủ vườn cho sa thải và rút lại tất cả các ân huệ mà họ đã được hưởng.

- Tôi là tá điền trong vườn nho của Chúa với bổn phận và trách nhiệm là linh mục, nhưng nếu tôi không chu toàn bổn phận của một linh mục vì lười biếng và chỉ muốn được người khác phục vụ cung phụng, thì Thiên Chúa nhất định sẽ rút lại ân huệ đã ban cho tôi ngay khi tôi còn ở đời này.

- Tôi là tá điền làm trong vườn nho của Chúa với bổn phận là một tu sĩ phục vụ tha nhân, nhưng tôi vì cái “mác” tu sĩ như “hàng hiệu”, vì sĩ diện là tu sĩ nên tôi không dám cúi xuống để rửa chân cho tha nhân, thì Thiên Chúa nhất định sẽ tính sổ với tôi ngay khi còn ở đời này và cả đời sau.

- Tôi là một giáo hữu làm tá điền trong vườn nho của Chúa, so với những người khác thì tôi được ưu đãi nhiều về vật chất cũng như tinh thần, nhưng vì tính lười biếng thực hiện bổn phận kính mến Thiên Chúa và yêu mến tha nhân của mình nên tôi rất ghét những ai cần tôi giúp đỡ, Thiên Chúa nhất định sẽ hỏi tôi về những hành vi và lời nói của tôi đối với tha nhân, Ngài sẽ lấy đi những gì của tôi có, để trao cho người khác biết làm để sinh hoa lợi thiêng liêng cho anh em...

Anh chị em thân mến,

Làm trong vườn nho của Thiên Chúa tức là thực hiện ý Ngài qua bổn phận hằng ngày của mình, chính trong bổn phận của chúng ta mà Thiên Chúa làm cho ý Ngài được tỏ hiện và danh Ngài được tỏa sáng giữa muôn dân, đó là một hạnh phúc vô cùng lớn lao cho chúng ta.

Đừng trở nên người thông luật để phản bội lề luật, nhưng hãy trở nên người tôi tớ biết thực hiện ý Thiên Chúa qua cuộc sống của mình, đó là người tá điền tốt vậy !

Xin Thiên Chúa chúc lành cho chúng ta.

Lm. Giuse Maria Nhân Tài, csjb.

-----------

http://www.vietcatholic.net

https://www.facebook.com/jmtaiby

http://www.nhantai.info

 

"Chúng ta không thể dùng nó để thay thế sự sáng tạo hay sự tương tác giữa con người với con người."

Michelle La Rosa của tạp chí The Pillar, ngày 30 tháng 9 năm 2026, đã cho phổ biến cuộc phỏng vấn của chị với Đức Cha Oscar Cantu, đặc trách Đặc nhiệm AI của Hội Đồng Giám mục Hoa Kỳ:

Đầu tháng này, Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ đã công bố thành lập Ban Đặc trách về Bảo vệ Phẩm giá Con người trong Kỷ nguyên Trí tuệ Nhân tạo (AI), nhằm hưởng ứng lời kêu gọi liên tục của Đức Giáo Hoàng Leo XIV về việc tiếp cận một cách có trách nhiệm đối với lĩnh vực AI đang phát triển nhanh chóng.

Đức Giám Mục Oscar Cantu của Giáo phận San Jose – nơi bao gồm cả vùng Thung lũng Silicon – đã được bổ nhiệm làm trưởng ban đặc trách mới này.

Đức Giám Mục Cantu đã trao đổi với tờ The Pillar về ban đặc trách mới, các mục tiêu của ban, cũng như cách ngài tiếp cận vấn đề xác định giới hạn cho việc sử dụng AI trong Giáo hội.

Bài phỏng vấn này đã được biên tập lại để đảm bảo độ dài phù hợp và sự rõ ràng.

Thưa Đức Cha, đâu là những mục tiêu mà ban đặc trách mới về AI của các Giám mục hướng tới?

Ban đặc trách sẽ hoạt động trên ba lĩnh vực chính. Thứ nhất là duy trì đối thoại với các phòng thí nghiệm AI. Chúng tôi đã bắt đầu việc này và muốn duy trì các mối quan hệ đó để hiểu nhau hơn ở bình diện đích danh, đồng thời lắng nghe những người phát triển kỹ thuật; lắng nghe những kỳ vọng cũng như những lo ngại của họ về kỹ thuật này và xem xét chúng một cách nghiêm túc.

Tiếp đó là chia sẻ các nguyên tắc dựa trên sự khôn ngoan từ giáo huấn xã hội và giáo huấn luân lý của Giáo hội, cũng như các giá trị về phẩm giá con người và lợi ích chung. Tôi nghĩ đây là những điều mà bất cứ ai có thiện chí cũng sẽ đồng tình. Họ cũng đang mong muốn nhận được một số định hướng về khía cạnh này. Họ rất giỏi trong lĩnh vực chuyên môn của mình nhưng không phải lúc nào cũng am tường về các ngành khoa học nhân văn. Vì vậy, họ trân trọng kho tàng khôn ngoan tích lũy qua nhiều thế kỷ mà Giáo hội mang lại.

Thứ hai là công tác vận động – bao gồm cả đối nội và đối ngoại (theo thuật ngữ của Giáo hội). Tất nhiên là vận động tại các cơ quan lập pháp tiểu bang và tại Washington để thúc đẩy các quy định và có thể là cả luật pháp nhằm bảo vệ phẩm giá con người. Có những vấn đề có thể giải quyết ngay (những mục tiêu dễ đạt được): Hiện có rất nhiều nhà lập pháp đang soạn thảo các dự luật, và chúng tôi muốn ủng hộ các nguyên tắc như: đảm bảo an toàn cho trẻ em, bảo vệ gia đình, bảo vệ quyền riêng tư, giải quyết lo ngại về kỹ thuật "deepfake" (giả mạo hình ảnh/âm thanh) và tác hại của nó đối với danh dự người ta, cũng như bảo vệ ngành tài chính và ngân hàng. Tôi nghĩ tất cả chúng ta đều đồng thuận rằng có những lĩnh vực cần được quản lý bằng quy định. Vì vậy, chúng tôi muốn lên tiếng ủng hộ và vận động cho những vấn đề này.

Trụ cột thứ ba trong công việc của chúng tôi là công tác đào tạo và nâng cao nhận thức. Chúng tôi muốn giúp các giám mục trên khắp Hoa Kỳ nắm bắt kịp thời về bản chất kỹ thuật, cách thức hoạt động, lợi ích cũng như cách sử dụng có trách nhiệm, đồng thời hiểu rõ những nguy cơ và các vấn đề cần lưu ý. Sau đó, chúng tôi cũng sẽ triển khai công tác đào tạo tương tự cho các giáo phận. Đó là ba trụ cột chính mà chúng tôi đang tập trung thực hiện.

Liệu quý vị có xem xét cả các chính sách nội bộ của Giáo hội không?

Có thể sẽ đến lúc các giám mục quyết định ban hành một chính sách chung ở bình diện quốc gia. Tuy nhiên, hiện tại chúng tôi chưa đi đến bước đó. Thông thường, chúng tôi bắt đầu bằng việc đưa ra các quy trình thực hành tốt nhất và các hướng dẫn. Đó là những gì chúng tôi đã thực hiện tại giáo phận của mình cho đến nay: khi tìm hiểu về các vấn đề liên quan đến kỹ thuật, chúng tôi ban hành các hướng dẫn và quy trình thực hành tối ưu. Kỹ thuật luôn phát triển và chúng tôi có thể sẽ có thêm những hiểu biết mới, vì vậy chúng tôi không muốn đặt ra những quy tắc cứng ngắc ngay lúc này. Tuy nhiên, có những nguyên tắc cơ bản, chẳng hạn như không đưa thông tin mật vào mô hình AI. Điều này có nghĩa là đối với trường học thì không đưa hồ sơ học sinh vào; đối với giáo xứ thì không đưa hồ sơ bí tích, hồ sơ nhân sự hay thông tin nhà hảo tâm vào hệ thống; và dĩ nhiên là không sử dụng kỹ thuật deepfake hay sao chép giọng nói của giáo sĩ hoặc bất cứ ai khác. Ngoài ra còn có yêu cầu công khai khi sử dụng AI để tạo tờ rơi hoặc tài liệu – đó là sự minh bạch cần thiết. Đó là một số điều chúng tôi đã bắt đầu triển khai, và tôi nghĩ mọi người tại các giáo xứ và trường học đều đánh giá cao những hướng dẫn như vậy.

Tương tự như những gì ngài vừa mô tả, các chính sách và hướng dẫn tại nhiều giáo phận hiện nay thường tập trung vào sự minh bạch và tính bảo mật dữ liệu. Ngài có nghĩ rằng chừng đó là đủ, hay đó chỉ mới là bước khởi đầu?

Tôi chưa biết chắc. Tôi không có quả cầu pha lê để nhìn thấu tương lai hay đoán trước những vấn đề nào sẽ nảy sinh trong một tháng hay một năm tới. Điều quan trọng là chúng ta phải luôn cảnh giác; tôi tin rằng tất cả chúng ta đều đồng ý rằng kỹ thuật này—cũng như những hiểu biết của chúng ta về nó—đang thay đổi và phát triển từng tuần. Vì vậy, tôi không muốn đưa ra một kết luận mang tính dứt khoát khi mà thực tế có thể chưa cho phép làm điều đó.

Tất nhiên rồi. Nhưng khi chưa biết rõ AI sẽ có những khả năng gì hay sẽ được ứng dụng ra sao trong tương lai, liệu ngài có cho rằng các hướng dẫn hiện hành là đủ cho giai đoạn này không? Ngài có đang trong quá trình xây dựng thêm các quy định khác không?

Chúng tôi sẽ liên tục theo dõi và điều chỉnh khi cần thiết.

Ngài từng đề cập rằng ngài muốn bắt đầu bằng các quy trình thực hành tốt nhất và các hướng dẫn thay vì các chính sách cứng ngắc. Hiện nay, đang tồn tại nhiều cách làm khác nhau tại các giáo phận trong cả nước. Dường như điều này tạo ra một thông điệp thiếu nhất quán về việc sử dụng AI như thế nào là phù hợp. Ngài có nghĩ rằng rốt cuộc sẽ cần một quy định chung ở bình diện quốc gia để đảm bảo sự thống nhất hơn không?

Có lẽ là vậy, nhưng chúng tôi muốn thực hiện từng bước một. Tôi nghĩ bước đầu tiên sẽ là nêu bật những mô hình thực hành tốt nhất để chúng ta có thể cùng học hỏi lẫn nhau. Mỗi vị giám mục là người đứng đầu giáo phận của mình. Thẩm quyền của Hội đồng Giám mục không thay thế thẩm quyền của giám mục tại giáo phận riêng của ngài. Vì vậy, trước tiên chúng tôi sẽ nêu bật các mô hình thực hành tốt, sau đó có thể tiến tới các hướng dẫn, và nếu thấy hợp lý, sẽ đưa ra một số chính sách mang thẩm quyền của Hội đồng Giám mục.

Ngài có nghĩ rằng có những hoạt động gắn liền với bản chất con người mà chúng ta không nên dùng AI để thực hiện, ngay cả khi việc đó giúp tiết kiệm thời gian và tiền bạc không?

Một lần nữa, tôi không thể biết trước tương lai, nhưng chúng tôi hành động dựa trên các nguyên tắc. Điều gì bảo vệ phẩm giá con người và sự thật rằng Thiên Chúa đã tạo dựng chúng ta theo hình ảnh và giống như Ngài? Chương hai của sách Sáng Thế mô tả việc Thiên Chúa tạo dựng thế giới theo một cách đầy sáng tạo. Người xuất hiện như một chuyên gia làm vườn khi tạo ra khu vườn, rồi nặn hình con người từ đất sét, và sau đó ban cho con người một người bạn đồng hành thích hợp, đồng thời cũng đưa các loài vật đến trước mặt A-đam. Có một nét gì đó đầy hứng khởi và vui tươi; Thiên Chúa như một nghệ sĩ thần linh đang kiến tạo thế giới.

Và Thiên Chúa cũng mời gọi chúng ta sử dụng khả năng sáng tạo của con người; điều đó trở thành một phần trong sự cộng tác của chúng ta vào công trình sáng thế. Vì vậy, đặc biệt là đối với các tác phẩm nghệ thuật thánh thiêng, vấn đề không chỉ nằm ở thành phẩm cuối cùng mà còn ở cả quá trình thực hiện, để tác phẩm đó thực sự mang dấu ấn con người.

Khi dâng lễ vật lên bàn thờ trong Thánh Lễ, chúng ta nói rằng đây là "hoa màu ruộng đất và công lao của con người." Như vậy, không chỉ bánh và rượu mới là công lao của con người, mà bất cứ thứ gì chúng ta dâng lên Thiên Chúa cũng đều như vậy. Do đó, chắc chắn rằng trong các không gian thánh thiêng, mọi thứ nên là thành quả từ đôi tay con người.

Vậy ý ngài là chúng ta không nên dùng AI để tạo ra các tác phẩm nghệ thuật thánh thiêng...

Tôi không hẳn nói như vậy. Chắc chắn tôi không nói rằng chúng ta không thể dùng nó cho một số khía cạnh nhất định, nhưng suy cho cùng, đó phải là thành quả từ trí tuệ, sự sáng tạo và trái tim của con người.

Những khía cạnh nào được coi là chấp nhận được khi dùng AI để tạo ra nghệ thuật thánh thiêng?

Đó là điều chúng ta sẽ phải xác định trong tương lai. Tôi sẽ không tự nhận là mình hiểu rõ mọi chi tiết phức tạp đó.

Đó là một phần của cuộc đối thoại và là một phần của sự khôn ngoan sẽ nảy sinh từ chính các giám mục cùng với các cố vấn và giáo phận của họ. Và có lẽ chúng tôi sẽ thảo luận về vấn đề này trong nhóm công tác vào thời điểm thích hợp.

Còn trong phụng vụ thì sao? Theo ngài, liệu có ổn không nếu để AI sáng tác các bài thánh ca dùng trong Thánh lễ hay các lời nguyện tín hữu? Hoặc viết bài giảng? Liệu ngài có vạch ra được ranh giới rõ ràng nào cho những điều tuyệt đối không được phép làm không?

Chúng ta không thể giao phó việc thờ phượng cho máy móc. Đó là nguyên tắc mà chúng ta cần tuân theo. Đó là nguyên tắc mà các mục tử, các chuyên gia phụng vụ và các giám mục cần ghi nhớ. Vì vậy, tôi không có câu trả lời cụ thể về việc điều này sẽ diễn ra như thế nào trong các quyết định cụ thể. Có lẽ sau này sẽ có những ranh giới cứng rắn được thiết lập, nhưng đó là nguyên tắc nền tảng mà chúng tôi sẽ làm việc dựa trên đó.

Còn các ứng dụng cầu nguyện và tài liệu suy niệm thì sao? Liệu có ổn không khi để AI viết các lời cầu nguyện?

Tôi nghĩ chúng ta có thể sử dụng AI để khơi gợi ý tưởng, cung cấp gợi ý, sắp xếp suy nghĩ và hỗ trợ phát triển nội dung. Nhưng suy cho cùng, con người vẫn phải là người kết nối các mảnh ghép lại với nhau. Và cuối cùng, chính trái tim, trí tuệ và linh hồn con người mới là thực thể cầu nguyện. Chúng ta không thể chỉ đơn giản nhấn một nút và nói: "Ứng dụng này sẽ cầu nguyện thay cho tôi."

Ngài có nghĩ rằng cần phải có những giới hạn trong các trường học Công Giáo không? Hiện nay, một số giáo phận cho phép giáo viên sử dụng AI để chấm bài hoặc soạn tài liệu, còn học sinh thì dùng AI để hỗ trợ viết lách hoặc làm bài tập về nhà. Theo ngài, liệu có cần thiết lập những ranh giới rõ ràng trong lĩnh vực này không?

Tôi nghĩ rằng chúng ta cần lắng nghe các nhà giáo dục thông qua tiến trình hiệp hành. Tôi từng đứng lớp nhiều năm trước, nhưng đã vài thập niên nay tôi không còn trực tiếp giảng dạy. Vì vậy, điều quan trọng là phải lắng nghe ý kiến của các nhà giáo dục về cách sử dụng AI một cách có trách nhiệm, cũng như áp dụng tiến trình hiệp hành trước khi đưa ra các quy định áp đặt.

Trong văn kiện Magnifica humanitas, Đức Giáo Hoàng Leo cho rằng câu hỏi cốt yếu về AI là liệu nó có "làm cho đời sống con người trên trái đất trở nên nhân bản hơn về mọi phương diện" hay không. Ngài sẽ trả lời câu hỏi đó như thế nào?

Chà, nó có thể làm được điều đó. Mọi chuyện tùy thuộc vào cách chúng ta sử dụng nó. Chúng ta có thể dùng nó để nghiên cứu. Chúng ta có thể dùng nó để khơi dậy sự sáng tạo của chính mình. Tuy nhiên, chúng ta không thể dùng nó để thay thế sự sáng tạo hay sự tương tác giữa người với người. Phần lớn kết quả sẽ phụ thuộc vào cách chúng ta sử dụng công cụ này.

Khi nói về AI như một công cụ, Đức Giáo Hoàng Leo khẳng định rằng chúng ta không thể coi nó chỉ là một công cụ bình thường như bao công cụ khác. Ngài cho rằng nó không hề trung lập về mặt đạo đức, bởi nó phản ánh những định kiến của chính những người tạo ra nó. Và ngài cũng cảnh báo rằng nó có nguy cơ làm suy yếu khả năng sáng tạo cũng như năng lực phán đoán của mỗi cá nhân. Làm thế nào để chúng ta tránh được những cạm bẫy đó khi suy ngẫm về những yếu tố tạo nên việc sử dụng AI có thể chấp nhận được?

Sự phán đoán thận trọng là rất quan trọng. Thận trọng là một trong bốn nhân đức chính. Trên thực tế, nó được mô tả là nhân đức hàng đầu trong bốn nhân đức chính. Vì vậy, chúng ta không thể chỉ dựa vào các quy tắc để mặc định một nhân đức nào đó. Một số nhân đức đó cần được đích thân phát triển, được làm gương và được dẫn dắt. Không có nghĩa là chính sách không được mong muốn hoặc không hoạt động trong Giáo hội hoặc xã hội của chúng ta. Nó rất quan trọng, nhưng chúng ta phải nhớ rằng chúng ta không thể chỉ nhìn vào một danh sách các quy tắc. Đó không phải là cách thực hành tốt nhất về nhân đức luân lý.

Chúng ta cần phát triển sự phán đoán thận trọng trong nhiều trường hợp này, và việc thiết lập các chính sách về vấn đề này sẽ tùy thuộc vào các giám mục trong giáo phận của họ. Đó là thẩm quyền thích hợp trong Giáo hội.

Với sự kiện phong chân phước lịch sử tuần trước, ngài có nghĩ rằng Fulton Sheen nên là thánh bổn mạng của AI không?

Tôi sẽ để điều đó cho Đức Thánh Cha và Vatican quyết định. Tôi không muốn nói trước bất cứ ai.

 

Vatican – Tiến trình phong chân phước cho Tôi tớ Chúa Andrea Majcen (một nhà truyền giáo tại Việt Nam cho đến ngày Cộng sản Việt Nam trục xuất) có bước tiến mới

Ngày 2 tháng 10 năm 2026 (ANS – Thành phố Vatican) – Vào ngày 1 tháng 10 năm 2026, trong phiên họp đặc biệt của Hội đồng các Chuyên viên Thần học thuộc Bộ Phong Thánh, một ý kiến thuận lợi đã được đưa ra liên quan đến việc thực hành các nhân đức ở mức độ anh hùng, danh tiếng thánh thiện và các dấu chỉ nơi Tôi tớ Chúa Andrea Majcen (1904–1999) – một linh mục thuộc Dòng Salêdiêng Don Bosco, từng là nhà truyền giáo tại Trung Quốc và Việt Nam.

Các chuyên viên thần học được mời gọi xem xét tập tài liệu *Positio super virtutibus* (Hồ sơ về các nhân đức) và giải quyết vấn đề liên quan đến việc thực hành các nhân đức Kitô giáo ở mức độ anh hùng của Tôi tớ Chúa, cũng như danh tiếng thánh thiện và các dấu chỉ nơi ngài. Tập hồ sơ này, được đệ trình vào ngày 5 tháng 6 năm 2025, có sự tham gia của Cha Praśkiewicz Szczepan (Dòng Cát Minh Nhiệm nhặt - OCD) trong vai trò Thỉnh cáo viên; Cha Pierluigi Cameroni (SDB) cũng là Thỉnh cáo viên; và Tiến sĩ Lodovica Maria Zanet Biên tập viên.

Ý kiến thuận lợi của các chuyên viên thần học đánh dấu một giai đoạn quan trọng trong tiến trình phong chân phước. Tập hồ sơ *Positio* cùng các kết luận của phiên họp sẽ được đệ trình lên các Hồng Y và Giám mục – thành viên của Bộ Phong Thánh – để xem xét.

Cha Andrea Majcen sinh tại Maribor, Slovenia, vào ngày 30 tháng 9 năm 1904. Là một linh mục Salêdiêng, ngài đã dành phần lớn cuộc đời cho công cuộc truyền giáo tại châu Á. Sau thời gian truyền giáo tại Trung Quốc, ngài đến Việt Nam vào năm 1952; tại đây, ngài đã tích cực thực hiện công việc loan báo Tin Mừng, đào tạo và hỗ trợ sự hiện diện còn non trẻ của Dòng Salêdiêng. Tổng cộng, ngài đã dành 44 năm phục vụ truyền giáo tại Trung Quốc và Việt Nam.

Khi Việt Nam bị Cộng sản cưỡng chiếm toàn bộ miền nam, Ngài bị trục xuất về Slovenia vào năm 1979, ngài tiếp tục phục vụ trong khoảng hai mươi năm với tư cách là người cổ vũ tinh thần truyền giáo, linh hướng và giải tội; ngài vẫn duy trì mối liên hệ chặt chẽ với các vùng truyền giáo và hướng dẫn nhiều người trên hành trình tâm linh của họ. Ngài qua đời tại Ljubljana vào ngày 30 tháng 9 năm 1999, đúng vào ngày sinh nhật lần thứ 95.

Những trang viết cá nhân của ngài – hơn 6.000 trang nhật ký viết tay – là minh chứng quan trọng cho hành trình làm người, làm tu sĩ dòng Salêdiêng, linh mục và nhà truyền giáo của ngài; qua đó, chúng ta thấy được một đời sống nội tâm luôn khao khát tìm kiếm thánh ý Thiên Chúa, trung thành với ơn gọi Salêdiêng và linh mục, cùng lòng nhiệt thành truyền giáo sâu xa.

Việc các chuyên gia thần học thuộc Hội đồng Đặc biệt bỏ phiếu thuận đã đánh dấu một giai đoạn mới trong tiến trình phong chân phước cho Tôi tớ Chúa Andrej Majcen – người vẫn luôn được nhớ đến một cách sâu đậm tại Slovenia, Trung Quốc và Việt Nam, những nơi ngài đã dành phần lớn cuộc đời để thực hiện sứ vụ truyền giáo.

Thật ý nghĩa khi cột mốc này đạt được vào ngày 1 tháng 10, ngày Giáo hội cử hành lễ kính Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu. Cha Andrej Majcen có mối liên kết thiêng liêng sâu sắc và bền chặt với vị thánh trẻ này; ngài coi Thánh nữ là người hướng dẫn đích thực và là "người đỡ đầu" cho ơn gọi truyền giáo của Ngài.

Quả thực, "Con đường Thơ ấu Thiêng liêng" chính là lăng kính giúp ngài sống trọn vẹn đặc sủng Salêdiêng nơi vùng đất truyền giáo: "Tôi biết ơn tất cả là nhờ ân sủng của Thiên Chúa cùng sự che chở của Đức Maria – Mẹ Phù hộ các giáo hữu – và Thánh Têrêsa; chính các ngài đã dạy tôi biết trở nên bé nhỏ giữa những người bé mọn để chinh phục họ về cho Đức Kitô."

 

Đức Hồng Y Zuppi đi Nga để Thúc đẩy và Tăng cường các thủ tục đưa trẻ em Ukraine về đoàn tụ cùng gia đình

Đức Hồng Y Matteo Zuppi vừa trở về từ Moscow sau chuyến công tác thứ ba tới Nga. Trong chuyến đi này, ngài đã gặp gỡ các tù binh chiến tranh người Ukraine – những người là trọng tâm chính trong các cuộc thảo luận của ngài, bên cạnh vấn đề tìm kiếm người mất tích và đưa trẻ em trở về Ukraine.

(Tin Vatican)

Chuyến công tác thứ ba tới Moscow của Đức Hồng Y Matteo Zuppi đã kết thúc vào thứ Tư, ngày 30 tháng 9, tiếp nối các chuyến thăm trước đó vào tháng 6 năm 2023 và tháng 10 năm 2024.

Là Đặc phái viên của Đức Thánh Cha về các vấn đề nhân đạo, đồng thời là Chủ tịch Hội đồng Giám mục Ý, Ngài đã đến thăm Ukraine vào tháng 7 vừa qua; tại đây, ngài cũng đến thăm các trại giam giữ tù binh chiến tranh Nga ở vùng Lviv.

Vào thứ Tư (30/9/2026), Đức Hồng Y đã đến thăm một trại giam tù binh chiến tranh người Ukraine. Ngài đã trò chuyện với họ, chuyển tải sự quan tâm của Đức Giáo Hoàng và bày tỏ hy vọng họ sẽ sớm được trở về quê nhà.

Đức Tổng Giám Mục Giovanni d’Aniello, Sứ thần Tòa Thánh tại Moscow, đã tháp tùng Đức Hồng Y trong suốt chuyến thăm kéo dài ba ngày này.

Đức Hồng Y Zuppi đã gặp ông Yuri Ushakov, cố vấn chính sách đối ngoại của Tổng thống Nga Vladimir Putin. Các cuộc thảo luận của họ tập trung vào vấn đề tù binh quân sự và dân sự, việc tìm kiếm người mất tích, sự đoàn tụ gia đình và việc đưa trẻ em bị bắt trở về nước.

Đức Hồng Y cũng gặp bà Yana Lantratova – Ủy viên Nhân quyền của Liên bang Nga (người đã cảm ơn ngài vì "cách tiếp cận mang tính xây dựng") – và bà Maria Lvova-Belova, Ủy viên về Quyền Trẻ em của Nga.

Đức Hồng Y Zuppi phát biểu rằng: "Chúng ta cần tăng cường và đẩy mạnh các thủ tục xác minh cần thiết để đảm bảo các gia đình có thể đoàn tụ."

 

Anna Ashkova của tạp chí Aleteia, ngày 2 tháng 10, 2026, đã tiếp xúc với đạo diễn nghệ thuật của buổi canh thức dành cho giới trẻ Pháp cùng Đức Giáo Hoàng Leo XIV để biết đôi điều về công việc đồ sộ khi biến một sân vận động thành nơi cầu nguyện.

Cô cho rằng: Những người theo dõi chuyến thăm Pháp của Đức Giáo Hoàng Leo đã rất thích thú, thậm chí ngạc nhiên, khi thấy Paris vẫn giữ được vẻ đẹp thanh lịch đầy ấn tượng ngay cả trong những sự kiện quy mô lớn. Nổi bật nhất trong số đó là buổi canh thức dành cho giới trẻ; sự kiện này đã kể lại câu chuyện lịch sử nước Pháp thông qua hình ảnh các vị thánh tiêu biểu.

Sân vận động Stade de France chưa bao giờ mang dáng dấp của một thánh đường rõ nét đến thế. Vào ngày 25 tháng 9, khoảng 80,000 người trẻ đã quy tụ tại đây cùng Đức Giáo Hoàng Leo XIV để tham dự buổi canh thức, nơi mà sự dàn dựng công phu đã nhường chỗ cho bầu không khí cầu nguyện sâu lắng. Đứng sau sự chuyển đổi ngoạn mục này là một người đàn ông 33 tuổi: Jean-Baptiste Darantière, người đã lên ý tưởng và dàn dựng chương trình.

Darantière đã chia sẻ với Aleteia về sự kiện quy mô lớn này. Anh giải thích những lựa chọn định hướng cho việc dàn dựng và kể lại vô số tình huống bất ngờ nảy sinh trong quá trình chuẩn bị cũng như ngay trong đêm diễn ra sự kiện. Bài phỏng vấn đã được biên tập lại để đảm bảo độ dài và sự rõ ràng.

Một ô cửa kính màu sống động

Aleteia: Anh là người phụ trách chỉ đạo nghệ thuật và dàn dựng buổi canh thức quy mô lớn tại Stade de France, nơi quy tụ 80,000 người trẻ cùng Đức Giáo Hoàng Leo XIV. Anh được mời thực hiện nhiệm vụ này khi nào, và anh đã bắt đầu công việc ra sao trước một quy mô lớn cùng thời gian gấp rút như vậy?

Jean-Baptiste Darantière: Khi Tổng Giáo phận Paris đề nghị tôi phụ trách chỉ đạo nghệ thuật và dàn dựng buổi canh thức cho giới trẻ tại Stade de France, tôi bắt đầu bằng việc suy nghĩ xem làm thế nào để thánh hóa không gian này, biến nó thành nơi thích hợp cho việc cầu nguyện. Rất nhanh chóng, một ý tưởng lóe lên trong tôi: biến Stade de France thành một "thánh đường lộ thiên". Khi đó, mối liên hệ với cửa sổ hoa hồng của Nhà thờ Đức Bà Paris (Notre Dame de Paris) hiện lên thật rõ ràng.

Mười tháng trước đó, tôi đã phụ trách dàn dựng nghệ thuật cho Đại hội Truyền giáo (Mission Congress) tại Bercy. Chính tại đây, tôi đã biết đến WePixArena – một công nghệ sử dụng điện thoại di động của người tham dự để tạo hiệu ứng ánh sáng hoặc hiển thị thông điệp. Trải nghiệm này đã khơi dậy ý tưởng về một ô cửa kính màu sống động. Chúng tôi muốn sắp xếp khán giả trên sân vận động tựa như những mảnh kính, để mỗi người trẻ trở thành một mảng màu, và cùng nhau, họ tạo nên một tác phẩm nghệ thuật. Đó chính là điểm khởi đầu cho toàn bộ công việc của tôi.

Những vị thánh cho thời đại chúng ta

Anh đã chọn dành một phần quan trọng của sự kiện để tôn vinh các vị thánh nước Pháp và di sản Kitô giáo của đất nước này. Anh lấy cảm hứng từ đâu và đã xây dựng mạch chuyện cho buổi canh thức như thế nào?

Ban chỉ đạo muốn đề xuất một chương trình lấy các vị thánh nước Pháp làm trọng tâm. Với tôi, thách thức đặt ra là phải tạo ra một điều gì đó vừa ấn tượng vừa mang đậm chiều sâu tâm linh trong một không gian vốn dĩ không mang tính tâm linh. Chúng tôi thực hiện chương trình này trước sự hiện diện của người đứng đầu Giáo Hội Công Giáo và 80,000 người trẻ đại diện cho sự đa dạng của Giáo hội. Tôi phải hình dung ra một ý tưởng có khả năng gắn kết tất cả mọi người, dù mỗi cá nhân đều mang theo những kỳ vọng, niềm tin, sự nhạy cảm và thị hiếu riêng biệt.

Những nhân vật duy nhất thực sự có khả năng chạm đến trái tim mọi người và gắn kết chúng tôi lại với nhau chính là các vị thánh nước Pháp, bởi họ là những người chỉ lối cho chúng ta. Vào thời đại của mình, họ đều đã trải qua những thử thách vô cùng cam go, bao gồm chiến tranh, biến động xã hội, khủng hoảng và sự bách hại. Những thực tế đó vẫn phản chiếu những gì người trẻ đang trải qua ngày nay, dù là dưới những hình thức khác và trong bối cảnh hiện đại.

Anh đã chọn các vị thánh nào để làm nổi bật trong chương trình?

Jean-Baptiste: Trong các cuộc thảo luận ban đầu, nhiều vị thánh – cả những vị nổi tiếng lẫn những vị ít được biết đến hơn – đã được đề xuất. Tôi hiểu rằng điều cốt yếu là mọi người đều cảm thấy mình được đại diện và không có vị thánh nào làm lu mờ vị thánh khác. Đó là lúc ý tưởng về cách tiếp cận theo trình tự thời gian ra đời. Nó cho phép chúng tôi kể lại lịch sử Giáo hội tại Pháp qua lăng kính của những người đã làm nên lịch sử ấy: các vị thánh.

Bước vào sự thinh lặng

Anh đã có một lựa chọn đầy ấn tượng khi giới thiệu chính các vị thánh thông qua thánh tích của họ. Ý tưởng này đã hình thành như thế nào? Sự hiện diện hữu hình, chân thực của họ đã mang lại điều gì cho câu chuyện mà anh muốn truyền tải?

Jean-Baptiste: Vì nhiều lý do, chúng tôi không thể tổ chức chầu Thánh Thể. Điều đó đặt ra câu hỏi: làm thế nào để tạo ra một sự chuyển động mang tính thiêng liêng, thánh thiêng và đủ sâu sắc để dẫn dắt mọi người cùng hiệp ý cầu nguyện với Đức Giáo Hoàng.

Việc để Đức Giáo Hoàng Leo XIV chỉ cầu nguyện trước cây Thánh giá—dù cây Thánh giá đó có đẹp đẽ đến đâu—dường như vẫn chưa đủ. Ngay từ đầu, chúng tôi đã đối diện với một thách thức to lớn: làm sao để 80,000 người trẻ thực sự bước vào khoảnh khắc thinh lặng. Chính từ đó, ý tưởng sử dụng một thánh tích mang đủ ý nghĩa tâm linh và cảm xúc để tạo nên bầu không khí đó.

Ban đầu, tôi nghĩ đến Mão Gai Thánh, nhưng Đức Giáo Hoàng đã tôn kính thánh tích này trong giờ Kinh Chiều được truyền hình trực tiếp. Rất nhanh sau đó, Áo Thánh của Chúa Kitô trở thành lựa chọn hiển nhiên. Khi có được thánh tích phi thường này của Chúa Kitô, và biết rằng Đấng Kế vị Thánh Phêrô sẽ đến cầu nguyện trước Người, tôi nhận ra mình cần phải quy tụ đoàn rước các vị thánh vây quanh Đấng mà họ đã hiến dâng cả cuộc đời mình.

Khung cảnh ấy mang sức mạnh tâm linh to lớn, nhưng đối với tôi, nó cũng vô cùng ngoạn mục xét về câu chuyện mà nó truyền tải. Nó tạo nên một bức tranh sống động vừa mang tính tâm linh, vừa đầy xúc động và ấn tượng; và ở góc độ bản thân, chính khung cảnh ấy đã là một lời cầu nguyện.

Hơn nữa, nó còn nối dài sợi chỉ xuyên suốt của chương trình là sự tôn vinh các vị thánh. Xét về mặt tâm linh, sự hiện diện của họ thực sự đã nâng tầm chương trình và chuyển hóa nó thành một lời cầu nguyện.

Một quá trình chuẩn bị giống như một cuộc chạy đua marathon

80,000 khán giả tại sân vận động Stade de France đã bị chinh phục bởi buổi canh thức. Tuy nhiên, ở hậu trường, chắc hẳn đã có những sự cố bất ngờ, những khoảnh khắc hoài nghi, những trở ngại nhỏ và cả những bất ngờ tuyệt vời. Điều gì đọng lại sâu sắc nhất trong tâm trí anh khi nhìn lại mọi chuyện đã diễn ra trước và trong buổi tối hôm đó?

Jean-Baptiste: Điều đầu tiên tôi nghĩ đến là cảm giác nhẹ nhõm tột độ, nhưng cũng là lòng biết ơn sâu sắc đối với chương trình này, bởi thành công của nó là điều không hề chắc chắn ngay từ đầu.

Cụ thể là, chúng tôi chỉ có đúng một ngày tổng duyệt vào thứ Bảy tuần trước đó với sự tham gia của 450 người thực hiện chương trình. Chúng tôi cũng phải hoàn tất việc thử và chỉnh sửa trang phục cho 450 người ngay trong buổi chiều hôm ấy. Đó thực sự là một cuộc chạy đua marathon đầy cam go.

Cũng cần lưu ý rằng toàn bộ phần âm nhạc đều được biểu diễn trực tiếp. Ngày nay, trong lĩnh vực sản xuất truyền hình, điều này gần như chưa từng có tiền lệ. Thông thường, khi chơi nhạc sống, người ta vẫn chuẩn bị sẵn một bản thu âm dự phòng để nhạc có thể tiếp tục vang lên nếu nhạc công mắc lỗi. Còn ở đây, chúng tôi chưa bao giờ có cơ hội tập luyện cùng dàn nhạc và dàn hợp xướng. Chúng tôi cũng không thể thu âm nhạc trước. Nếu dàn nhạc hoặc các ca đoàn bị chậm nhịp hoặc nhanh hơn so với phần lời dẫn được thu âm sẵn, thì toàn bộ buổi biểu diễn đã có thể bị hỏng.

Thế nhưng, mọi thứ đã diễn ra hoàn hảo. Thật sự vô cùng tuyệt vời.

Những bất ngờ thú vị

Tất nhiên là có những tình huống không lường trước, nhưng đó lại là những điều rất vui. Ví dụ, vào phút chót, nhóm của tôi được thông báo rằng các quan chức Vatican cho biết Đức Giáo Hoàng muốn chào đám đông và đi ra sân khấu chính. Chỉ trong vòng ba hoặc bốn phút, chúng tôi phải âm thầm điều động một đội ngũ kỹ thuật viên để đảm bảo an ninh khu vực và di chuyển hàng chục rào chắn đi một quãng đường gần 300 mét (khoảng 1,000 feet), tạo lối đi cho Đức Giáo Hoàng bước ra từ giữa, lên sân khấu và chào khán giả.

Đó là một quyết định hoàn toàn ngẫu hứng từ phía ngài, và rõ ràng đó là một trong những hình ảnh đáng nhớ nhất của buổi canh thức: Đức Giáo Hoàng đứng trên sân khấu đó, được bao quanh bởi một đám đông khổng lồ. Cảm giác thật sự kỳ diệu!

Đáp lại cơn khát tâm linh

Nhìn lại sự kiện này, anh lý giải thế nào về phản ứng nồng nhiệt vượt xa phạm vi 80,000 bạn trẻ có mặt tại sân vận động Stade de France?

Jean-Baptiste: Tôi vô cùng xúc động trước phản ứng của những người tham dự, không chỉ từ khắp nước Pháp mà còn từ quốc tế. Tôi đã nhận được hàng trăm tin nhắn kể từ thứ Sáu. Điều đó chứng tỏ rằng sự kiện này đã chạm đến một điều gì đó sâu sắc hơn nhiều so với một màn trình diễn nghệ thuật đơn thuần nhằm chào đón Đức Giáo Hoàng.

Tôi nghĩ có nhiều yếu tố góp phần vào điều này. Ngày nay, mọi người có khao khát mãnh liệt muốn khám phá hoặc khám phá lại những nhân vật vĩ đại đã định hình nên lịch sử Giáo hội. Họ cũng đang tìm kiếm câu trả lời cho những vấn đề mà giới trẻ ngày nay đang trăn trở. Chương trình đã khơi dậy và đáp ứng những mong mỏi đó.

Rõ ràng, thành công này không hoàn toàn do công sức của riêng tôi. Tối hôm đó, tôi chỉ là một mắt xích nhỏ trong guồng quay chung. Tôi rất hạnh phúc khi được trở thành một công cụ hữu ích trong tay của Chúa Quan phòng. Chính ân sủng đã làm nên vẻ đẹp trọn vẹn cho buổi tối hôm ấy.

 

Từ Công đồng Chalcedon đến nay, vấn đề quyền tối thượng của Rome vẫn là trọng tâm trong mối quan hệ giữa Công Giáo và Chính thống giáo; hiện nay, Đức Giáo Hoàng Leo XIV và Thượng phụ Đại kết Bartholomew đang cùng xem xét lại cách thức quyền tối thượng có thể phục vụ sự hiệp thông.

Ines Angeli Murzaku, trong mục Global Catholic của hãng tin UCA News, ngày 2 tháng 10 năm 2026, cho hay: Tại Công đồng Chalcedon năm 451, sau khi bức thư (Tome) của Giáo hoàng Leo Cả gửi cho Flavian được đọc lên, các giám mục đã tung hô: "Phêrô đã lên tiếng qua Leo." Họ cũng tuyên bố rằng: "Leo và Cyril đã giảng dạy cùng một điều."

Hai lời tung hô này gắn liền với nhau. Lời thứ nhất ghi nhận ý nghĩa về vai trò kế vị Thánh Phêrô trong giáo huấn của Đức Leo, còn lời thứ hai khẳng định sự hòa hợp của giáo huấn đó với đức tin tông truyền mà Giáo hội đã lãnh nhận. Một số giám mục đã yêu cầu giải thích và thêm thời gian thảo luận, do đó việc đón nhận giáo huấn này bao hàm sự phân định đích thực, chứ không chỉ đơn thuần là sự tán đồng mà không qua xem xét kỹ lưỡng.

Rome đã thể hiện vai trò lãnh đạo đặc biệt về mặt giáo lý thông qua Đức Leo, trong khi công đồng tích cực phân định, đón nhận và tuyên xưng đức tin tông truyền. Không khía cạnh nào được phép phủ nhận khía cạnh kia.

Điều này phù hợp với nội dung tài liệu Chieti năm 2016 giữa Công Giáo và Chính thống giáo khi bàn về các công đồng trong thiên niên kỷ thứ nhất, sự tham gia của Rome và sự đón nhận của Giáo hội. Bản thân điều này không giải quyết dứt điểm mọi tranh cãi sau này về phạm vi quyền bính của Giáo hoàng, nhưng Rome đã đóng vai trò là điểm quy chiếu đặc biệt cho sự hiệp thông của Giáo hội.

Do đó, Công đồng Chalcedon cung cấp một chìa khóa hữu ích, dù có giới hạn, để diễn giải triều đại giáo hoàng hiện nay. Đức Giáo Hoàng Leo XIV đang kêu gọi Giáo hội xem xét lại mối tương quan giữa thừa tác vụ Phêrô, tính hiệp đoàn giám mục và tinh thần hiệp hành; trong đó, Giáo hội Đông phương đang trở thành nơi thử nghiệm cụ thể nhất cho vấn đề này.

Khi phát biểu trước Hiệp hội Luật Giáo hội Đông phương tại Budapest vào ngày 4 tháng 9, Thượng phụ Đại kết Bartholomew của Constantinople đã thảo luận về vấn đề có lẽ là khó khăn nhất gây chia rẽ giữa người Công Giáo và Chính thống giáo: quyền tối thượng của Giám mục Rôma.

Điểm khởi đầu trong lập luận của Thượng phụ là đề xuất của Joseph Ratzinger, cho rằng về vấn đề quyền tối thượng, Rôma không nên đòi hỏi nơi Giáo hội Đông phương bất cứ điều gì vượt quá "những gì đã được định hình và thực hành trong thiên niên kỷ thứ nhất."

Cũng trong bài phát biểu đó, Thượng phụ Bartholomew đã nhắc lại lời chào của Thượng phụ Athenagoras gửi tới Đức Giáo Hoàng Phaolô VI – đấng kế vị Thánh Phêrô – vào năm 1967, gọi ngài là "người đứng đầu về danh dự giữa chúng ta, người chủ tọa trong tình yêu thương."

Ý nghĩa quan trọng trong phát biểu của Thượng phụ Bartholomew tại Budapest nằm ở chỗ ngài đã trình bày rõ ràng về hình thức quyền tối thượng của Rôma mà Chính thống giáo có thể chấp nhận: một quyền tối thượng mang tính phục vụ trong tình yêu, được thực thi "trong lòng, chứ không bao giờ là đứng trên, sự hiệp thông giữa các Giáo hội chị em."

Khi đặt những lời này bên cạnh các phát biểu gần đây của Đức Giáo Hoàng Leo XIV, ta thấy một sự hội tụ quan trọng. Đức Giáo Hoàng Leo đang làm sáng tỏ quyền tối thượng trong nội bộ cộng đoàn Công Giáo, trong khi Thượng phụ Bartholomew – từ phía Chính thống giáo – lại mô tả hình thức quyền tối thượng có thể phục vụ cho sự hiệp thông được khôi phục.

Vai trò của Giáo hoàng và Thượng phụ tuy không giống nhau, nhưng cả hai đang ngày càng cởi mở thảo luận về cùng một vấn đề mang tính giáo hội học.

Việc Thượng phụ Bartholomew nhắc đến Thượng phụ Athenagoras thực ra còn gợi lại một truyền thống xa xưa hơn nữa. Vào khoảng đầu thế kỷ thứ hai, Thánh Ignatiô thành Antiôkia đã gọi Giáo hội Rôma là Giáo hội "chủ tọa trong tình yêu thương, gìn giữ luật pháp của Đức Kitô và mang danh Chúa Cha."

Thánh Cyprianô thành Carthage, dù kiên quyết bảo vệ trách nhiệm của các giám mục tại giáo phận địa phương, vẫn khẳng định rằng chức giám mục là duy nhất và không thể chia cắt; ngài tuyên bố: "chức giám mục là duy nhất, mà mỗi phần của nó được mỗi vị nắm giữ vì lợi ích của toàn thể."

Tuy nhiên, cần có sự thận trọng ở đây: mô hình hiệp nhất Giáo hội của thiên niên kỷ thứ nhất không cung cấp cho chúng ta một mô hình hiến chế có sẵn để áp dụng ngay. Tuy nhiên, điều này đặt ra cho chúng ta một yêu cầu cao hơn: một Giáo hội mà ở đó quyền tối thượng và tính hiệp hành, vai trò của Thánh Phêrô và của Giám mục đoàn, cũng như sự hiệp nhất và sự đa dạng chính đáng, phải được duy trì song hành với nhau.

Nhiều thế kỷ sau, sắc lệnh Laetentur Caeli (năm 1439) của Công đồng Florence đã khẳng định Giáo hoàng Rôma là đấng kế vị Thánh Phêrô và nắm giữ quyền tối thượng trong Giáo hội hoàn vũ, đồng thời nỗ lực khôi phục sự hiệp thông với các Giáo hội Kitô giáo phương Đông.

Tiếp đó, Công đồng Florence đã xúc tiến các cuộc hiệp nhất với người Armenia, các Kitô hữu Syriac, người Chaldea và các cộng đồng khác. Dù không đạt được sự tái hợp lâu dài với thế giới Chính thống giáo, nhưng những nỗ lực của Công đồng Florence cho thấy vấn đề cốt lõi bấy lâu nay không chỉ đơn thuần là liệu có tồn tại quyền tối thượng hay không, mà là làm thế nào để quyền tối thượng mang tính hoàn vũ có thể cùng tồn tại với sự vẹn toàn của các Giáo hội phương Đông.

Chính tại điểm này, cách tiếp cận mới của Giáo hoàng Leo XIV trở nên đặc biệt đáng chú ý. Vào ngày 29 tháng 8, văn kiện tự sắc mang tên Mutua Concordia của ngài đã sửa đổi Bộ Giáo luật của các Giáo hội phương Đông, nhằm củng cố trách nhiệm thực tế của các công đồng thượng phụ.

Đức Giáo Hoàng Leo đã mô tả sự hòa hợp giữa vị thượng phụ — Pater et Caput (Cha và Đầu) — và các giám mục anh em trong công đồng là "linh hồn của sự hiệp thông" trong hệ thống phẩm trật Giáo hội Đông phương. Đáng chú ý hơn, ngài đã gắn kết công cuộc cải tổ này với mối quan hệ cùng các Giáo hội Chính thống giáo, cũng như với tư duy thần học và thực hành của họ. Đức Giáo Hoàng không hề làm suy yếu quyền tối thượng; thay vào đó, ngài đặt sứ vụ tối thượng vào trong một cơ cấu Giáo hội mang tính công đồng.

Việc quan tâm đến Giáo hội Đông phương như vậy đã có tiền lệ từ thời Đức Giáo Hoàng Leo XIII. Triều đại của ngài đã góp phần mở ra công cuộc khôi phục di sản Kitô giáo Đông phương trong Giáo Hội Công Giáo hiện đại; vào năm 1894, qua văn kiện Orientalium Dignitas, ngài đã viết về phẩm giá của các Giáo hội Đông phương và nhấn mạnh việc phải bảo tồn các nghi thức cũng như kỷ luật chính đáng của họ.

Ngài thậm chí còn áp dụng các biện pháp chế tài đối với những nhà truyền giáo thuộc nghi lễ La-tinh có hành vi lôi kéo tín hữu Đông phương chuyển sang nghi lễ La-tinh một cách không đúng đắn. Trong văn kiện Praeclara Gratulationis được ban hành cùng năm, Đức Leo XIII đã kêu gọi khôi phục sự hiệp nhất với phương Đông, đồng thời cam kết tôn trọng các đặc quyền của thượng phụ và phong tục nghi lễ của từng Giáo hội riêng biệt.

Đức Giáo Hoàng Leo hiện tại không chỉ đơn thuần lặp lại những gì Đức Leo XIII đã làm. Tuy nhiên, một mô hình mang dấu ấn của các vị Giáo hoàng tên Leo đang dần hiện rõ: sự hiệp nhất Công Giáo không đồng nghĩa với sự đồng nhất theo kiểu La-tinh. Phương Đông không phải là một ngoại lệ bên lề, chỉ được tính đến sau khi nền giáo hội học phương Tây đã được định hình xong.

Quan điểm này cũng nhấn mạnh rằng các công đồng, tòa thượng phụ, phụng vụ và truyền thống giáo luật của phương Đông là một phần trong ký ức của Giáo hội, và chúng có thể giúp Giáo Hội Công Giáo hiểu rõ hơn về bản chất của sự hiệp thông.

Công đồng Vatican II đã thực sự khôi phục nguyên tắc này. Văn kiện Unitatis Redintegratio nhắc lại rằng phương Đông và phương Tây đã từng sống trong nhiều thế kỷ với "sự hiệp nhất huynh đệ về đức tin và đời sống bí tích" (số 14), trong đó Tòa Rôma hành động dựa trên sự đồng thuận chung khi giải quyết các tranh chấp.

Công đồng cũng tuyên bố rằng khả năng tự quản trị của các Giáo hội Đông phương theo kỷ luật riêng của họ là "điều kiện tiên quyết thiết yếu cho bất cứ sự khôi phục hiệp nhất nào" (số 16).

Ba thập niên sau, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã làm sáng tỏ hơn nữa vấn đề này. Trong văn kiện Ut Unum Sint, mà không hề từ bỏ những yếu tố cốt lõi của sứ vụ Phêrô, ngài đã mời gọi các nhà lãnh đạo Kitô giáo và các nhà thần học cùng tìm kiếm một phương thức thực thi quyền tối thượng sao cho "cởi mở trước những hoàn cảnh mới" (số 95). Cần phải xem xét sự can dự của Thượng phụ Bartholomew tại Budapest trong bối cảnh lời mời gọi từ phía Công Giáo đó. Bài phát biểu của vị Thượng phụ mang ý nghĩa quan trọng hơn nhiều so với một bài diễn văn đại kết thông thường.

Trên thực tế, ngài đang phác thảo một cấu trúc Chính thống giáo cho việc khôi phục sự hiệp thông với Rome, dựa trên nền tảng của thiên niên kỷ thứ nhất, chế độ ngũ tòa (pentarchy) và một cách hiểu cụ thể về quyền tối thượng của Rome.

Cách ngài nhìn nhận tích cực về tước hiệu "Thượng phụ Tây phương" (vốn đã được khôi phục lại cho Giáo hoàng) là một điểm đặc biệt đáng chú ý. Đối với Bartholomew, tước hiệu này giúp xác định vị thế của Rome trong sự hiệp thông cổ xưa giữa các Giáo hội cấp thượng phụ, thay vì hình dung sự hiệp thông toàn cầu chủ yếu dựa trên quyền tài phán tập trung.

Tuy nhiên, tại điểm này, cần phải nói rõ về những khoảng cách còn tồn tại. Bartholomew coi Rome là "người đứng đầu giữa những người ngang hàng" (primus inter pares) và bác bỏ điều mà ngài mô tả là "quyền tài phán toàn cầu và trực tiếp" (không qua trung gian). Giáo lý Công Giáo không thể đơn thuần bị giản lược vào công thức đó, cũng như không thể quay ngược thời gian về trước năm 1054 như thể Công đồng Vatican I, Vatican II và các giáo huấn của Huấn quyền sau đó chưa từng diễn ra.

Vị Thượng phụ Đại kết không phát ngôn với tư cách pháp lý thay mặt cho mọi Giáo hội Chính thống giáo tự trị (autocephalous). Việc đón nhận quan điểm này trong toàn thể cộng đồng Chính thống giáo thế giới tự nó đã là một thách thức.

Cuộc cải tổ luật giáo hội Đông phương của Đức Giáo Hoàng Leo XIV mang lại một đóng góp cụ thể từ phía Công Giáo cho vấn đề này. Việc Thượng phụ Bartholomew viện dẫn các nhân vật như Ratzinger, Athenagoras và giai đoạn thiên niên kỷ thứ nhất đã mở ra một hướng đi từ phía Chính thống giáo. Cả hai phía đều đưa chúng ta trở về với một truyền thống chung: Ignatius, Cyprian, Công đồng Chalcedon và các cấu trúc giáo luật của Giáo hội thời chưa bị chia rẽ.

Câu nói "Phêrô đã lên tiếng qua miệng Leo" không thể đơn thuần được chuyển từ Giáo hoàng Leo Cả sang Giáo hoàng Leo XIV. Lịch sử không nên bị giản lược thành một dòng tít giật gân khéo léo. Tuy nhiên, lời tung hô cổ xưa ấy đặt ra một câu hỏi mà triều đại giáo hoàng hiện nay có vị thế đặc biệt để xem xét lại: Làm thế nào để Phêrô lên tiếng sao cho tiếng nói của ngài củng cố sự hiệp thông giữa các giám mục anh em thay vì làm họ im tiếng?

Trong suốt một thiên niên kỷ, quyền tối thượng của Rome là một trong những trở ngại lớn nhất đối với sự hiệp nhất giữa Công Giáo và Chính thống giáo. Sự chia rẽ lớn lao đó vẫn chưa được hàn gắn. Tuy nhiên, khoảng cách ấy có thể đang thu hẹp lại, khiến cho giai đoạn tiếp theo của cuộc đối thoại trở nên cụ thể và thiết thực hơn nhiều.

 

Tiến sĩ George Weigel là thành viên cao cấp của Trung tâm Đạo đức và Chính sách Công cộng Washington, và là người viết tiểu sử Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II. Ông vừa có bài viết nhan đề "A Terrible Coarsening", nghĩa là "Một sự thô tục khủng khiếp".

Nguyên bản tiếng Anh có thể xem tại đây. Dưới đây là bản dịch toàn văn sang Việt Ngữ.

Các thuật ngữ hiện đang được dùng rộng rãi như "sức khỏe sinh sản" và "tự do sinh sản" đã góp phần rất lớn vào cuộc tàn sát những người vô tội ở Hoa Kỳ.

Số người chết trong cuộc thảm sát đó hiện nay còn lớn hơn con số ước tính 60 triệu thường dân bị xóa sổ bởi các cuộc ném bom, diệt chủng, nạn đói và bệnh tật trong Thế chiến II. Nếu người chiến thắng trong cuộc đổ bộ D-Day, Dwight D. Eisenhower, có thể viết về cuộc đổ máu đó rằng "sự mất mát những sinh mạng lẽ ra có thể được sống một cách sáng tạo đã để lại vết sẹo trong tâm trí của thế giới hiện đại", thì Ike sẽ nói gì về 65 triệu người Mỹ tương lai bị giết hại một cách cố ý trước khi họ được sinh ra?

"Sức khỏe sinh sản" và "tự do sinh sản" (một thuật ngữ do Gloria Steinem quá cố đặt ra) đã, đang và sẽ luôn là những từ uyển ngữ được sử dụng để che giấu sự thật về những gì xảy ra trong một ca phá thai. Sự quanh co này đã dẫn đến sự suy thoái khủng khiếp của văn hóa Mỹ và đời sống công cộng Mỹ, như đã được chứng minh gần đây bởi Dự án Tiếp cận Sức khỏe Sinh sản trong một "Tờ thông tin" về "Cách sử dụng thuốc phá thai cho thai kỳ từ 14-20 tuần".

Như đồng nghiệp Mary Rice Hasson tại Trung tâm Đạo đức và Chính sách Công cộng đã nhận xét khi thu hút sự chú ý của tôi đến sự việc kinh hoàng này, "bản hướng dẫn" này "vô cùng lạnh lùng và tàn nhẫn". Nhưng có lẽ đó vẫn là một cách nói giảm nhẹ. Đây là những gì "bản hướng dẫn" nói trong khi khuyên người đọc "tiếp tục sử dụng misoprostol mỗi 3 giờ cho đến khi cả thai nhi và nhau thai được tống ra ngoài":

BẠN SẼ THẤY GÌ? Bạn sẽ ra máu, cục máu đông, thai nhi và nhau thai. Không cần thiết phải nhìn. Thai nhi sẽ dài vài inch, và bạn có thể thấy đầu, tay và chân… Bạn có thể cảm nhận được dây rốn gắn liền với nhau thai. Nếu vậy, bạn không nên kéo dây rốn.

BẠN NÊN LÀM GÌ VỚI NHỮNG THỨ ĐƯỢC THẢI RA? Điều này phụ thuộc vào nơi bạn sống và sở thích của bạn. Nếu mọi thứ đủ nhỏ để xả xuống bồn cầu, bạn có thể làm như vậy. Nếu bạn đang mang thai khoảng 15-16 tuần trở lên, thai nhi có thể đã quá lớn. Để giảm thiểu rủi ro pháp lý, bạn có thể bọc nó trong nhiều lớp nhựa và bỏ vào thùng rác cùng với rác thải sinh hoạt khác.

Tôi xin lỗi vì sự thô tục — thậm chí là sự vô nhân đạo đến mức buồn nôn — của những điều này. Tuy nhiên, điều quan trọng là những công dân có suy nghĩ thấu đáo cần nhận ra những gì mà văn hóa nói giảm nói tránh đã gây ra cho đất nước chúng ta, đến mức người ta cho rằng việc mô tả một thai nhi 20 tuần tuổi như "rác thải sinh hoạt" cần vứt vào thùng rác sau khi tự phá thai là điều có thể chấp nhận được trong xã hội.

Điều này dẫn chúng ta đến với tiểu bang Virginia, nơi một đề xuất sửa đổi hiến pháp sẽ được đưa ra bỏ phiếu vào tháng 11.

Những người ủng hộ mô tả nó như một nỗ lực để bảo vệ "quyền cơ bản về tự do sinh sản". Tuy nhiên, như một đồng nghiệp khác của EPPC, Ed Whelan, đã viết: "Điều khoản sửa đổi số 1 sẽ cho phép phá thai tự do trong suốt ba tháng cuối thai kỳ, cho đến khi sinh; bãi bỏ quyền của cha mẹ được tham khảo ý kiến và đồng ý với việc phá thai mà con gái nhỏ của họ mong muốn; và cho phép bất kỳ ai cũng có thể thực hiện phá thai và trốn tránh trách nhiệm pháp lý nếu ca phá thai thất bại."

Sau đó, khi xem xét phần sửa đổi có nội dung: "Khối Thịnh vượng chung sẽ không trừng phạt, truy tố, hoặc có bất kỳ hành động bất lợi nào khác đối với bất kỳ cá nhân nào vì đã giúp đỡ hoặc hỗ trợ một cá nhân khác thực hiện quyền tự do sinh sản của cá nhân đó với sự đồng ý tự nguyện của cá nhân đó", ông Whelan, một trong những nhà bình luận hiến pháp lỗi lạc nhất nước, đã chỉ ra những hệ lụy của nỗ lực này nhằm đưa một "quyền" giả tạo vào hiến pháp:

Giả sử bạn trai của một cô gái mua thuốc phá thai bất hợp pháp và khuyến khích cô gái uống mà không đi khám bác sĩ. Cô gái tự nguyện đồng ý. Kết quả là cô ấy bị mang thai ngoài tử cung hoặc thai kỳ đã quá tuần mà thuốc không còn an toàn để uống. Cô ấy tử vong. Cho dù hành vi của bạn trai có tồi tệ đến đâu, tiểu bang Virginia cũng không thể có bất kỳ hành động bất lợi nào chống lại anh ta.

Nhà sử học vĩ đại quá cố Christopher Dawson từng dạy rằng "một xã hội chỉ vĩ đại khi khát vọng tinh thần của nó ở tầm cao". Có lẽ tôi có thể mở rộng nhận định của Dawson để đề xuất rằng một xã hội chỉ vĩ đại khi sự tự nhận thức về đạo đức của nó ở tầm cao. Và nếu một xã hội chấp nhận như một chân lý hiển nhiên rằng tự do là sự tùy ý tuyệt đối, đến mức việc cố ý phá thai ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ phải được hiến pháp bảo vệ, thì xã hội đó đã đánh mất phương hướng đạo đức và đang lạc lối trong một vùng hoang vu đầy hỗn loạn chết người.

Các cử tri Virginia trong cuộc bầu cử tháng 11 nên lưu ý: xét cho cùng, tiểu bang của họ chính là quê hương của người đã ghi quyền bất khả xâm phạm về sự sống vào bản khai sinh của nước Mỹ cách đây 250 năm.

---

Source:George Weigel

A Terrible Coarsening

 

Tiến sĩ George Weigel là thành viên cao cấp của Trung tâm Đạo đức và Chính sách Công cộng Washington, và là người viết tiểu sử Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II. Ông vừa có bài viết nhan đề "The Dead End of the Partisan Church", nghĩa là "Bế tắc của Giáo hội phe phái".

Nguyên bản tiếng Anh có thể xem tại đây. Dưới đây là bản dịch toàn văn sang Việt Ngữ.

Tuyến đường 132 dọc theo bờ biển phía bắc của bán đảo Gaspé thuộc tỉnh Québec mang đến một trong những khung cảnh đẹp nhất Bắc Mỹ.

Về phía bên trái, dòng sông St. Lawrence hùng vĩ có thể tạo ra ảo giác như đang lái xe dọc bờ biển, bởi vì chiều rộng của cửa sông lớn đến nỗi đường bờ biển đối diện, cũng thuộc tỉnh Québec, thường nằm ngoài tầm mắt. Nhưng liệu có cung đường ven biển nào mang lại nét đặc biệt như Gaspé: những vách đá lởm chởm bên phải, phía sau là những khu rừng rậm rạp và những hồ nước nhỏ trong vắt? Việc tìm kiếm cá voi di chuyển qua cửa sông trên đường ra Đại Tây Dương sẽ làm tăng thêm phần phiêu lưu cho chuyến đi đến thị trấn Gaspé hoặc chuyến phà qua sông.

Đối với du khách Công Giáo, Bán đảo Gaspé cũng đáng chú ý với tên của các thị trấn dọc sông và cửa sông, phần lớn trong số đó được đặt theo tên các vị thánh: Notre-Dame-du-Portage, Notre-Dame-des-Neiges, Saint-Simon, Saint-Fabien-sur-Mer, Sainte-Flavie, Saint-Joseph-de-Lepage, Saint-Ulric, Sainte-Félicité, Sainte-Anne-des-Monts, v.v.

Điểm nổi bật nhất ở nhiều thị trấn ven biển này là nhà thờ đá với ngọn tháp cao và mái tôn lấp lánh, minh chứng thầm lặng cho thực tế rằng Québec từng là - và không quá lâu trước đây vẫn là - một trong những vùng có tín ngưỡng Công Giáo mạnh mẽ nhất lục địa.

Tôi nói là "lời chứng câm lặng", bởi vì rất khó để tìm được một nhà thờ nào mở cửa đón nhận những lời chứng đó.

Một ví dụ điển hình là Nhà thờ Saint-Roch ở làng Saint-Roch-des-Aulnaies, với hai ngọn tháp đôi mời gọi du khách vào làng từ con đường dọc theo sông St. Lawrence. Tuy nhiên, bất chấp tấm biển thông báo nhà thờ mở cửa hàng ngày, nó đã bị khóa vào ngày 25 tháng 8 vừa qua, và việc nhà xứ lịch sử được chuyển đổi thành quán cà phê và bánh ngọt – đặc biệt là bánh sừng bò hạnh nhân rất ngon – không cho thấy một đời sống giáo xứ sôi động. Lịch lễ cuối tuần (chứ đừng nói đến ngày thường) cũng không được hiển thị ở bất cứ đâu trong khuôn viên. Do đó, du khách chỉ có thể chiêm ngưỡng kiến trúc bên ngoài, mà không có cơ hội khám phá nội thất tráng lệ, có hành lang bao quanh, lý tưởng cho việc cầu nguyện và suy niệm, như đã được hé lộ qua tìm kiếm trực tuyến.

Chuyện này xảy ra như thế nào? Làm thế nào mà Québec theo đạo Công Giáo trong suốt cuộc đời tôi lại trở thành một trong những vùng đất khô cằn về tôn giáo nhất giữa Bắc Cực và Tierra del Fuego?

Chắc chắn có rất nhiều lý do. Một lý do đáng suy ngẫm trong mùa bầu cử này được gợi ý bởi một bức ảnh đen trắng mờ trong triển lãm lịch sử làng quê, được tìm thấy trên một loạt bích chương gắn giữa nhà xứ cũ (nay đã trở thành quán cà phê) và nhà thờ bị khóa. Có tiêu đề "Assemblée politique en 1930" (Hội nghị chính trị năm 1930), bức ảnh cho thấy hàng chục chiếc Ford Model T và Model A, và có lẽ khoảng một trăm người dân làng tụ tập trước bức tượng đá lớn của Thánh Tâm Chúa Giêsu trong giáo xứ. Họ đang được nghe diễn thuyết từ hiên nhà hội trường giáo xứ bởi những người mà người ta cho rằng là các ứng cử viên cho chức vụ công, với lời bình luận được cung cấp bởi các linh mục địa phương - một giả định được củng cố bởi thực tế là, vào năm 1930, Giáo Hội Công Giáo ở Québec gắn bó chặt chẽ với chính quyền tỉnh, điều hành các trường học, bệnh viện và dịch vụ xã hội của tỉnh: một sự sắp xếp lâu đời sau này biến thành một liên minh mật thiết giữa Giáo hội và đảng Liên minh Quốc gia.

Rồi đến "Cuộc cách mạng thầm lặng" của Québec vào những năm 1960, làm tan vỡ mối liên kết chặt chẽ giữa Giáo hội và nhà nước. Giáo hội ở Québec chưa bao giờ hồi phục hoàn toàn sau đó.

Bức ảnh cũ đó gây ấn tượng mạnh mẽ với tôi bởi vì, một tháng trước đó, tôi đã thấy những bảng quảng cáo ở miền đông nam Ba Lan mời người dân địa phương tham dự Thánh lễ Chúa nhật và buổi nói chuyện của ứng cử viên của một đảng chính trị cụ thể; trên bảng hiệu có cả chân dung của linh mục địa phương và chính trị gia đó. Khi lái xe ngang qua những bảng quảng cáo đó, tôi có thể dễ dàng hình dung Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II lắc đầu vừa kinh ngạc vừa thất vọng trước sự suy thoái của Giáo hội thành một tác nhân chính trị đảng phái — chính xác là điều mà ngài đã chỉ trích gay gắt trong một số hình thức thần học giải phóng ở Mỹ Latinh.

Bất kể khuynh hướng tư tưởng của đảng phái nào, liên minh đảng phái là điều tai hại đối với Giáo hội. Trong điều kiện hiện nay, kiểu liên minh giữa giáo hội và chính quyền nhà nước, vốn là đặc trưng của đời sống người dân Québec trong khoảng 300 năm, cũng vậy. Giáo Hội Công Giáo Ba Lan nên rút kinh nghiệm từ những gì tôi đã chứng kiến ở Gaspé — và các giám mục Ba Lan nên làm rõ rằng việc sử dụng các nhà thờ địa phương (và càng đáng trách là việc lạm dụng các Thánh lễ Chúa nhật!) cho mục đích chính trị đảng phái là không phù hợp với bản chất của Giáo hội.

Còn đối với cử tri Công Giáo, chúng ta hãy đánh giá các ứng cử viên dựa trên phẩm chất và chính sách của họ, chứ không phải dựa trên nhãn hiệu đảng phái mà họ mang.

---

Source:George Weigel

The Dead End of the Partisan Church

 

Casey Chalk, trong bản tin của The Catholic Thing, ngày 2 tháng 10 năm 2026,có bài viết về Blaise Pascal:

Người đàn ông ấy đang ở đỉnh cao nghề nghiệp. Sự nghiệp của ông phát triển mạnh mẽ, gặt hái hết thành công này đến thành công khác. Đồng thời, ông cũng được ngưỡng mộ vì tình yêu thương và sự hy sinh dành cho gia đình. Dù nhiều người không đồng tình với quan điểm tôn giáo của ông, nhưng chẳng ai nghi ngờ nhân đức hay sự chân thành nơi ông. Mọi việc ông làm dường như đều thành công rực rỡ.

Rồi bất ngờ, một căn bệnh hiểm nghèo ập đến. Sự giàu sang và danh tiếng giúp ông tiếp cận được dịch vụ y tế chất lượng cao, nhưng chẳng mấy hiệu quả. Tình trạng sức khỏe của ông ngày càng sa sút. Chẳng bao lâu sau, ông qua đời.

Có lẽ bạn từng biết một người như thế. Tôi cũng từng biết vài người, và câu chuyện của họ thực sự là những bi kịch, nhất là khi vợ con phải đau đớn tiễn biệt người thân ra đi đột ngột. Bạn khó tránh khỏi suy nghĩ liệu mình có rơi vào hoàn cảnh tương tự hay không, dù bản thân còn trẻ hay đang khỏe mạnh. Chúng ta thường tự nhủ: “Chuyện đó sẽ không xảy ra với mình đâu”. Thế nhưng, thực tế là điều đó đã xảy ra với biết bao người mà ta từng nghĩ sẽ chẳng bao giờ gặp phải chuyện như vậy.

Blaise Pascal – nhà bác học lỗi lạc người Pháp thế kỷ 17 – hẳn cũng từng trăn trở với những suy nghĩ tương tự. Ông đã có những đóng góp to lớn cho toán học, khoa học và triết học trước khi bước sang tuổi 30, bao gồm cả việc chế tạo ra chiếc máy tính cơ học được xem là “máy tính” đầu tiên trên thế giới. Hệ thống xe ngựa công cộng do ông phát triển cho thành phố Paris đã mang lại cho ông danh hiệu “cha đẻ của ngành giao thông công cộng”.

Tuy nhiên, ngay trong lúc thực hiện những đóng góp phi thường ấy, Pascal lại phải chịu đựng một căn bệnh đau đớn và ngày càng suy kiệt thể chất: những cơn đau nửa đầu dữ dội, sự nhạy cảm quá mức với ánh sáng và âm thanh, những cơn đau bụng quằn quại, áp-xe răng, và cuối cùng là chứng liệt một phần cơ thể. Sau bốn năm ròng rã chịu đựng sự hành hạ của bệnh tật, ông qua đời vào năm 1662.

Trong khoảng thời gian đó, Pascal đã viết bài “Lời nguyện xin Chúa cho biết tận dụng bệnh tật theo hướng tốt lành” (*) – một suy niệm Công Giáo đầy ấn tượng và sâu sắc về nỗi đau khổ của con người. Cuốn sách mới Pascal’s Prayers (Những lời cầu nguyện của Pascal) của giáo sư triết học William C. Hackett không chỉ trình bày các lời cầu nguyện cùng những bình giải đầy soi sáng, mà còn mang lại một đối trọng giá trị trước nỗi ám ảnh về sức khỏe và sự trường thọ của xã hội Mỹ hiện đại.



Một trong những khía cạnh ấn tượng nhất của Pascal’s Prayers là cách nhà hiền triết người Pháp này thấu hiểu nỗi đau khổ như một phần trong sự quan phòng đầy ân sủng của Thiên Chúa: “Không chỉ những phúc lành mà ngay cả những bất hạnh giáng xuống những người được Người chọn cũng là kết quả của lòng thương xót vô biên nơi Người... Người vẫn là Thiên Chúa, dù Người có gây đau khổ và rèn giũa hay an ủi và ban lòng thương xót.” Ngay cả khi nhận ra bàn tay Thiên Chúa trong nỗi đau khổ, con người hiện đại chúng ta – những tín hữu của một nền giáo lý đề cao sự an nhàn – vẫn luôn muốn nỗi đau ấy chấm dứt để mọi sự trở lại như xưa.

Pascal còn đưa chúng ta đi xa hơn thế. Ông coi bệnh tật của mình là một hình thức rèn giũa của Thiên Chúa để giúp ông tách mình khỏi những sự phù hoa trần thế: “Xin làm cho con không còn tìm thấy niềm vui nơi thế gian này nữa, dù là do sự suy kiệt của thể xác hay do lòng nhiệt thành của đức ái, để con chỉ tìm thấy niềm vui nơi một mình Ngài. Bởi Ngài đã khiến con không thể tận hưởng sự an nhàn của sức khỏe hay những thú vui trần thế; Ngài đã tiêu diệt những thần tượng giả dối vì lợi ích của chính con.”

Điều này khiến ta tự hỏi: nếu Thiên Chúa rõ ràng ban cho ta những phúc lành vật chất – vẻ đẹp thiên nhiên, thức ăn ngon, nghệ thuật tuyệt mỹ – thì liệu có hợp lý không khi Người đòi hỏi ta phải buông bỏ chúng vì Người?

Một phần câu trả lời dường như là: mặc dù các thụ tạo được tạo ra để mang lại hạnh phúc cho ta, chúng cũng đồng thời khơi dậy lòng biết ơn và sự thờ phượng: “Lạy Chúa, con thú nhận rằng con từng coi sức khỏe là một điều tốt lành. Không phải vì nó là phương tiện thuận lợi để phục vụ Ngài một cách hữu ích, để dốc lòng chăm lo cho việc phụng sự Ngài và giúp đỡ tha nhân, mà bởi nhờ nó, con có thể buông mình đắm chìm vào vô vàn thú vui cuộc sống và tận hưởng trọn vẹn những niềm vui mang tính hủy hoại ấy.”

Pascal nhận ra rằng việc quá trân trọng những điều tốt đẹp trần thế thường khiến ông quên đi Thiên Chúa.

Nhưng còn có điều sâu xa hơn thế. Những điều tốt lành nhỏ bé và hữu hạn mang đến cho ta cơ hội nhìn nhận chúng một cách đúng đắn trong mối tương quan với Thiên Chúa – Đấng thiện hảo vô biên và vĩnh cửu. “Lạy Chúa, xin cất khỏi con nỗi buồn phiền mà lòng yêu mình thái quá đã gieo rắc khi con phải chịu đau khổ,” Pascal khẩn cầu. “Con thấu hiểu biết bao những sự thế gian chẳng thể nào thỏa mãn được những khao khát của một trái tim không hướng về vinh quang Ngài! Xin hãy cất chúng đi!”

Nỗi đau khổ giúp Pascal nhận rõ rằng chúng ta phải đối diện với một sự lựa chọn: Thiên Chúa hay những sự vật trần thế. Ông đã chọn Thiên Chúa. “Vậy lạy Chúa, xin giúp con—ngay trong tình trạng hiện tại—biết sống thuận theo thánh ý Ngài; và dù đang ốm đau bệnh tật, con vẫn có thể tôn vinh Ngài qua chính những nỗi đau khổ của mình.”

Chúng ta có thể thấu hiểu điều này ở khía cạnh đời thường. Hôn nhân thật nồng nàn khi ta còn trẻ và say đắm yêu người bạn đời mới cưới. Sự phấn khích ấy dần phai nhạt theo năm tháng khi sự quen thuộc, chuyện con cái và những lo toan thực tế đặt nặng áp lực lên cam kết lãng mạn ban đầu. Tuy nhiên, chúng ta được mời gọi gìn giữ cam kết ấy, mỗi ngày đều nói rằng “anh chọn em,” và hành động sao cho xứng với lời nói đó. Đó chính là lúc tình yêu được chứng minh là chân thật hay tan vỡ trước những sóng gió của cuộc đời.

Yêu và được yêu ngay cả khi ta chẳng còn mấy hứng khởi, hoặc khi đã bị tổn thương sâu xa – đó là điều đẹp đẽ, mang tính biến đổi và là dấu chỉ của ân sủng.

Trong nỗi đau khổ "đến không đúng lúc" của mình, Pascal nhận ra rằng đau đớn và cái chết – thay vì là những điều cần tránh né bằng mọi giá – thực ra lại là những phương thế sắc bén và đầy thức tỉnh để biến chúng ta thành các thánh nhân: "Con không xin được miễn trừ khỏi đau khổ, vì đó là phần thưởng dành cho các thánh. Xin hãy hành động theo ý Ngài. Xin ban cho hay lấy đi, nhưng hãy hòa hợp ý muốn của con với ý muốn của Ngài... nguyện xin cho con sẵn sàng đón nhận những mệnh lệnh từ sự quan phòng vĩnh cửu của Ngài và đón nhận mọi sự đến từ Ngài với thái độ như nhau."

Nỗi ám ảnh đương thời của chúng ta về sức khỏe và sự trường thọ là một nỗ lực sai lầm nhằm né tránh chính phương thế giúp ta kết hiệp mật thiết nhất với Đức Kitô; đó là sự khước từ việc mở lòng mình ra với Thiên Chúa trong sự yếu đuối và hữu hạn của bản thân. Dẫu sức khỏe và tuổi thọ là những điều tốt lành đích thực, nhưng việc quá chú trọng vào chúng một cách lệch lạc lại phủ nhận một sự thật rằng: chính trong đau khổ và sự mong manh, yếu đuối, ta mới tìm thấy Đức Kitô. Chính tại đó, ta học cách đón nhận Người và quyền năng thánh hóa của Người một cách trọn vẹn nhất. Đau đớn và cái chết – dù ập đến ngay hôm nay hay nhiều thập niên nữa, và dù có mang lại cảm giác nặng nề như một gánh nặng – vẫn luôn là một ân sủng.

(*) Đọc thêm: VietcatholicNew ngày 15/07/2021: Lời Kinh của Pascal trong lúc bệnh hoạn (Vũ Văn An chuyển ngữ)

 

Khuôn mặt lễ tạ ơn sau mùa thu gặt

Hằng năm, tùy theo tập tục văn hóa mỗi miền vùng châu lục, quốc gia đất nước trên thế giới, có lễ Tạ ơn sau mùa thu gặt. Giáo hội Kitô giáo có truyền thống mừng Lễ tạ ơn này trong nếp sống lễ nghi phụng vụ.

Giáo hội Công giáo nước Đức có truyền thống mừng lễ này vào ngày chúa nhật thứ nhất của tháng 10. hằng năm.Vì vào tháng này thời tiết sang mùa Thu và mùa trồng cấy lúa hoa trái đã thu hoạch xong.

Đâu là khuôn mặt Lễ tạ ơn mùa màng?

Đời sống con người theo đức tin Công giáo là do được Thiên Chúa, Đấng Tạo Hóa, tạo dựng ban cho, và nuôi sống trong suốt dọc đời sống.

Thực phẩm, sản phẩm dùng cho nhu cầu sinh sống, tuy do bàn tay công sức con người làm lụng chế biến ra thành lương thực, cùng tự nhiên, nhưng tất cả lại nằm trong chương trình sắp đặt quan phòng của Thiên Chúa cho sinh hoa kết trái mang lại kết qủa tốt đẹp cho đời sống con người.

Như Thánh Phaolô đã có xác tín: Phaolo trồng, Apollo tưới, nhưng chính Thiên Chúa mới làm cho phát triển nẩy nở sinh hoa kết trái.

Kinh nghiệm này con người dân gian xưa nay đều đã có, nhất là trong việc trồng cấy nông nghiệp, việc chăn nuôi xúc vật. Vì thế dân gian có ngạn ngữ khôn ngoan tin tưởng: làm bởi ta, nhưng ban bởi Trời cao!

Vì thế Giáo hội hăng năm tổ chức lễ Tạ ơn mùa màng muốn nhắc nhớ con người đến tâm tình tạ ơn trời đất, tạ ơn Thiên Chúa nguồn ban cho lương thực của ăn nuôi sống, đồng thời nói lên tâm tình lời cám ơn những nỗ lực hy sinh của những con người đã góp phần vào công việc làm lụng gieo trồng chăm sóc, phát minh cho có được hoa trái mùa màng thực phẩm.

Thiên Chúa, Đấng Tạo Hóa, không chỉ quan phòng sắp đặt cho mùa màng tốt đẹp làm lương thực cho nhu cầu nuôi sống sức khoẻ thể xác cùng tinh thần trí khôn con người. Nhưng Ngài ngay từ thuở tạo dựng vũ trụ trước tiên đã tạo dựng những nền tảng cơ sở cho đời sống, cho mùa màng của con người rồi. Ngài đã tạo dựng bốn yếu tố nền tảng căn bản cho sự sống phát triển: Nước, Đất, Không Khí, và Lửa,như Kinh Thánh thuật lại.

1.Kinh Thánh nơi sách Sáng Thế ký thuật lại: Thuở ban đầu khi vũ trụ chưa thành hình còn hoang sơ hỗn mang, Thần Linh Thiên Chúa bay là là trên mặt nước. ( St 1,1). Như thế nước là yếu tố căn bản đầu tiên.

Trong đời sống xưa nay, nước là nhu cầu căn bản cho sự sống, cho phát triển nơi con người, nơi xúc vật, nơi cây cỏ thảo mộc trong vũ trụ thiên nhiên. Không có nước không có sự sống, và sự sống không có phát triển tồn tại được.

Nước mưa từ trên trời rơi xuống vũ trụ mặt đất. Nước chảy từ trên núi đồi xuống bên dưới vùng đất thấp. Nước chảy trong dòng suối, sông ngòi, ao hồ và ngoài biển đại dương bao la. Dòng nước chẩy qua tới đâu mang sức sống phù sa cho mọi loài sinh vật sống trong nước, như cây cỏ rong rêu cùng các loài cá.

Theo ước tính: ba phần tư trái đất được bao phủ bởi nước, ba phần tư mỗi thảo mộc cây cỏ, thân thể của mỗi loài xúc vật được cấu thành chứa nước.

Nước là món qùa tặng châu báu cho sự sống các loài thụ tạo trong trái đất. Nước cùng với đất, không khí và lửa tạo thành chuỗi dây căn bản của bốn yếu tố căn bản cho sự sống trong vũ trụ.

Thánh Phanxico khó khăn thành Assisi đã nói lên tâm tình ca ngợi tạ ơn trong bài ca Mặt Trời về Nước do Thiên Chúa dựng nên, và thân tình gọi Nước là chị.

“Chúc tụng Ngài, lạy Chúa, qua Chị Nước

Rất khiêm nhường, rất hữu ích làm sao

Rất mực thanh khiết, trong sáng dường nào

và thật duyên dáng và vô cùng quý giá.”

2.Kinh Thánh viết thuật lại: Ban đầu Thiên Chúa tạo dựng trời và đất. ( St 1,1-2).

Từ lòng Đất nảy sinh cây cỏ hoa trái. Từ lòng đất sự sống thảo mộc các chủng loại phát triển xanh tươi tốt vươn vượt lên trên không gian. Đất được ca ví gọi là mẹ của chúng sinh. Đất là hình ảnh chỉ về sự sinh sôi nảy nở, sự mầu mỡ phát triển sinh hoa kết trái.

Đất là không gian ngôi nhà cho sự sống con người chúng ta, là một hành tinh trong chuỗi các hành tinh do Thiên Chúa tạo dựng nên, là chất liệu được Thiên Chúa dùng tạo dựng thân xác hình hài con người, như Thiên Chúa, Đấng Tạo Hóa thực hiện: Thiên Chúa lấy bùn đất nặn thành hình dạng con người, và Ngài thổi hơi vào mũi cho có hơi thở sự sống. ( St 2,7)

Đất ở vị trí đối diện với trời, như dân gian có ca “ví trời cao, đất thấp”. Và con người thuộc về cả trời lẫn đất, như Thánh Phaolo đã có hình ảnh về Ông Adong và Chúa Giêsu Kitô: Adong, con. người thứ nhất được tạo thành từ đất. Con người thứ hai- Chúa Giesu Kitô – có nguồn gốc từ trời có hình dạng từ trời cao. ( 1 Cor 15,45-49).

Năm 1855 Vị thủ lãnh dân da đỏ vùng Seatle bên Hoa Kỳ đã viết thư cho Tổng Thống Hoa Kỳ: Đất là người mẹ của chúng ta. Đất không thuộc về con người. Nhưng con người thuộc về đất.

Đất vì thế là ngôi nhà căn bản quan trọng cho đời sống con người, thú động vật và thảo mộc cây cỏ trong thiên nhiên.

Thánh Phanxico khó khăn thành Assisi đã nói lên tâm tình ca ngợi cùng tạ ơn trong bài ca Mặt Trời về Đất do Thiên Chúa dựng nên, và thân tình gọi là Chị, là người Mẹ.

“ Chúc tụng Ngài, lạy Chúa tôi, qua người chị, Mẹ Trái Đất

hằng nâng đỡ và chăm sóc chúng con

sản sinh ra muôn vàn hoa trái

cùng muôn loài thảo mộc đẹp tươi”

3.Như Nước, Đất và Lửa, Không Khí gío trời thuộc vào bốn yếu tố căn bản như trong quan niệm suy nghĩ truyền thống từ thời cổ đại.

Không khí gío trời không thể nhìn thấy. Nhưng con người ai cũng cảm nhận ra được, và không khí gío trời rất cần thiết cho sự sống. Không khí gío trời thổi tới đâu gây làn sức chuyển động cây cỏ trong thiên nhiên, mang luồng sức thoáng mát cho đời sống. Nhưng nếu Không khí gió trời thổi qúa mạnh cũng gây ra sự tàn phá nhà cửa cùng cây cối thảo mộc… như những cơn bão tố, cơn xoáy lốc.

Hình ảnh Không khí gío trời đã thể hiện ngay từ khi Thiên Chúa tạo dựng vũ trụ trời đất: Thần linh Thiên Chúa bay là là trên vũ trụ còn đang trong tình trạng hỗn mang. ( St 1,1)

Không khí hơi thở sự sống con người có là do từ Thiên Chúa. Kinh Thánh thuật lại sau khi Thiên Chúa Giave lấy bùn đất nặn thành hình hài con người, rồi Ngài thổi hơi (không khí) vào mũi, con người liền có sự sống. ( St 2,7).

Kinh Thánh khi nói vể Đức Chúa Thánh Thần hiện xuống ngày xưa vào ngày lễ Ngũ Tuần trên các Tông đồ và Đức Mẹ Maria ở Jerusalem, đã dùng hình ảnh biểu tượng cơn gío mạnh là biểu tượng Thần Linh Thiên Chúa ngự đến. ( Cv 2,2).

Trong đời sống con người chúng ta, thú động vật sống trên mặt đất hay trong lòng nước đều cần không khí để thở cho sự sống được phát triển tồn tại. Buồng phổi trong con người, cùng cả nơi thú động vật là nơi tiếp nhận không khí cho có sinh khí sức mạnh lưu chuyển nuôi sống cơ thể.

Thánh Phanxico khó khăn thành Assisi đã nói lên tâm tình ca ngợi cùng tạ ơn trong bài ca Mặt Trời về Không khí gío trời và thân tình gọi là Anh.

“Chúc tụng Ngài, lạy Chúa tôi, qua anh Gió,

với Mây trời, bầu Khí Quyển thanh quang

Ngài cho thời tiết thay đổi nhịp nhàng

cho muôn loài nguồn dưỡng nuôi sinh nở.”

4.Như Nước, Đất, Không Khí và Nước, Lửa thuộc vào bốn yếu tố căn bản như trong quan niệm suy nghĩ truyền thống thời cổ đại. Lửa ở vị trí đối ngược với Nước. Nước có thể dập tắt Lửa đang cháy, nhưng Lửa có thể làm cho nước biến hóa thành khói hơi lỏng bay lan tỏa lên cao.

Kinh Thánh nói đến Lửa như một sức mạnh thần thánh chiếu sáng.

Thiên Chúa Giave hiện ra với thánh Tiên tri Mose trong bụi gai cháy sáng rực lửa, nhưng bụi gai không bị thiêu rụi, diễn tả bản thể và công việc của Ngài trở thành như hình ảnh ngọn Lửa. ( Xh 3,2)

Khi tổ tiên dân Do Thái xuất hành vượt qua sa mạc, biển đỏ trở về quê hương đất nước Do Thái, ban đêm luôn có một cột lửa thánh thiêng của Giave Thiên Chúa dẫn đường soi lối đi.( Xh 13,21)

Chúa Giêsu Kitô đã dùng hình ảnh biểu tượng của Lửa khi Ngài nói về sứ mạng cứu độ của Ngài: Thầy đã đến ném lửa vào mặt đất, và Thầy những ước mong phải chi lửa ấy bùng cháy lên.” ( Lc 12,49).

Vào ngày lễ Ngũ Tuần, như Kinh Thánh viết thuật lại, Đức Chúa Thánh Thần, Đấng là Thần linh của Thiên Chúa, ngự xuống trên các Tông Đồ và Đức mẹ Maria như hình một ngọn lưỡi Lửa. Hình ảnh này muốn trình bày diễn tả Đức Chúa Thánh Thần là hơi nồng ấm của Thiên Chúa mang đến sự can đảm cho con người trong cơn sợ hãi âu lo. ( Cv 2,3)

Trong đời sống con người chúng ta xưa nay luôn có thách thức với Lửa, như có ngạn ngữ khôn ngoan cảnh giác: Đừng chơi đùa với Lửa!

trong ý nghĩa: Chỉ khi ai nhận ra giới hạn của mình và chấp nhận thực tế, họ có thể giữ cho Lửa-sự nóng nảy vội vàng- không bùng lên vượt qúa lằn ranh hàng rào, tránh được nguy cơ bị lửa lan tỏa thiêu rụi.

Lửa phát tỏa ánh sáng và hơi nóng ra vùng xung quanh, cùng có sức mạnh đốt cháy thiêu rụi vật thể ra thành tro bụi, như những vụ cháy cây rừng đã từng xảy ra.

Lửa cũng là hình ảnh biểu tượng về tình yêu, lòng sốt mến, như khi chúng ta đốt thắp ngọn lửa nơi cây nến lúc cầu nguyện. Trong đêm tối ánh lửa cây nến có sức mang lại sự vui vẻ, niềm an ủi, niềm hy vọng cho tâm hồn, xóa tan sự sợ hãi cô đơn.

Và dân gian có câu nói “ nối lửa đức tin cho đời!” ý muốn nói lòng nhiệt thành liên tục với công việc sống cùng gìn giữ đức tin là nhân chứng loan báo đức tin giữa dòng đời sống.

Thánh Phanxico khó khăn thành Assisi đã nói lên tâm tình ca ngợi cùng tạ ơn trong bài ca Mặt Trời về Lửa, và thân tình gọi là Anh.

“Chúc tụng Ngài, lạy Chúa tôi, qua ánh Lửa

đến chiếu soi trong tăm tối đêm trường

Anh vừa tuấn tú lại càng thêm vui vẻ,

vừa mạnh mẽ lại vừa rất kiên cường.”

Cùng với tâm tình ca ngợi tạ ơn Thiên Chúa của Thánh Phanxico thành Assisi, Vị Thánh gắn liền đời sống tâm linh với công trình thiên nhiên trong vũ trụ, nhân dịp kỷ niệm 800 năm thánh nhân qua đời ( +1226 – 2026), xin dâng lên lời ca tụng tạ ơn Thiên Chúa đã tạo dựng bốn yếu tố căn bản nền tảng cho sự sống trong vũ trụ, cho mùa màng đời sống con người phát triển, cho đời sống thú động vật thảo mộc cây cỏ nơi vũ trụ hôm qua, hôm nay và ngày mai.

Lm. Daminh Nguyễn ngọc Long

 

1. "Đưa cuộc chiến tranh tàn bạo của Nga trở lại nơi nó bắt nguồn" — Ukraine kỷ niệm Ngày Bảo vệ.

Ngày 1 tháng 10, Ukraine kỷ niệm Ngày Những người bảo vệ đất nước, vinh danh những người đang phục vụ trong quân đội trong bối cảnh cuộc xâm lược toàn diện của Nga vẫn tiếp diễn.

"Cảm ơn tất cả những người bảo vệ đất nước chúng ta, những người đang nỗ lực đưa cuộc chiến tranh bệnh hoạn của Nga trở về nơi nó bắt nguồn", Tổng thống Volodymyr Zelenskiy nói.

Tổng thống cũng cho biết lực lượng Ukraine đã tấn công một mục tiêu ở Hắc Hải, một địa điểm ở tỉnh Oryol của Nga được sử dụng để phóng và cất giữ máy bay điều khiển từ xa tấn công, một cơ sở dầu mỏ ở tỉnh Samara và một kho tiếp tế hỗ trợ lực lượng Nga ở tỉnh Bryansk.

"Đây chính xác là những phản ứng chính đáng cần thiết lúc này. Chúng ta sẽ tiếp tục tước đoạt khả năng tiếp tục cuộc chiến của Nga", Tổng thống Zelenskiy nói.

Trong thông điệp nhân Ngày Quốc phòng, Tổng tư lệnh Mykhailo Drapatyi đã nhấn mạnh một đặc điểm nổi bật trong cuộc chiến của Ukraine: đó là dựa vào sự đổi mới, hệ thống điều khiển từ xa, độ chính xác và các giải pháp phi truyền thống hơn là số lượng đơn thuần.

Tướng Drapatyi nói: "Trong khi kẻ xâm lược cố gắng áp đảo chúng ta bằng số lượng lớn phế liệu và các cuộc tấn công ‘kiểu máy xay thịt’, chúng ta lại đặt cược vào sự đổi mới và các hệ thống điều khiển từ xa, các tính toán chính xác và các giải pháp phi truyền thống, đồng thời bảo tồn và phát triển nguồn nhân lực của mình ở mức tối đa."

Tướng Drapatyi cũng nhấn mạnh chiến dịch tấn công sâu vào lãnh thổ đối phương của Ukraine.

"Máy bay điều khiển từ xa của chúng ta đã thay đổi luật chơi trên chiến trường, trong khi các cuộc tấn công tầm xa chính xác đang dần dần làm suy yếu nguồn lực và hậu cần của kẻ thù ngay sâu trong hậu phương", ông nói.

Tướng Drapatyi cho biết trách nhiệm chính của ông với tư cách là tổng tư lệnh là tạo ra những điều kiện để quân đội có thể chiến đấu và giành chiến thắng thông qua sự phối hợp, tình báo và công nghệ, đồng thời nhấn mạnh rằng con người vẫn là tài sản quý giá nhất của quân đội Ukraine.

Hàng năm, Ukraine kỷ niệm Ngày Chiến sĩ phòng thủ vào ngày 1 tháng 10, để tôn vinh những người đã chiến đấu vì độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước.

Ngày này trùng với Lễ Đức Mẹ Mân Côi, hay Pokrova, một ngày lễ gắn liền với truyền thống của người Cossack Ukraine. Ukraine cũng kỷ niệm Ngày Cossack Ukraine và Ngày Cựu Chiến Binh vào ngày 1 tháng 10.

[Kyiv Independent: 'Returning Russia's sick war to where it came from' — Ukraine marks Defenders Day]

2. Tổng thống Zelenskiy phê duyệt các chiến dịch tầm xa vào tháng 10, hứa hẹn tăng cường lực lượng F-16.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy cho biết nước này đã phê duyệt các hoạt động tầm xa trong tháng 10 và vạch ra kế hoạch vận chuyển tiếp tế cho máy bay chiến đấu F-16 đến nước này trước cuối năm.

Tổng thống Zelenskiy đưa ra thông báo trong một tuyên bố hôm thứ Ba, ngày 29 tháng 9, sau cuộc thảo luận chi tiết với Bộ Quốc phòng Ukraine và các quan chức quân sự chịu trách nhiệm lập kế hoạch sản xuất vũ khí trong nước.

Cuộc họp cũng thảo luận về một hệ thống mới để đối phó với máy bay điều khiển từ xa Shahed chạy bằng động cơ phản lực của Nga.

Tổng thống Zelenskiy cho biết: "Chúng tôi đang đàm phán với một số quốc gia cụ thể về các gói hỗ trợ hàng không. Lực lượng tăng viện sẽ đến trong thời gian tới", mà không công khai danh sách các quốc gia liên quan hoặc nội dung của các gói hỗ trợ này.

Máy bay phản lực và đạn dược của Bỉ

Những phát biểu mới nhất của Tổng thống Zelenskiy được đưa ra vài giờ sau khi ông công bố thỏa thuận với Bỉ, theo đó nước này đồng ý chuyển giao ba máy bay chiến đấu F-16 cho Ukraine trước cuối năm 2026.

Ông cho biết Kyiv sẽ nỗ lực để nhận máy bay thông qua quy trình nhanh chóng và Ukraine đã nhận được các lô hàng đạn dược khẩn cấp cho máy bay F-16 từ Bỉ và Tây Ban Nha.

"Khi Nga leo thang các cuộc tấn công mỗi ngày, chúng ta cần bổ sung thêm khả năng bắn hạ các mục tiêu trên không và bảo vệ người dân", ông nói, nhưng không cung cấp thời gian giao hàng cụ thể.

Các nguyên mẫu nhằm chống lại máy bay điều khiển từ xa phản lực.

Ukraine đã đồng ý với các nguyên mẫu đầu tiên của một hệ thống được thiết kế để bắn hạ máy bay Shahed phản lực, loại máy bay nhanh hơn (đạt tốc độ lên tới 230-270 dặm/giờ) và khó đánh chặn hơn đáng kể so với các mẫu máy bay cánh quạt cũ hơn.

Tổng thống Volodymyr Zelenskiy cho biết Ukraine đã nhận được đạn dược cho máy bay F-16 từ Bỉ và Tây Ban Nha.

Tổng thống Zelenskiy nói: "Chúng tôi đã xác định được những nguyên mẫu đầu tiên có thể trở thành vũ khí hiệu quả", đồng thời cho biết thêm rằng "cần phải bảo đảm rõ ràng về thời gian, kinh phí và khối lượng sản xuất dành riêng cho loại vũ khí này".

Thông báo này được đưa ra sau lời thừa nhận thẳng thắn của tổng thống một ngày trước đó.

Hôm thứ Hai, ngày 28 tháng 9, Tổng thống Zelenskiy cho biết tỷ lệ đánh chặn máy bay điều khiển từ xa nói chung của Ukraine đạt 70%, nhưng chỉ đạt 57% đối với máy bay Shahed chạy bằng động cơ phản lực – một con số mà ông mô tả là thấp hơn nhiều so với mức cần thiết, theo Ukrinform.

Trong khi đó, các nhà sản xuất Ukraine đang chạy đua để thu hẹp khoảng cách đó trước mùa đông.

Ngày 15 tháng 9, Ukraine đã thử nghiệm thành công một hỏa tiễn đánh chặn khác nhằm vào các máy bay điều khiển từ xa phản lực, bắn trúng mục tiêu Shahed. Tuy nhiên, Tổng thống Zelenskiy cho biết hệ thống điều khiển vẫn cần được hoàn thiện trước khi có thể được coi là sẵn sàng sử dụng.

Trong những trường hợp các biện pháp khác không hiệu quả, Ukraine cũng đã điều động máy bay chiến đấu F-16 để chống lại máy bay điều khiển từ xa.

Chiến lược mùa đông của Nga

Động thái này diễn ra khi Mạc Tư Khoa tăng cường các chiến dịch hàng ngày, sau những cuộc gặp gỡ có vẻ tích cực và thành công với các đặc phái viên cao cấp của Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner, những người đã đến thăm Mạc Tư Khoa và Kyiv vào đầu tháng 9 với các đề xuất mới nhằm chấm dứt chiến tranh.

Theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh, gọi tắt là ISW hôm thứ Hai, chiến lược của Putin hiện dựa vào các cuộc tấn công phối hợp quy mô lớn bằng hỏa tiễn đạn đạo và máy bay điều khiển từ xa phản lực để buộc Ukraine đầu hàng trong mùa đông.

Tuy nhiên, Thủ tướng Serhii Koretskyi cho biết Ukraine đã chuẩn bị rất kỹ lưỡng cho mùa đông chiến tranh thứ năm của mình.

Kể từ khi được bổ nhiệm vào chức vụ này vào ngày 16 tháng 7 trong một cuộc cải tổ nội các rộng lớn hơn, Koretskyi đã tập trung vào công tác chuẩn bị cho mùa đông, đặc biệt là vì chính quyền Ukraine dự đoán Nga sẽ tiếp tục tấn công vào các cơ sở hạ tầng quan trọng, bao gồm lưới điện và nguồn cung cấp nước.

Trong bài phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, gọi tắt là UNGA ở New York, Tổng thống Zelenskiy thừa nhận mùa đông sắp tới có thể gây khó khăn cực kỳ cho người dân Ukraine, nhưng cảnh báo rằng Nga sẽ phải gánh chịu hậu quả nếu tiếp tục tấn công hệ thống năng lượng của Ukraine.

Ông kêu gọi các bước giảm leo thang trước mùa đông nhưng lập luận rằng không thể kỳ vọng Kyiv sẽ kiềm chế trong khi Nga tiếp tục tấn công vào cơ sở hạ tầng dân sự.

Ông nói thêm rằng các cuộc tấn công của Ukraine chủ yếu nhằm vào khả năng tài chính của Mạc Tư Khoa trong cuộc chiến.

Cũng trong hội nghị thượng đỉnh ở New York, 51 quốc gia đã ký một tuyên bố chung kêu gọi Điện Cẩm Linh đồng ý ngừng bắn toàn diện và tiến hành các cuộc đàm phán có ý nghĩa.

Tổng thống Zelenskiy cũng đã gặp Tổng thống Donald Trump bên lề Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, kêu gọi các đối tác tổ chức các cuộc đàm phán ba bên để tiếp tục đà ngoại giao đạt được từ cuộc thảo luận với các phái viên Mỹ, đồng thời nhắc lại rằng Ukraine sẵn sàng cho một lệnh ngừng bắn.

Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cũng tham dự hội nghị thượng đỉnh, đại diện cho Nga thay cho Putin, người lần cuối tham dự Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc vào năm 2015 và đã tránh các cuộc gặp trực tiếp với các nhà lãnh đạo phương Tây kể từ khi Nga bắt đầu cuộc xâm lược toàn diện vào năm 2022.

Ông Lavrov nói rằng Điện Cẩm Linh sẽ không tạm dừng "chiến dịch quân sự đặc biệt" của mình ngay cả trong các cuộc đàm phán, đồng thời cho biết thêm rằng Ukraine sẽ giữ nguyên biên giới năm 1991 nếu các quốc gia Âu Châu không "tham gia vào những trò hề của họ".

[Kyiv Post: Zelensky Approves October Long-Range Operations, Promises F-16 Reinforcements]

3. Nga đe dọa các nhà máy sản xuất vũ khí ở Âu Châu cung cấp cho Ukraine, nói rằng chúng ‘không an toàn’.

Ngày 30 tháng 9, phát ngôn nhân Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cho biết các nhà máy Âu Châu sản xuất vũ khí cho Ukraine có thể trở thành mục tiêu quân sự của Mạc Tư Khoa.

Lời cảnh báo được đưa ra vài giờ sau khi Nga đe dọa NATO bằng vũ khí hạt nhân nếu các thành viên liên minh tìm cách cô lập tỉnh Kaliningrad. Điều này cũng diễn ra trong bối cảnh các quan chức phương Tây bày tỏ lo ngại về những gì họ mô tả là các hoạt động hỗn hợp ngày càng gia tăng của Nga chống lại NATO.

Bà Zakharova nói: "Các nhà máy sản xuất vũ khí ở các nước Âu Châu cung cấp vũ khí cho Ukraine là mục tiêu quân sự tiềm tàng của Nga. Không nên cho rằng các nhà máy quân sự bên ngoài Ukraine sản xuất vũ khí cho (Kyiv) sẽ an toàn. Bất cứ ai nghĩ như vậy đều sai lầm."

"Các nước Âu Châu đang trực tiếp can thiệp vào cuộc xung đột ở Ukraine," bà nói thêm.

Cảnh báo này được đưa ra sau tuyên bố ngày 29 tháng 9 của Estonia rằng tình báo Nga đứng sau vụ đốt phá hồi tháng 8 nhằm vào một tòa nhà thuộc sở hữu của một nhà thầu quốc phòng Estonia ở Tallinn.

Các quan chức phương Tây ngày càng bày tỏ lo ngại về các hoạt động quân sự hỗn hợp bị cáo buộc của Nga trên lãnh thổ NATO, đặc biệt là ở các quốc gia dọc sườn phía đông của liên minh và những nước ủng hộ Ukraine.

Đầu tháng này, Đức cáo buộc Mạc Tư Khoa dàn dựng vụ tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa nhằm vào phi trường Leipzig. Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk cũng cảnh báo rằng Nga có thể tiến hành một cuộc tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa "vô tình" vào lãnh thổ NATO để thử thách sự đoàn kết của liên minh.

[Kyiv Independent: Russia threatens European arms factories supplying Ukraine, says they are 'not safe']

4. Máy bay điều khiển từ xa của Nga tấn công cây cầu quan trọng ở Kyiv, nối liền bờ đông và bờ tây thành phố.

Thị trưởng Vitali Klitschko cho biết, hai máy bay điều khiển từ xa của Nga đã tấn công gần các trụ cầu phía Nam của Kyiv vào ngày 1 tháng 10, làm gián đoạn tuyến tàu điện ngầm quan trọng nối liền bờ đông và bờ tây của thành phố.

Vụ tấn công xảy ra vào khoảng 11 giờ 30 phút sáng giờ địa phương, khi xe hơi và một đoàn tàu điện ngầm vẫn đang lưu thông qua cầu. Các video bắt đầu xuất hiện trên mạng xã hội cùng lúc đó, cho thấy một đám cháy trên cầu và một cột khói bốc lên phía trên.

Sau các cuộc tấn công, giao thông trên cầu đã bị tạm dừng trong khi lực lượng cấp cứu kiểm tra hiện trường và đánh giá thiệt hại, thị trưởng cho biết.

Khi đoàn tàu đi qua khu vực này, bụi đã bay vào toa tàu qua hệ thống thông gió sau vụ nổ. Không có hành khách hay lái tàu nào bị thương, cửa sổ và toa tàu không bị hư hại. Đoàn tàu đã được đưa đến kho bảo dưỡng để kiểm tra thêm, theo thông báo của Chính quyền Thành phố Kyiv.

Vào lúc 14 giờ 25 phút giờ địa phương, Chính quyền Thành phố Kyiv cho biết giao thông qua cầu đã được thông suốt và cuộc kiểm tra sơ bộ không phát hiện hư hại nghiêm trọng nào đối với công trình.

Tính đến 12 giờ 30 phút trưa giờ địa phương, đã có sáu lần cảnh báo không kích được ban hành tại Kyiv kể từ đầu ngày, trong khi tiếng nổ được nghe thấy ở nhiều khu vực của thành phố, bao gồm cả quận Pecherskyi trung tâm.

Kyiv đã phải hứng chịu các cuộc tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa gần như liên tục trong suốt tuần qua. Vào ngày 30 tháng 9, thành phố ghi nhận một trong những cảnh báo không kích dài nhất kể từ khi Nga bắt đầu cuộc xâm lược toàn diện, kéo dài 12 giờ 44 phút. Tổng thời gian cảnh báo không kích hoạt trong ngày hôm đó là 20 giờ 44 phút.

Vài giờ trước vụ tấn công vào cầu phía Nam Kyiv, một máy bay điều khiển từ xa của Nga đã tấn công một trường học ở quận Solomianskyi của thành phố, gây ra hỏa hoạn ở tầng ba và làm hư hại một phần tường, cửa ra vào và cửa sổ, theo Tổng thống Volodymyr Zelenskiy.

Vào thời điểm cuộc tấn công diễn ra, học sinh và giáo viên đang ở trong nơi trú ẩn và không ai bị thương.

"Những tên khốn Nga tiếp tục tấn công cuộc sống trên khắp đất nước chúng ta, trẻ em Ukraine và các trường học của chúng ta. Nga phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về điều này và nhận được sự đáp trả cho các cuộc tấn công của chúng", Tổng thống Zelenskiy nói.

Theo chính quyền địa phương, máy bay điều khiển từ xa của Nga cũng đã tấn công một khu phức hợp phi dân cư ở quận Pecherskyi của Kyiv và các cơ sở kho hàng ở quận Solomianskyi.

Một trung tâm dữ liệu đặt tại Trung tâm Hội nghị và Triển lãm Parkovy ở quận Pecherskyi cho biết vào ngày 1 tháng 10 rằng họ đã bị hư hại nghiêm trọng và đã ngừng hoạt động hoàn toàn. Công ty cho biết sẽ không thể khôi phục dịch vụ tại địa điểm này.

Từ cuối tháng 8, Nga đã tăng cường các cuộc tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa vào Kyiv, liên tục triển khai các máy bay điều khiển từ xa phản lực tốc độ cao hơn suốt ngày đêm, khiến cho hệ thống phòng không hiện có của Ukraine khó có thể đánh chặn chúng hơn.

Vụ tấn công mới nhất diễn ra một ngày sau khi Nga tiến hành cuộc tấn công lớn nhất vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Kyiv kể từ mùa thu năm ngoái, gây ra tình trạng mất điện.

Các cuộc tấn công của Nga cũng nhắm vào các khu vực khác của Ukraine trong đêm 1 tháng 10, khiến ít nhất 6 người thiệt mạng và 38 người khác bị thương trên khắp cả nước.

[Kyiv Independent: Russian drones strike key Kyiv bridge linking eastern, western banks of city]

5. Nga gửi lời đe dọa hạt nhân mới tới NATO qua Kaliningrad khi căng thẳng leo thang.

Phát ngôn nhân của NATO, Allison Hart, nói với tờ Kyiv Independent ngày 30 tháng 9 rằng Nga đã cảnh báo NATO rằng họ sẵn sàng sử dụng vũ khí hạt nhân nếu các thành viên liên minh tìm cách cô lập tỉnh Kaliningrad.

Lời cảnh báo được đưa ra trong một văn bản không chính thức của Nga gửi cho NATO, trong đó cũng đe dọa khả năng tấn công các trung tâm ra quyết định ở các quốc gia thành viên NATO ngay từ đầu một cuộc xung đột như vậy. Thông điệp này làm tăng thêm những lời lẽ hùng hồn mới của Nga hướng về Âu Châu và những cảnh báo về hành động quân sự giả định chống lại vùng lãnh thổ tách rời của Nga trên Biển Baltic.

"Nga sẽ sẵn sàng sử dụng toàn bộ kho vũ khí và năng lực mà mình có, bao gồm cả vũ khí hạt nhân, để bảo vệ lãnh thổ của mình nếu các nước NATO thực hiện bất kỳ nỗ lực nào nhằm cô lập vùng Kaliningrad khỏi phần còn lại của đất nước", thông báo cho biết.

Nó cũng nêu lên khả năng "Nga sẽ tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các trung tâm ra quyết định ở các quốc gia thành viên của liên minh ngay từ đầu."

Hart bác bỏ những lời đe dọa, nói rằng NATO tự coi mình là một liên minh phòng thủ và không xem các hoạt động quân sự của mình là mối đe dọa đối với Nga.

"Chúng tôi kịch liệt lên án việc đe dọa sử dụng vũ lực, bao gồm cả những lời lẽ hạt nhân thiếu trách nhiệm. Chúng tôi kêu gọi Nga chấm dứt cuộc chiến tranh vô cớ ở Ukraine", bà nói. "Việc Nga sử dụng chiến thuật hỗn hợp là dấu hiệu của sự tuyệt vọng. Nhưng chúng tôi sẽ không bị lung lay khỏi sự ủng hộ dành cho Ukraine."

Đại sứ quán Nga tại Ireland đã đưa ra cảnh báo tương tự vào ngày 30 tháng 9.

Đại sứ quán Nga tuyên bố rằng Liên minh Âu Châu và NATO đang tăng cường hoạt động quân sự dọc biên giới phía tây của Nga, bao gồm cả các cuộc tập trận. Họ cũng trích dẫn cái mà họ gọi là "thông tin" cho rằng NATO đang chuẩn bị phong tỏa đường không và đường biển đối với tỉnh Kaliningrad, nhưng không cung cấp bằng chứng hoặc xác định nguồn gốc của tuyên bố này.

Tỉnh Kaliningrad là một vùng lãnh thổ biệt lập của Nga trên Biển Baltic, nằm giữa hai thành viên NATO là Ba Lan và Lithuania, và bị ngăn cách với lục địa Nga bởi lãnh thổ Lithuania.

Đại sứ quán cũng bác bỏ những cảnh báo từ các quan chức Âu Châu rằng Mạc Tư Khoa có thể đang chuẩn bị cho một cuộc đối đầu quân sự với Âu Châu, khẳng định rằng không có cơ sở nào cho những tuyên bố như vậy.

Bài báo dẫn lời Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov nói rằng nếu phương Tây tấn công Nga, Mạc Tư Khoa sẽ đáp trả bằng "một cuộc chiến hoàn toàn khác và rất ngắn".

Nga đã nhiều lần sử dụng luận điệu hạt nhân trong cuộc đối đầu với các nước phương Tây về cuộc chiến tranh toàn diện chống lại Ukraine. Trước đây, Anh đã lên án những tín hiệu hạt nhân của Mạc Tư Khoa là gây bất ổn và cảnh báo rằng những luận điệu như vậy làm tăng nguy cơ tính toán sai lầm.

Các quan chức phương Tây cũng bày tỏ lo ngại về điều mà họ mô tả là các hoạt động hỗn hợp của Nga đang gia tăng chống lại các thành viên NATO, đặc biệt là các quốc gia ở sườn phía đông của liên minh và những nước ủng hộ Ukraine.

[Kyiv Independent: Russia sends NATO new nuclear threat over Kaliningrad as tensions rise]

6. Ukraine đã khiến Nam Hàn tức giận như thế nào — và tại sao điều đó lại quan trọng

Ukraine vừa chọc giận một đối tác khác — một đối tác đang sở hữu kho vũ khí mà Kyiv muốn có.

Thông báo của Tổng thống Volodymyr Zelenskiy tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ngày 23 tháng 9 về việc hai tù binh chiến tranh Bắc Hàn của Ukraine được đưa đến Nam Hàn đã không được đón nhận tích cực tại Hán Thành.

"Việc không tiết lộ thông tin là hoàn toàn phù hợp, xét đến những vấn đề mà việc tiết lộ có thể gây ra, và chúng tôi đã đồng ý làm như vậy", Tổng thống Nam Hàn Lý Tại Minh đáp lại, đồng thời cáo buộc Kyiv đã vi phạm thỏa thuận bảo mật thông tin.

Ngày 28 tháng 9, Bộ Ngoại giao Nam Hàn đã tăng cường áp lực bằng cách triệu tập đại sứ Ukraine để phản đối.

Các quan chức ở Hán Thành đã cảnh báo rằng việc tiết lộ thông tin nhạy cảm về việc chuyển giao tù binh chiến tranh có thể gây ra những hậu quả về an ninh và ngoại giao — và đe dọa gia đình của các tù binh.

Trong bối cảnh Nam Hàn yêu cầu lời xin lỗi và lời giải thích, vụ việc này càng làm trầm trọng thêm chuỗi những sai sót ngoại giao đang làm tổn hại quan hệ của Ukraine với các đối tác quốc tế giữa lúc Nga đang xâm lược Ukraine.

Động thái này cũng diễn ra chỉ hơn một tháng sau khi Tổng thống Zelenskiy có một động thái khác nhằm thu hút vũ khí từ Nam Hàn - lần này là hệ thống phòng không nhằm bảo vệ Ukraine khỏi hỏa tiễn đạn đạo của Nga.

Tại sao Nam Hàn lại tức giận?

Tháng Giêng năm 2025, Kyiv thông báo đã bắt giữ hai binh sĩ Bắc Hàn trong các trận chiến ở tỉnh Kursk phía tây nước Nga.

Hai người này nằm trong số hàng ngàn binh lính được nhà độc tài Bắc Hàn Kim Chính Ân phái đi vào năm 2024 để tăng cường lực lượng Nga ở khu vực biên giới, biến Bắc Hàn trở thành quốc gia duy nhất cho đến nay gửi quân đội của mình chiến đấu bên cạnh Mạc Tư Khoa.

Theo các nguồn tin, các tù binh chiến tranh đã bày tỏ mong muốn đào tẩu sang Nam Hàn, và các nhà lãnh đạo Ukraine và Nam Hàn đã đồng ý vào tháng 7 sẽ giải quyết vấn đề này theo nguyện vọng của các tù binh và các nguyên tắc nhân đạo.

Tuy nhiên, Hán Thành vẫn giữ kín thông tin chi tiết, trước đó từ chối xác nhận liệu họ đã đến Nam Hàn hay chưa, viện dẫn những rủi ro tiềm tàng đối với gia đình họ.

Theo các báo cáo của truyền thông và các tổ chức phi chính phủ, chế độ Kim Chính Ân coi gia đình của những người đào tẩu là đối tượng đáng nghi ngờ, khiến họ trở thành mục tiêu của sự đàn áp, giám sát khắc nghiệt hơn và việc cưỡng bức di dời.

Ngoài vấn đề an toàn cá nhân của những người liên quan, Tổng thống Lý còn bày tỏ lo ngại về những hệ lụy tiềm tàng về ngoại giao và an ninh đối với Bán đảo Triều Tiên.

Hán Thành và Bình Nhưỡng, quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân, đã vướng vào cuộc cạnh tranh gay gắt kể từ Chiến tranh Bắc Hàn 1950-1953, khiến bán đảo bị chia cắt giữa hai quốc gia được trang bị vũ khí hạng nặng.

Thông báo của Tổng thống Zelenskiy được đưa ra chỉ vài ngày sau khi Bắc Hàn phóng hai hỏa tiễn đạn đạo ngoài khơi bờ biển phía đông, không lâu sau khi nước này đưa ra những lời đe dọa liên quan đến cuộc tập trận quân sự chung giữa Mỹ và Nam Hàn.

Căng thẳng trong khu vực vẫn ở mức cao ngay cả khi Tổng thống Donald Trump và người đồng cấp Nam Hàn tìm cách giảm leo thang — thậm chí Tổng thống Lý còn kêu gọi Washington nới lỏng các lệnh trừng phạt để đổi lấy việc "đóng băng" chương trình hạt nhân của Bắc Hàn.

Vụ việc với Ukraine cũng khiến Tổng thống Lý, thuộc đảng Dân chủ Tự do, gọi tắt là DPK, phải đối mặt với sự chỉ trích từ phe đối lập trong nước.

Ông Phác Thành Huấn (Park Sung-hoon), một Dân biểu thuộc đảng bảo thủ Nhân dân Quyền lực, gọi tắt là PPP, yêu cầu chính quyền Nam Hàn giải thích lý do tại sao việc chuyển giao này được giữ bí mật và Kyiv đã vi phạm những thỏa thuận nào.

Theo truyền thông Nam Hàn, ông Phác cho biết: "Một bên tuyên bố thỏa thuận đã bị vi phạm, trong khi bên kia khẳng định không hề có thỏa thuận nào như vậy. Thay vì đổ lỗi cho nhau, chính phủ trước tiên phải công khai chi tiết thực tế của thỏa thuận cho công chúng."

Thông tin ngoại giao sai lệch

Nguyên nhân dẫn đến sự nhầm lẫn ngoại giao này vẫn chưa rõ ràng, vì cả hai phía đều đưa ra những lời giải thích khác nhau.

"Không hề có thỏa thuận nào như vậy (về việc giữ bí mật vụ chuyển nhượng)," Dmytro Lytvyn, cố vấn của Tổng thống Zelenskiy, cho biết trên mạng xã hội vào ngày 25 tháng 9.

Trong những bình luận sau đó trên tờ Kyiv Independent, Lytvyn nói thêm rằng "thật kỳ lạ nếu cứ lặng lẽ đưa những người này đi đâu đó."

"Từ toàn bộ câu chuyện — và đó là một câu chuyện dài và chi tiết — chúng tôi chỉ đưa tin về việc họ đã được gửi đến (Nam Hàn)", Lytvyn nói.

Có những dấu hiệu cho thấy Nam Hàn không hoàn toàn không biết gì về thông báo dự kiến của Tổng thống Zelenskiy.

[Kyiv Independent: How Ukraine angered South Korea — and why it matters]

7. Anh cáo buộc Iran liên quan đến vụ việc tại căn cứ không quân RAF Fairford.

Thủ tướng Anh Andy Burnham cho biết Anh tin rằng Iran có liên quan đến vụ việc tại một căn cứ không quân của Anh do Hoa Kỳ sử dụng, dẫn đến việc 5 người đàn ông bị bắt giữ vì nghi ngờ khủng bố.

Trả lời phỏng vấn BBC, Burnham cho biết: "Chúng tôi sẽ nói thêm chi tiết vào thời điểm thích hợp, nhưng chúng tôi có thể xác nhận... rằng chúng tôi tin Iran đã đóng một vai trò trong vụ việc này."

Năm người đàn ông Anh ở độ tuổi 20 đã bị bắt giữ vào rạng sáng Chúa Nhật sau khi cảnh sát Gloucestershire nhận được báo cáo về các phương tiện khả nghi gần căn cứ không quân RAF Fairford, nơi được Không quân Mỹ sử dụng. Họ bị bắt giữ vì nghi ngờ phạm tội theo Đạo luật Chất nổ và sau đó là chuẩn bị cho một hành vi khủng bố.

Sau khi kiểm tra các phương tiện, nhà chức trách không tìm thấy thiết bị nổ tự chế nào, nhưng cảnh sát cho biết họ đã thu hồi được "một lượng xăng".

Các nghi phạm sau đó được tại ngoại nhưng vẫn đang bị điều tra. Lực lượng Cảnh sát Chống khủng bố đang dẫn đầu cuộc điều tra về bất kỳ động cơ tiềm ẩn nào đằng sau vụ việc.

Trợ lý Ủy viên Laurence Taylor, Trưởng lực lượng Cảnh sát Chống khủng bố, cho biết hôm thứ Hai rằng "mọi khía cạnh có thể" đang được điều tra, bao gồm cả "khả năng đây là hoạt động do các thế lực ủy nhiệm hoặc các cá nhân thực hiện, dù cố ý hay vô ý, thay mặt cho một quốc gia nước ngoài."

Những bình luận của Burnham được đưa ra sau khi Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố rằng vụ việc tại căn cứ không quân RAF Fairford "rõ ràng có sự can thiệp của một thế lực nước ngoài".

Thủ tướng Anh cho biết chính phủ đã "liên lạc với các đối tác của chúng tôi tại Hoa Kỳ suốt tuần qua để giải thích những gì đang xảy ra, cách thức mọi việc được thực hiện", và ông "hoàn toàn tin tưởng vào cách các cơ quan an ninh Anh giải quyết vấn đề này".

Đầu năm nay, Không quân Mỹ đã được phép sử dụng căn cứ RAF Fairford để thực hiện các cuộc tấn công "phòng thủ" nhằm vào Iran. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, gọi tắt là IRGC đã cảnh báo Anh vào tháng 7 rằng bất kỳ căn cứ quân sự nào của Anh được Mỹ sử dụng để phát động tấn công sẽ trở thành "mục tiêu hợp pháp".

[Politico: UK says Iran involved in RAF Fairford incident]

8. Ukraine cho biết, tổn thất binh lính Nga đã tăng 46% kể từ tháng Giêng, đạt mức cao nhất năm 2026 vào tháng 9.

Theo thông báo của Bộ Tổng tham mưu Ukraine ngày 1 tháng 10, lực lượng Nga đã chịu tổn thất ước tính 46.230 người trong tháng 9, là con số hàng tháng cao nhất được ghi nhận từ đầu năm 2026 đến nay.

Con số tháng 9 đã vượt qua mức cao kỷ lục trước đó vào mùa hè là 42.860 người vào tháng 7 và 42.020 người vào tháng 8. Theo Bộ Tổng tham mưu, số lượng binh sĩ Nga thiệt mạng đã tăng từ 31.710 người vào Tháng Giêng lên 46.230 người vào tháng 9 - tăng gần 46%.

" Tình hình này cho thấy sự bất lực hoàn toàn của lãnh đạo quân sự lực lượng xâm lược trong việc đạt được mục tiêu, cũng như độ chính xác và hiệu quả ngày càng tăng của các cuộc tấn công từ các đơn vị Ukraine", Bộ Tổng tham mưu cho biết trên Telegram.

Gây tổn thất nhân mạng nặng nề đã trở thành mục tiêu chiến lược được tuyên bố của Ukraine. Vào tháng Giêng, Bộ trưởng Quốc phòng khi đó là Mykhailo Fedorov cho biết Ukraine đặt mục tiêu "giết 50.000 người Nga mỗi tháng", lập luận rằng tổn thất ở quy mô đó có thể làm suy yếu khả năng duy trì chiến tranh của Mạc Tư Khoa.

Con số của tháng 9 đưa mức tổn thất hàng tháng ước tính của Nga đến gần mục tiêu hơn bất kỳ thời điểm nào trước đó trong năm nay.

Việc tăng quân này cũng diễn ra trong bối cảnh Nga đang phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng trong việc thay thế binh lính đồng thời duy trì các hoạt động tấn công dọc theo chiến tuyến.

Tháng 12 năm 2025 đánh dấu tháng đầu tiên mà số lượng binh sĩ Nga thiệt mạng vượt quá số lượng quân mà Mạc Tư Khoa tuyển mộ được, theo Bộ Tổng tham mưu. Kể từ đó, cán cân nhân lực ngày càng trở thành vấn đề quan trọng khi Điện Cẩm Linh tìm cách duy trì cuộc chiến mà không cần tuyên bố một đợt huy động quân sự mới.

Nga vẫn tiếp tục dựa nhiều vào tuyển dụng theo hợp đồng và các khoản ưu đãi tài chính, nhưng tốc độ tuyển dụng đã chậm lại.

Janis Kluge, một nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc tế và An ninh Đức, cho biết, trích dẫn dữ liệu ngân sách khu vực, rằng 234.000 hợp đồng quân sự mới đã được ký kết trong tám tháng đầu năm nay, so với 260.000 hợp đồng trong cùng kỳ năm 2025.

Cơ quan tình báo Ukraine cũng cho biết Bộ Tổng tham mưu Nga sẵn sàng huy động khoảng 300.000 người vào năm 2026 và thêm 300.000 người nữa vào năm 2027 nếu cần thiết.

Tổng thống Volodymyr Zelenskiy hồi tháng 7 cho biết Nga đã mất hơn 1,5 triệu binh sĩ thiệt mạng hoặc bị thương kể từ khi bắt đầu cuộc xâm lược toàn diện. Các con số này không thể được kiểm chứng độc lập, và Mạc Tư Khoa không công bố dữ liệu thương vong đầy đủ.

[Kyiv Independent: Russian troop losses rose 46% since January, hit 2026 high in September, Ukraine says]

9. Tình trạng cắt điện khẩn cấp lại tái diễn tại thủ đô.

Ngày 30 tháng 9, công ty sản xuất điện quốc doanh Centrenergo xác nhận cuộc tấn công của Nga đã gây hư hại cho Nhà máy Nhiệt điện Trypilska ở tỉnh Kyiv. Công ty cho biết thiết bị phát điện tại nhà máy đã bị hư hỏng nhưng không tiết lộ thêm chi tiết vì lý do an ninh.

"Ưu tiên hàng đầu của chúng tôi hiện nay là đánh giá tình trạng thiết bị và xác định phạm vi công việc cần thiết," Giám đốc điều hành Centrenergo, ông Serhii Isachenko cho biết. "Ngay khi tình hình an ninh cho phép, các chuyên gia của chúng tôi sẽ bắt đầu sửa chữa."

Vào lúc 5 giờ 40 phút chiều giờ địa phương, Ukrenergo thông báo cắt điện khẩn cấp tại Kyiv.

Việc cắt điện khẩn cấp cũng làm gián đoạn giao thông công cộng ở Kyiv, với việc vận tải điện mặt đất bị tạm ngừng hoạt động tại các quận Shevchenkivskyi và Holosiivskyi do mất điện, theo thông báo của Chính quyền Thành phố Kyiv. Dịch vụ xe điện cũng bị tạm ngừng.

Cơ quan Dịch vụ Khẩn cấp Nhà nước Ukraine báo cáo rằng hai phụ nữ đã thiệt mạng tại quận Sviatoshynskyi ở Kyiv, nơi hàng chục ngôi nhà bị hư hại trong vụ tấn công.

Theo thông báo của Cơ quan Quản lý Quân sự Thành phố Kyiv, gọi tắt là KMDA, một người khác đã thiệt mạng tại quận Solomianskyi sau khi một kho hàng bị hư hại trong cuộc tấn công của Nga.

Cảnh sát quốc gia ở Kyiv cho biết bảy người bị thương trong các vụ tấn công xảy ra đêm qua tại thủ đô.

Theo các nhà báo tại hiện trường, hơn chục vụ nổ đã làm rung chuyển thành phố ngay trước 3 giờ sáng giờ địa phương. Các vụ nổ xảy ra chỉ vài phút sau khi Không quân Ukraine cảnh báo hỏa tiễn đạn đạo đang hướng về thành phố, trong khi tiếng súng phòng không vang vọng khắp thành phố. Thêm nhiều vụ nổ khác được nghe thấy vào khoảng 3 giờ 40 phút sáng giờ địa phương.

Theo các quan chức, một "tòa nhà phi dân cư" chưa xác định và một nhà kho đã bốc cháy ở quận Podilskyi.

Ông Klitschko cho biết, tại quận Shevchenkivskyi, mảnh vỡ đã rơi xuống khu vực của một đại sứ quán phương Tây không xác định.

Dân biểu Ukraine Volodymyr Ariev cho biết trên Facebook rằng một trong những máy bay điều khiển từ xa của Nga đã rơi xuống sân chơi trẻ em ở quận Obolonskyi trong cuộc tấn công ban ngày. Ông nói thêm rằng chiếc máy bay điều khiển từ xa này không phát nổ.

Cơ quan Dịch vụ Khẩn cấp Nhà nước, gọi tắt là DSNS cảnh báo người dân Kyiv nên đóng kín cửa sổ do khói dày đặc trong không khí sau các cuộc tấn công của Nga.

Vào tối cùng ngày 30 tháng 9, nhiều đợt máy bay điều khiển từ xa khác đã gây thêm thiệt hại, bao gồm cả các vụ cháy tại nhà kho và các tòa nhà dân cư.

Ngay bên ngoài thủ đô, tại tỉnh Kyiv, ít nhất một trẻ em được tìm thấy đã chết dưới đống đổ nát của một ngôi nhà ở Vyshhorod, trong khi một người đàn ông và một người phụ nữ khác cũng bị thương trong vụ tấn công.

Tổng cộng 11 xe cộ, hai nhà kho và ba ngôi nhà đã bị hư hại ở Bucha, tỉnh Kyiv, theo lời ông Tymur Tkachenko, nhà lãnh đạo Cơ quan Hành chính Quân sự tỉnh Kyiv.

Sau các cuộc tấn công tiếp theo vào buổi chiều và tối, Tkachenko báo cáo rằng một phụ nữ khác đã bị thương và thêm nhiều nhà cửa, công trình công nghiệp và phương tiện giao thông đã bị hư hại ở các huyện Bucha, Obukhiv, Bila Tserkva, Fastiv và Boryspil thuộc khu vực này.

Ông cho biết thêm, một cơ sở giáo dục ở Bila Tserkva cũng bị hư hại do các cuộc tấn công của Nga.

Một ngày đêm đầy rẫy các cuộc tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa.

Các cuộc tấn công mới nhất diễn ra trong bối cảnh Nga tăng cường các cuộc tấn công vào Kyiv kể từ tháng 8, liên tục tiến hành các cuộc tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa, thậm chí cả ban ngày, nhằm làm suy yếu hệ thống phòng không của Ukraine. Gần đây, Nga đã chuyển sang chiến thuật tấn công vào thủ đô Ukraine bằng các cuộc tấn công liên tiếp kéo dài nhiều ngày.

Ngày 30 tháng 9, Kyiv đã được đặt trong tình trạng báo động không kích trong 20 giờ 44 phút — có lẽ là một kỷ lục trong thời chiến.

Không quân Ukraine cho biết, từ 6:30 sáng đến 6:30 chiều giờ địa phương, hệ thống phòng không Ukraine đã đánh chặn được 254 trong số 285 máy bay điều khiển từ xa. Lực lượng Nga đã phóng 174 máy bay điều khiển từ xa phản lực, trong đó 146 chiếc đã bị lực lượng Ukraine đánh chặn.

Theo Không quân Ukraine, Nga đã tấn công các khu vực trên khắp Ukraine bằng 188 máy bay điều khiển từ xa, trong đó có 86 chiếc chạy bằng động cơ phản lực, cũng như bằng các hỏa tiễn Zircon, Onyx và Iskander. Quân đội Ukraine cho biết họ đã bắn hạ hoặc vô hiệu hóa 5 hỏa tiễn và 155 máy bay điều khiển từ xa.

Tính đến khoảng 6:30 chiều, vẫn còn 10 máy bay điều khiển từ xa trong không phận Ukraine, theo thông báo của Không quân.

Khoảng 9 giờ 30 phút tối giờ địa phương, giới chức trách một lần nữa cảnh báo rằng máy bay điều khiển từ xa của Nga đang tấn công vào thủ đô và khu vực xung quanh.

[Kyiv Independent: Emergency power cuts return to the capital]

10. Estonia cấm vận chuyển ngũ cốc từ Nga và Belarus.

Ngày 1 tháng 10, Ngoại trưởng Estonia, Margus Tsahkna, thông báo rằng Estonia đã cấm vận chuyển ngũ cốc từ Nga và Belarus qua lãnh thổ của mình.

"Nga tấn công các cảng của Ukraine, chặn xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine, rồi sau đó tìm kiếm các tuyến đường mới cho ngũ cốc của chính mình", Tsahkna nói. "Estonia sẽ không cung cấp tuyến đường đó."

Nga, nước xuất khẩu lúa mì hàng đầu thế giới, ngày càng gặp khó khăn trong việc vận chuyển ngũ cốc qua Hắc Hải do các cuộc tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa của Ukraine nhằm vào các cảng của Nga, buộc nước này phải dựa vào các tuyến đường thay thế.

Một phần lượng ngũ cốc của Nga đã được chuyển hướng đến các cảng Baltic của Nga và các nhà ga ở Latvia và Lithuania, mặc dù các nhà ga này chỉ có thể giải quyết khoảng 10% khối lượng thường đi qua các cảng phía nam.

Mặc dù Nga và Belarus chưa từng sử dụng Estonia để xuất khẩu ngũ cốc cho đến nay, nhưng động thái này được thiết kế để ngăn chặn bất kỳ hoạt động xuất khẩu nào như vậy trong tương lai, truyền thông Estonia đưa tin.

" Cùng với Latvia và Lithuania, chúng tôi đang nỗ lực bảo đảm rằng các cảng Baltic không trở thành tuyến đường quá cảnh cho Nga."

Trước đó, Latvia đã công bố kế hoạch áp thuế 300% đối với ngũ cốc nhập khẩu từ Nga và Belarus.

Tallinn cũng cam kết sẽ hợp tác với Lithuania và Latvia để ngăn chặn việc xuất khẩu ngũ cốc mà Nga đã cướp bóc từ các vùng lãnh thổ Ukraine bị tạm chiếm.

Các cuộc tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa của Ukraine đã mở rộng phạm vi mục tiêu trong mùa hè, bao gồm cả các cảng của Nga ở Biển Azov và Hắc Hải, trong khi lực lượng của Mạc Tư Khoa tiếp tục các cuộc tấn công vào các cảng và tàu buôn của Ukraine trong vùng biển thuộc chủ quyền của Ukraine.

[Kyiv Independent: Estonia bans transit of Russian, Belarusian grain]

11. Máy bay điều khiển từ xa xâm phạm không phận Moldova 3 lần trong một ngày khi Nga liên tục tấn công Ukraine.

Ngày 30 tháng 9, máy bay điều khiển từ xa đã xâm phạm không phận Moldova ba lần riêng biệt, trong khi Nga phát động cuộc tấn công kéo dài cả ngày nhằm vào Ukraine từ đêm hôm trước đến chiều hôm sau.

Theo Bộ Quốc phòng Moldova, vụ việc đầu tiên xảy ra vào khoảng 5 giờ 43 phút sáng giờ địa phương. Một máy bay điều khiển từ xa đã bay vào không phận Moldova, rơi xuống khu vực bên ngoài làng Hirbovat thuộc huyện Anenii Noi ở miền trung và phát nổ.

Theo thông tin ban đầu, không có thương vong nào được báo cáo từ vụ nổ. Cảnh sát và quân đội Moldova đang trên đường đến hiện trường để kiểm tra.

Vài giờ sau, Moldova thông báo đã đóng cửa không phận ở các khu vực phía bắc và trung tâm do một máy bay điều khiển từ xa bay trên lãnh thổ nước này lúc 10:26 sáng. Máy bay điều khiển từ xa được phát hiện tại làng Lunga thuộc huyện Dubasari, nằm trong khu vực Transnistria bị Nga tạm chiếm của Moldova.

Vụ việc thứ ba được báo cáo lúc 8:45 tối giờ địa phương, khi một đối tượng lạ vượt qua biên giới vào Moldova từ tỉnh Vinnytsia của Ukraine. Đối tượng này một lần nữa bay qua Transnistria trước khi hướng về quận Rezina của Moldova và cuối cùng biến mất khỏi hệ thống giám sát.

Nước láng giềng Rumani cũng đã phản ứng trước các mối đe dọa từ máy bay điều khiển từ xa trong bối cảnh Nga tiến hành cuộc tấn công quy mô lớn vào Ukraine ngày 30 tháng 9.

Bộ Quốc phòng Rumani cho biết, radar của họ đã phát hiện một mục tiêu trên không ở phía đông Izmail vào đêm qua và hai máy bay chiến đấu F-18 của không quân Tây Ban Nha đóng tại quốc gia thành viên NATO này đã cất cánh để đề phòng. Bộ này khẳng định không có đối tượng nào xâm phạm không phận Rumani.

Nga đã tấn công các khu vực trên khắp Ukraine bằng 188 máy bay điều khiển từ xa, trong đó có 86 chiếc chạy bằng động cơ phản lực, cũng như bằng các hỏa tiễn Zircon, Onyx và Iskander, theo Lực lượng Không quân Ukraine. Lực lượng Không quân cho biết họ đã bắn hạ hoặc vô hiệu hóa 5 hỏa tiễn và 155 máy bay điều khiển từ xa.

Ngày 24 tháng 9, các máy bay điều khiển từ xa nghi là của Nga đã rơi xuống Rumani và Moldova trong đêm, giữa lúc Ukraine đang tiến hành một cuộc tấn công quy mô lớn bằng máy bay điều khiển từ xa và hỏa tiễn.

Cảnh sát Moldova cho biết một máy bay điều khiển từ xa có "các bộ phận đặc trưng của loại ‘Gerbera’ được Liên bang Nga sử dụng" đã được tìm thấy ở quận Floresti của nước này.

Ngày 16 tháng 8, các máy bay chiến đấu của NATO đã bắn hạ một máy bay điều khiển từ xa bị nghi ngờ là của Nga, xâm phạm không phận Rumani gần biên giới Moldova, Bộ trưởng Quốc phòng Rumani Radu Miruta xác nhận.

Một ngày sau, vào ngày 17 tháng 8, một hỏa tiễn hành trình S8000 Banderol của Nga đã xâm nhập không phận Moldova trong một cuộc tấn công của Nga vào Odessa, trước khi rơi xuống một cánh đồng ngô cách làng Talmaz khoảng 3 km, thuộc huyện Stefan Voda của Moldova.

[Kyiv Independent: Drones invade Moldovan airspace 3 times in 1 day as Russia wages relentless attack against Ukraine]

 

Trên chuyến bay từ Metz trở về Rôma, Đức Giáo Hoàng Lêô XIV đã dành thời gian trả lời phỏng vấn của các nhà báo đi cùng ngài. Sáu người trong số họ đã đặt câu hỏi về vấn nạn lạm dụng tình dục trong Giáo hội, sự tách biệt giữa Giáo hội và Nhà nước, khủng hoảng nhà ở, chiến tranh, trí tuệ nhân tạo, gọi tắt là AI và sự trỗi dậy của các đảng phái mà người đặt câu hỏi mô tả là cực đoan.

4. Câu hỏi thứ tư: Chiến tranh thế giới, trường hợp Nga và Ukraine

Manuela Tulli của thông tấn xã ANSA của Ý nói: Chào buổi tối, Đức Thánh Cha. Hôm nay, và thực sự trong suốt chuyến đi này, ngài đã nhấn mạnh sự cần thiết của đối thoại. Khi đề cập đến Âu Châu, ngài cũng nói về ảo tưởng tái vũ trang, nhưng đồng thời ngài cũng nói rằng chúng ta nên có can đảm để nhượng bộ và hy sinh vì lợi ích lớn hơn của hòa bình. Cuộc xung đột ở Âu Châu là giữa Nga và Ukraine. Ngài muốn nói gì khi nói về những sự hy sinh này? Và ngài tin vào đàm phán, vì ngài có các phái viên của mình—Đức Tổng Giám Mục Gallagher đã đi trước, và Hồng Y Zuppi hiện đang ở đó—nhưng làm sao ngài có thể nói chuyện với một quốc gia tấn công, ném bom và đe dọa không chỉ Ukraine mà cả các quốc gia Âu Châu khác nữa? Cảm ơn Ngài.

Đức Giáo Hoàng Lêô XIV đáp: Cảm ơn. Điều đầu tiên là tôi muốn nhấn mạnh các nguyên tắc trong giáo huấn xã hội của Giáo hội, qua đó chúng ta tìm cách không cổ vũ bạo lực, thù hận, vũ khí và những mối nguy hiểm hiện hữu trong thế giới ngày nay, bao gồm cả những mối nguy hiểm do một số nhà lãnh đạo quốc gia gây ra, những người một lần nữa bắt đầu nói về vũ khí hạt nhân, về những cuộc chiến tranh ngày càng tàn phá, nhất là về sinh mạng con người.

Việc trang bị vũ khí và chi tiêu cho ngành công nghiệp quân sự khổng lồ vẫn tiếp diễn, điều này đã thúc đẩy chi tiêu quân sự trong nhiều thập niên qua – năm ngoái, năm năm trước nữa. Một số ít người đang trở nên vô cùng giàu có từ một ngành công nghiệp thúc đẩy chiến tranh. Tuy nhiên, hàng tỷ tỷ euro hoặc đô la này có thể được sử dụng để giải quyết các vấn đề như nạn đói toàn cầu, nhà ở, thất nghiệp, v.v. Mọi người đang tìm kiếm một tiếng nói có thể đưa ra một đường lối khác, một đường lối không nói rằng, "Hãy chi tiêu nhiều hơn cho vũ khí", điều này chỉ làm gia tăng căng thẳng có thể dẫn đến bùng nổ một cuộc chiến tranh khác, một cuộc xung đột khác. Và chúng ta thấy bạo lực, cách mà các cường quốc luôn tìm cách áp đặt ý chí của mình bằng vũ lực thay vì tham gia đối thoại và thúc đẩy đàm phán về những khác biệt vốn có thể tồn tại, đưa chúng ta ngày càng gần hơn với một cuộc chiến tranh, hoặc nhiều cuộc chiến tranh, những cuộc xung đột như chúng ta thấy trên thế giới ngày nay.

Tôi không biết những người khác nghĩ như thế nào, nhưng đây không phải là vấn đề chính trị hay không chính trị, mà là một tiếng nói tìm cách thúc đẩy các giá trị về phẩm giá con người, tầm quan trọng của sự sống, khả năng chi tiêu nhiều hơn cho y tế và giáo dục và ít hơn cho vũ khí—tôi tin rằng Giáo hội có trách nhiệm thúc đẩy những giá trị đó, liên tục mời gọi các nhà lãnh đạo như của Nga và Ukraine, và các quốc gia khác, đến, ngồi xuống, tham gia đối thoại, tìm cách giải quyết vấn đề mà không tiếp tục những cuộc chiến tranh không còn ý nghĩa nữa. Vì vậy, theo nghĩa này, Giáo hội tiếp tục cất cao tiếng nói của mình. Chúng ta không thể ép buộc ai cả. Đôi khi điều đó có vẻ vô ích, nhưng chúng ta sẽ tiếp tục lên tiếng, chúng ta sẽ tiếp tục mời gọi, chúng ta sẽ tiếp tục rao giảng Tin Mừng.

5. Câu hỏi thứ năm: Trí tuệ nhân tạo và rủi ro thảm khốc

Justin McLellan của tờ National Catholic Reporter nói: Cảm ơn Đức Thánh Cha. Thưa Đức Thánh Cha, con xin hỏi bằng tiếng Anh. Tại Paris, Đức Thánh Cha đã nói về sự cần thiết cấp bách phải phân định đạo đức xung quanh sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và sau nhiều cuộc tấn công mạng do các tác nhân AI bất hảo gây ra, một số nhà lãnh đạo ngành công nghệ đã cảnh báo rằng công nghệ này có thể hủy diệt thế giới. Đức Thánh Cha lo lắng đến mức nào về việc AI có thể gây ra những rủi ro thảm khốc cho nhân loại hoặc thậm chí xóa sổ hoàn toàn nhân loại, và các quốc gia, đặc biệt là Hoa Kỳ và Trung Quốc, cần phải làm gì để bảo đảm rằng công nghệ của họ an toàn cho nhân loại?

Đức Giáo Hoàng Lêô XIV đáp: Cảm ơn. Nếu ai đó hỏi tôi, liệu tôi có đang hoảng loạn không? Không, tôi không. Tôi ngủ ngon giấc. Tôi nghĩ rằng những lo ngại do nhiều chuyên gia, các nhà chuyên môn về AI nêu ra cần được xem xét nghiêm chỉnh. Tôi không nghĩ đó là tin giả, như một số người đã nói, nhằm mục đích gây ra lợi ích tài chính hoặc bất kỳ lợi ích nào khác. Điều đáng chú ý là ngay hôm nay tôi đọc được thông tin rằng nhà lãnh đạo NVIDIA tuyên bố ông ấy đã tìm ra cách để đưa vào AI một số giới hạn nhất định, để chúng không vượt quá phạm vi hoạt động và gây ra những thiệt hại mà mọi người đang bàn luận. Tuy nhiên, chính ông lại là người nói rằng không nên đặt ra bất kỳ giới hạn nào và không nên có sự điều chỉnh của chính phủ, v.v... Đây là một vấn đề mà tôi nghĩ chúng ta cần ngồi lại và thảo luận. Chúng ta cần tiếp tục mời các nhà lãnh đạo chính trị, các nhà lãnh đạo trong lĩnh vực AI, các tổ chức xã hội, các hiệp hội cùng nhau xem xét những gì đang xảy ra và những gì có thể xảy ra trong tương lai. Chỉ đơn giản nói rằng, "Ồ, điều đó sẽ không xảy ra" và nhắm mắt làm ngơ, tôi nghĩ đó không phải là đường lối có trách nhiệm nhất. Tòa thánh đã thành lập ủy ban riêng về trí tuệ nhân tạo, mà một mặt, nếu có thể nói như vậy, bắt đầu như một cách để phối hợp những gì chúng tôi đang làm tại Tòa Thánh, cách chúng tôi sử dụng AI, những rủi ro và lợi ích của nó. Nhưng kể từ khi thông điệp Magnifica Humanitas được công bố, chúng tôi đã nhận được nhiều quan tâm từ những người trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Vì vậy, chúng tôi đang cố gắng tiếp tục thúc đẩy đối thoại, nghiên cứu, điều tra, để tìm cách bảo đảm rằng AI không đi đến điểm mà nó có thể hủy diệt nhân loại hoặc loại bỏ nhân loại khỏi cuộc đối thoại.

Tôi khá lạc quan rằng điều đó có thể xảy ra. Tôi nghĩ rằng có đủ người thực sự quan tâm đến vấn đề này và sẵn sàng nhìn nhận vấn đề vượt ra ngoài những câu hỏi về quyền lực, ai sẽ đạt được điều đó trước, điều gì sẽ xảy ra khi AI trở thành cái mà họ gọi là Trí tuệ Nhân tạo Tổng quát, v.v... Nhưng chúng ta phải tiếp tục làm việc, chúng ta không thể ngồi yên và giả vờ như không có chuyện gì xảy ra.

6. Câu hỏi thứ sáu: Sự suy giảm của Giáo Hội Công Giáo tại Đức và sự trỗi dậy của các đảng phái "cực đoan"

Ludwig Ring-Eifel của thông tấn xã KNA hỏi: Hôm nay chúng ta ở Metz, rất gần biên giới Đức, nhưng cho đến nay, Đức Thánh Cha vẫn chưa đến Đức. Vì vậy, câu hỏi cơ bản của con là khi nào chúng con có thể mong đợi ngài ở bên kia biên giới và trong bối cảnh hai diễn biến có lẽ cũng đang khiến ngài lo ngại, đó là sự suy giảm liên tục của Giáo Hội Công Giáo tại Đức và sự trỗi dậy đáng kinh ngạc của các đảng phái cực đoan ở Đức, những đảng phái đe dọa phá vỡ sự đồng thuận cho Âu Châu, là điều mà Đức Thánh Cha đã đề cập đến hôm nay tại Metz.

Đức Giáo Hoàng Lêô XIV đáp: Cảm ơn câu hỏi này. Với tất cả sự khiêm nhường, tôi xin nói rằng tôi mới chỉ làm Đức Giáo Hoàng được khoảng mười lăm tháng. Có nhiều nơi tôi chưa đến thăm. Tôi đã nhận được một lời mời. Tôi hy vọng sẽ đến đó một lần nữa, ý tôi là tôi đã đến đó trước đây nhưng không phải với tư cách là Giáo Hoàng, nhưng tôi hy vọng sẽ đến thăm Đức, cũng như tôi hy vọng sẽ đến thăm nhiều nơi khác. Nhưng tôi vẫn chưa có lịch trình cụ thể. Tôi vẫn đang lên kế hoạch cho năm tới, và chuyến đi duy nhất chắc chắn được lên lịch là Ngày Giới trẻ Thế giới tại Nam Hàn. Vì vậy, chúng ta đang tiến gần đến mục tiêu. Nhưng cảm ơn sự kiên nhẫn và câu hỏi của anh. Cụm từ anh nói rằng Giáo hội đang suy tàn ở Đức, hoặc số lượng tín hữu đang giảm dần. Người ta đã từng nói điều đó về Pháp trước đây, nhưng chúng ta đã thấy những gì xảy ra trong bốn ngày qua. Tôi tin rằng nếu chúng ta tìm được tinh thần truyền giáo đích thực và con đường đúng đắn để thực hiện, vẫn còn rất nhiều người ở Đức muốn sống và cử hành đức tin Kitô giáo và Công Giáo của họ. Vì vậy, tôi lạc quan về điều đó, mặc dù tôi nhận ra những vấn đề, tôi nhận ra những nguyên nhân khác nhau đã ảnh hưởng rất nặng nề đến Giáo hội, nhưng nó cũng ảnh hưởng rất nặng nề đến Giáo hội Tin Lành, và nó cũng ảnh hưởng đến xã hội theo cách tương tự. Nhưng tôi hy vọng sẽ tiếp cận được nhiều người hơn. Tôi hy vọng sẽ tiếp tục làm việc với các nhà lãnh đạo trong Giáo hội ở Đức và tìm cách đáp ứng điều đó. Sẽ rất thú vị nếu nghiên cứu, phân tích xem liệu có mối quan hệ nào giữa sự phát triển của các nhóm cực hữu và việc phe cực hữu đang bị phân mảnh như hiện nay, khi một nhóm cụ thể đang trở nên cực đoan hơn với các nhóm được gọi là cực hữu khác. Đồng thời, điều này thể hiện sự kết hợp giữa các quan điểm cực hữu này với một loại tôn giáo nhất định, mà theo không chỉ quan điểm của tôi, mà cả các lãnh đạo của Giáo Hội Công Giáo và Giáo hội Tin lành ở Đức đều đã lên tiếng cho rằng đó không phải là sự thể hiện đích thực của Kitô giáo.

Và một lần nữa, chúng ta quay trở lại với các giá trị của Phúc Âm, không phải là về hận thù và chia rẽ, mà là về sự hiểu biết, lòng thương xót và sự đồng hành. Tôi hy vọng sâu sắc, và hy vọng Giáo Hội cũng có thể là một phần của điều này—rằng chúng ta có thể tìm ra những đường lối với đa số những người thiện chí, những người sẽ hiểu tầm quan trọng của sự cam kết của họ, ngay cả trong việc tham gia vào các tiến trình chính trị, sẽ cho phép họ đưa ra những lựa chọn rõ ràng vì lợi ích chung chứ không phải vì những tư tưởng cực đoan có thể gây ra nhiều thiệt hại hơn chúng ta thậm chí còn chưa nhận thức được hiện nay. Vì vậy, tôi nghĩ tất cả chúng ta sẽ khích lệ lẫn nhau theo nghĩa đó. Một lần nữa, trách nhiệm của chúng ta với tư cách là Giáo Hội, giáo lý xã hội của Giáo Hội, là nói về, giảng dạy về, rao giảng về những gì chúng ta tin là những giá trị mang lại sự sống chứ không phải là sự hủy diệt, chia rẽ và hận thù. Và tôi muốn nhân cơ hội này để cảm ơn rất nhiều người thầm lặng phía sau hậu trường, những người không nhận được sự hoan nghênh như Đức Giáo Hoàng khi ngài đi qua, nhưng lại đóng góp rất lớn vào việc tổ chức chuyến đi này: cả những người ở Tòa Thánh, người dân Pháp, các Giám mục ở Pháp, và rất nhiều giáo dân đã tham gia vào các hoạt động tổ chức khác nhau. Vì vậy, tôi muốn gửi lời cảm ơn đặc biệt đến tất cả họ và đến các bạn. Cảm ơn rất nhiều.

---

Source:Vatican News

September 28, 2026 - Pope Leo XIV in-flight press conference on his return from France

 

1. Theo các nguồn tin, Giám đốc CIA Ratcliffe đã cảnh báo Điện Cẩm Linh về nguy cơ sụp đổ kiểu Liên Xô trong chuyến thăm Mạc Tư Khoa.

Theo một báo cáo mới của Đức, Giám đốc CIA John Ratcliffe đã cảnh báo Điện Cẩm Linh trong chuyến thăm Mạc Tư Khoa về nguy cơ sụp đổ tương tự như Liên Xô những năm 1990 nếu tiếp tục cuộc chiến ở Ukraine.

Ông Ratcliffe đã bất ngờ đến thăm Mạc Tư Khoa vào cuối tháng 8, và chi tiết chuyến thăm không được tiết lộ.

Tuy nhiên, tờ Frankfurter Allgemeine Zeitung, gọi tắt là FAZ của Đức, dẫn lời "một nhà ngoại giao cao cấp quen thuộc với các cuộc họp báo của CIA với các cơ quan đối tác phương Tây," hôm thứ Bảy đưa tin rằng Ratcliffe đã cảnh báo Mạc Tư Khoa về một nguy cơ sụp đổ tương tự như Liên Xô.

Theo nguồn tin này, Ratcliffe đã truyền đạt đánh giá của Washington rằng Nga đang gặp khó khăn trong việc đạt được những tiến bộ quân sự trong khi nền kinh tế của nước này có nguy cơ sụp đổ dưới áp lực liên quan đến chiến tranh, củng cố lời kêu gọi Mạc Tư Khoa đàm phán và không nên trông chờ Washington từ bỏ Kyiv.

Các báo cáo gần đây cho thấy Điện Cẩm Linh dự kiến thâm hụt ngân sách năm 2026 sẽ đạt 3,2% tổng sản phẩm quốc nội, gọi tắt là GDP – tăng so với ước tính trước đó là 1,6% – đồng thời lạc quan hạ dự báo này xuống 2% vào năm 2027, chủ yếu bằng cách vay nợ.

Để dễ hình dung hơn, một đánh giá của Ngân hàng Thế giới vào tháng 3 năm 1992 ước tính thâm hụt ngân sách so với tổng sản phẩm quốc dân, gọi tắt là GNP sẽ đạt 20% vào năm 1991, năm xảy ra sự sụp đổ, sau khi tăng từ mức trung bình 2% vào đầu những năm 1980 – mặc dù tỷ lệ này tự nó không phải là một chỉ báo chắc chắn về sự sụp đổ kinh tế.

Tuy nhiên, tuyên bố của FAZ nhìn chung phù hợp với những thông tin được tờ New York Times, gọi tắt là NYT đưa ra sau chuyến thăm, khi tờ báo này – trích dẫn các quan chức Mỹ đương nhiệm và tiền nhiệm – cho rằng Ratcliffe đã đưa ra đánh giá tương tự cho Aleksandr Bortnikov, nhà lãnh đạo Cơ quan An ninh Liên bang Nga, gọi tắt là FSB.

Theo các nguồn tin, các quan chức Mỹ hy vọng rằng Putin, bản thân cũng là một cựu sĩ quan tình báo Liên Xô, sẽ coi trọng thông điệp từ giám đốc CIA hơn là thông điệp được truyền đạt qua các kênh ngoại giao truyền thống.

Một số nguồn tin khác suy đoán chuyến thăm này có thể nhằm cảnh báo Mạc Tư Khoa không nên hỗ trợ Iran hoặc leo thang căng thẳng với NATO.

Lãnh đạo Nga Vladimir Putin đã ký ba sắc lệnh không được công bố sau chuyến thăm của Ratcliffe – mặc dù mối liên hệ của chúng với chuyến thăm vẫn chưa rõ ràng – trong khi Tổng thống Volodymyr Zelenskiy cho biết Kyiv đã được thông báo về chuyến thăm mà không tiết lộ chi tiết.

Theo các nguồn tin, Tổng thống Zelenskiy cũng đã gặp ông Ratcliffe trong một chuyến dừng chân ở Ireland trên đường đến Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc tại New York vào tháng 9, sau những tin đồn trước đó rằng ông Ratcliffe có thể sẽ đảm nhận vai trò nhà đàm phán thay cho các đặc phái viên của Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner do thiếu tiến triển.

Ít dấu hiệu cho thấy tình hình đang được cải thiện.

Mặc dù chưa rõ liệu Ratcliffe có đưa ra lời cảnh báo về sự sụp đổ theo kiểu Liên Xô hay không, nhưng Mạc Tư Khoa đã chuẩn bị sẵn sàng cho một sự leo thang nghiêm trọng.

Vài ngày sau cuộc bầu cử Duma Quốc gia giữa tháng 9, Putin đã ký một sắc lệnh mới mở rộng quân đội lên 2,4 triệu người, bao gồm 1,5 triệu binh sĩ tại ngũ, trong khi Kyiv cảnh báo rằng Mạc Tư Khoa cũng đang tăng cường lực lượng Bắc Hàn đóng quân tại nước này.

Về mặt tài chính, Mạc Tư Khoa cũng đang nhắm đến việc tăng chi tiêu quốc phòng một cách chưa từng có trong ngân sách năm 2027, đưa tổng số tiền lên mức kỷ lục 17,1 ngàn tỷ rúp (203 tỷ đô la) – tương đương khoảng 35% tổng chi tiêu liên bang của Nga trong năm đó.

Các biện pháp này cũng trùng hợp với những cảnh báo của Âu Châu về một cuộc đối đầu vũ trang tiềm tàng với Mạc Tư Khoa trong những tháng tới, khi Điện Cẩm Linh cũng đang tăng cường thế trận hạt nhân tại vùng lãnh thổ Kaliningrad.

Theo Kyiv, chiến dịch mùa đông của Nga chống lại Ukraine sẽ chính thức bắt đầu vào thứ Tư, ngày 30 tháng 9, và Điện Cẩm Linh loại trừ khả năng đàm phán hòa bình vào lúc này. Hãng tin FAZ cho rằng mùa đông có thể là nỗ lực cuối cùng của Putin để củng cố vị thế của mình trước khi các cuộc đàm phán bắt đầu.

[Kyiv Post: CIA's Ratcliffe Reportedly Warned Kremlin of Soviet-Style Collapse in Moscow Visit]

2. NATO kêu gọi bình tĩnh, cho rằng chiến dịch quân sự hỗn hợp của Nga không ngăn cản được sự hỗ trợ dành cho Ukraine.

Hôm Thứ Năm, 01 Tháng Mười, Tổng thư ký NATO Mark Rutte kêu gọi "bình tĩnh" trước chiến dịch phá hoại của Nga ở Âu Châu, nói rằng chiến dịch này không làm suy yếu sự hỗ trợ dành cho Ukraine.

Hôm thứ Ba, Estonia trở thành quốc gia mới nhất chính thức đổ lỗi cho Nga về vụ việc này, cho rằng "các cơ quan tình báo" của Mạc Tư Khoa đã ra lệnh đốt phá một công ty quốc phòng hồi tháng Tám.

"Nga tiếp tục chiến dịch hành động thù địch liều lĩnh chống lại các đồng minh NATO. Họ đang cố gắng làm suy yếu quyết tâm của chúng ta và ngăn chặn sự hỗ trợ của chúng ta dành cho Ukraine. Nhưng Nga đang thất bại. Họ đang thất bại trên chiến trường ở Ukraine và họ đang thất bại trong việc phá hoại sự đoàn kết và sự ủng hộ của chúng ta dành cho Ukraine", Rutte nói với các nhà báo.

Các chính phủ Âu Châu cho rằng Mạc Tư Khoa đang đẩy mạnh chiến dịch phá hoại và can thiệp chống lại những người ủng hộ Ukraine trong bối cảnh quân đội Cẩm Linh đang gặp khó khăn trên chiến tuyến tại đây, hơn bốn năm sau cuộc xâm lược hồi tháng 2 năm 2022.

Vụ việc ở Estonia xảy ra ngay sau khi một máy bay điều khiển từ xa chứa đầy chất nổ được phát hiện tại một phi trường ở Nga, và Berlin cáo buộc Mạc Tư Khoa đứng sau vụ việc này.

Tổng Thư Ký Mark Rutte thừa nhận rằng các hoạt động của Nga "có thể gây ảnh hưởng - và đôi khi chúng thực sự gây ảnh hưởng."

Nhưng ông kêu gọi các nước NATO hãy "bình tĩnh, tiếp tục và ủng hộ Ukraine".

"Chúng ta không nên ngây thơ... về Nga, nhưng họ biết chúng ta mạnh hơn", Rutte nói.

Phát biểu cùng với nhà lãnh đạo NATO, Thủ tướng Lithuania Mindaugas Sinkevicius cho biết các cơ quan tình báo không có bằng chứng nào cho thấy Mạc Tư Khoa sắp sửa chuẩn bị cho một điều gì đó lớn hơn.

"Điều bắt buộc là phải nói nếu có mối đe dọa đối với xã hội, nhưng bạn không thể phóng đại và nói rằng điều gì đó sẽ xảy ra trong những tháng hoặc tuần tới," ông nói.

"Rủi ro vẫn còn, nhưng nó không biến động... không tăng cũng không giảm."

[Kyiv Post: NATO Urges Calm, Says Russian Hybrid Campaign Not Stopping Ukraine Support]

3. Thông tin ngoại giao sai lệch

Đây không phải là lần đầu tiên trong những tháng gần đây các hành động hay thông tin liên lạc từ văn phòng của Tổng thống Zelenskiy dẫn đến những sai lầm ngoại giao hoặc xung đột trực tiếp với các đối tác hoặc nước láng giềng của Ukraine.

Đầu tháng này, Tổng thống Zelenskiy đã công bố một diễn đàn khu vực mới có tên gọi Carpathian Eight, được tường trình bao gồm tám quốc gia thuộc Liên Hiệp Âu Châu và ngoài Liên Hiệp Âu Châu nằm cạnh dãy núi Carpathian.

Thủ tướng Hung Gia Lợi Peter Magyar, người mà quốc gia của ông lẽ ra là một trong "tám nước tham gia", đã nhanh chóng đính chính lại tuyên bố của Tổng thống Zelenskiy, nói rằng Budapest không tham gia vào sáng kiến này.

Một rạn nứt nghiêm trọng hơn đã xuất hiện giữa Ukraine và Ba Lan vào mùa hè, khi Tổng thống Zelenskiy đặt tên cho một đơn vị quân đội theo tên của Quân đội Khởi nghĩa Ukraine, gọi tắt là UPA thời Thế chiến II, một tổ chức ngầm chiến đấu chống lại sự cai trị của Liên Xô.

Động thái này đã gây ra làn sóng lên án mạnh mẽ ở Ba Lan, nơi UPA chủ yếu bị xem là một tổ chức tham gia vào các vụ thảm sát Volyn năm 1943-1945 - các vụ giết hại hàng loạt thường dân Ba Lan ở khu vực hiện nay là miền tây Ukraine, khi đó đang bị Đức Quốc xã xâm lược.

Tổng thống cánh hữu của Ba Lan, Karol Nawrocki, đã tước bỏ huân chương cao quý nhất của nhà nước Ba Lan khỏi Tổng thống Zelenskiy, và ngay cả Thủ tướng Ba Lan thân Ukraine, Donald Tusk, cũng chỉ trích động thái của Kyiv, mặc dù ông cố gắng hạn chế hậu quả.

Tín hiệu kém cho viện trợ quân sự

Do căng thẳng không ngừng với nước láng giềng phía bắc, Nam Hàn sở hữu một trong những kho vũ khí lớn nhất thế giới.

Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm, gọi tắt là SIPRI xếp Nam Hàn là nước xuất khẩu vũ khí lớn thứ chín thế giới, chiếm 3% tổng doanh số bán vũ khí toàn cầu trong giai đoạn 2021-2025.

Đối với Ukraine, điều này biến Hán Thành thành một nguồn cung cấp thiết bị hấp dẫn cần thiết để chống lại sự xâm lược của Nga.

Sau khi cảnh báo hồi tháng 8 rằng Nga có thể yêu cầu Bình Nhưỡng cung cấp thêm hàng chục ngàn binh lính, Tổng thống Zelenskiy đã kêu gọi Nam Hàn cung cấp cho Ukraine các hệ thống phòng không.

Lý lẽ của Kyiv rất đơn giản — việc Bắc Hàn tăng cường quan hệ với Mạc Tư Khoa giúp nước này có được kinh nghiệm chiến đấu quý báu cho binh lính, cũng như công nghệ hỏa tiễn đạn đạo, từ đó đe dọa an ninh của bán đảo.

Tổng thống Zelenskiy lập luận rằng phản ứng tốt nhất từ phía Hán Thành sẽ là tăng cường hợp tác với Kyiv.

Quân đội Nam Hàn vận hành hệ thống phòng không Patriot, vốn cũng là tuyến phòng thủ quan trọng của Ukraine chống lại hỏa tiễn đạn đạo của Nga. Hỏa tiễn đánh chặn Patriot đang có nhu cầu cao trên toàn thế giới do cuộc chiến Mỹ-Iran đã làm cạn kiệt phần lớn kho dự trữ của Mỹ.

Quốc gia Á Châu này cũng đang triển khai hệ thống phòng không nội địa mang tên Cheongung-II, có khả năng bắn hạ hỏa tiễn đạn đạo tầm ngắn và tầm trung.

Thêm vào đó, Nam Hàn sở hữu kho vũ khí gồm pháo tự hành K9 155 ly và đạn pháo, bệ phóng hỏa tiễn, xe tăng và các loại vũ khí khác có thể hữu ích trên chiến trường Ukraine.

Nhưng Nam Hàn - một lần nữa - lại từ chối yêu cầu cung cấp vũ khí của Tổng thống Zelenskiy.

Quốc gia này khẳng định việc bán vũ khí cho khu vực đang có xung đột là trái với luật pháp của họ, và đã giới hạn viện trợ cho Ukraine chỉ ở mức viện trợ nhân đạo và các loại viện trợ phi sát thương khác.

Tuy nhiên, các báo cáo từ giai đoạn đầu của cuộc chiến cho thấy vẫn có những giải pháp thay thế.

Tờ Washington Post đưa tin vào tháng 12 năm 2023 rằng Nam Hàn đã gián tiếp cung cấp một lượng lớn đạn pháo cho Ukraine thông qua một thỏa thuận bí mật với Mỹ.

Tuy nhiên, cuộc tranh chấp ngoại giao gần đây và sự vi phạm lòng tin rõ ràng này khó có thể dẫn đến một thỏa thuận bí mật tương tự.

[Kyiv Independent: How Ukraine angered South Korea — and why it matters]

4. Tổng thống Trump lại đổ lỗi cho Ukraine về giá dầu diesel tăng cao ở Mỹ, đồng thời bác bỏ tác động của chiến tranh Trung Đông.

Tổng thống Donald Trump một lần nữa đổ lỗi cho các cuộc tấn công của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu của Nga là nguyên nhân gây ra giá dầu diesel tăng cao tại Hoa Kỳ, cho rằng sự gián đoạn sản xuất nhiên liệu của Nga là yếu tố quan trọng hơn cả cuộc chiến ở Trung Đông.

Phát biểu từ Phòng Bầu dục, Tổng thống Trump cho biết lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel tiềm năng của Mỹ có thể làm giảm giá dầu diesel trong nước, mặc dù ông cảnh báo điều đó cũng sẽ tác động tiêu cực đến giá xăng.

Tổng thống Trump cho rằng cuộc chiến ở Ukraine, bao gồm các cuộc tấn công từ cả hai phía làm gián đoạn sản xuất và xuất khẩu năng lượng, là nguyên nhân chính dẫn đến giá dầu diesel tăng cao.

"Nó sẽ bắt đầu ảnh hưởng đến ngành này. Bạn biết đấy, ngành dầu diesel thực sự bị ảnh hưởng nặng nề hơn nhiều, không phải do Trung Đông, mà là do những gì đang diễn ra ở Nga, bởi vì các nhà máy lọc dầu diesel đang bị phá hủy với tốc độ khá đáng báo động," ông nói.

"Và nếu điều đó không xảy ra, chúng ta sẽ không gặp vấn đề về dầu diesel. Những gì đã xảy ra ở Nga với Ukraine mới thực sự là vấn đề lớn nhất đối với dầu diesel", Tổng thống Trump nói thêm.

Bộ trưởng năng lượng Mỹ chỉ ra những gián đoạn trên quy mô lớn hơn

Bộ trưởng Năng lượng Hoa Kỳ Chris Wright đã đưa ra lời giải thích rộng hơn về tình trạng khan hiếm nguồn cung dầu diesel, chỉ ra sự gián đoạn ở một số khu vực xuất khẩu chính.

"Chúng tôi đã mất một số lượng xuất khẩu dầu diesel từ Trung Đông, mặc dù chúng tôi đang khôi phục lại những lượng xuất khẩu đó, và chúng tôi cũng đã mất lượng xuất khẩu dầu diesel từ Trung Quốc," Wright nói. "Vì vậy, đó là rất nhiều sự gián đoạn."

Ông nói thêm rằng chính quyền dự kiến các nước Âu Châu sẽ sớm công bố nguồn cung cấp dầu diesel bổ sung.

Theo Reuters, giá xăng tại Mỹ đã tăng hơn 40% trong năm qua, trong khi giá dầu diesel đạt mức kỷ lục 6,53 đô la mỗi gallon cách đây một tuần, theo dữ liệu của AAA.

Theo Reuters, sự tăng giá chủ yếu là do sự kết hợp giữa nguồn cung khan hiếm liên quan đến cuộc chiến với Iran và sự gián đoạn hoạt động lọc dầu, bao gồm cả những sự việc do các cuộc tấn công của Ukraine vào các cơ sở năng lượng của Nga gây ra.

Vấn đề này cũng mang ý nghĩa chính trị quan trọng ở Mỹ, nơi chính quyền Trump và các ứng cử viên đảng Cộng hòa đang chịu áp lực phải giảm giá nhiên liệu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, trong khi tỷ lệ ủng hộ kinh tế của Tổng thống Trump vẫn đang bị ảnh hưởng.

Vào giữa tháng 9, Tổng thống Trump đã kêu gọi Tổng thống Volodymyr Zelenskiy, ngừng tấn công vào ngành công nghiệp năng lượng của Nga, lập luận rằng các cuộc tấn công của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu của Nga đang đẩy giá dầu diesel tăng cao ở Mỹ.

Tổng thống Trump cho rằng các cuộc tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa tầm xa của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga là nguyên nhân chính khiến giá dầu diesel toàn cầu tăng vọt và kêu gọi Tổng thống Zelenskiy ngừng các cuộc tấn công này.

"Tổng thống Zelenskiy phải làm một việc: Ông ấy phải ngừng việc triệt phá nguồn cung nhiên liệu diesel ở Nga. Hãy để ông ấy theo đuổi các mục tiêu khác – nhưng đừng nhắm vào nhiên liệu diesel, vì điều đó đang gây ra tình trạng thiếu hụt nhiên liệu diesel", ông nói.

"Việc này không phải do Trung Đông gây ra. Việc này là do những gì đang xảy ra với Nga và Ukraine... Có rất nhiều mục tiêu khác. Đừng tấn công nhiên liệu diesel vì điều đó đang gây hại cho thế giới," Tổng thống Trump nói với một nhóm phóng viên người Ireland và quốc tế.

Những phát biểu của Tổng thống Trump được đưa ra sau một tháng lập kỷ lục về các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào lĩnh vực năng lượng của Nga. Vào tháng 8 năm 2026, lực lượng máy bay điều khiển từ xa của Ukraine đã tấn công 21 nhà máy lọc dầu của Nga - một kỷ lục trong thời chiến, theo dữ liệu từ cơ sở dữ liệu tấn công tầm xa quốc gia của Ukraine, DeepStrike UA, và số liệu thống kê tấn công do Lực lượng Hệ thống Điều khiển từ xa Ukraine, gọi tắt là USF công bố.

Các nhà máy lọc dầu bị tấn công nằm ở Omsk, Saratov, Syzran, Perm, Yaroslavl, Krasnodar, Samara, Tatarstan, Tyumen và Orsk. Theo ghi nhận của Kyiv Post, các cuộc tấn công đã nhắm vào một số cơ sở nhiều lần, trong khi những cơ sở khác – bao gồm các nhà máy lọc dầu ở Omsk, Perm và Tyumen – lần đầu tiên bị tấn công trong suốt cuộc chiến.

Con số tấn công trong tháng 8 cao hơn 50% so với 14 cuộc tấn công tại nhà máy lọc dầu trong tháng 7 và gấp đôi tốc độ tấn công hàng tháng được ghi nhận bởi các đơn vị USF vào tháng 10 năm 2025, khi có 7 nhà máy lọc dầu bị ảnh hưởng.

Lời chỉ trích của Tổng thống Trump lặp lại những nhận xét trước đó của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, người hồi đầu tháng 9 đã đổ lỗi cho các cuộc tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa của Ukraine gây ra "cú sốc năng lượng" toàn cầu, là điều mà ông cho là đang đẩy giá năng lượng lên cao.

Tuy nhiên, các nhà phân tích ngành năng lượng đã chỉ ra những yếu tố khác là nguyên nhân chính dẫn đến sự tăng vọt giá dầu thô và nhiên liệu tinh chế trên toàn cầu. Cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran đã khiến hoạt động xuất khẩu dầu bằng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz gần như bị đình trệ, trong khi tình trạng gián đoạn ngày càng trầm trọng ở Biển Đỏ sau khi lực lượng Houthi chiếm giữ eo biển Bab el-Mandeb càng làm hạn chế giao thông tàu chở dầu.

Putin cũng đã hạ thấp tầm quan trọng của các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga. Trong các bình luận được truyền thông nhà nước Nga phát sóng vào ngày 22 tháng 8, ông nói rằng các cuộc tấn công đã không tạo ra hiệu quả như Kyiv mong muốn.

"Chúng có hiệu quả đến mức nào - liệu chúng có hiệu quả chút nào không? Và chúng có tác động gì đến tình hình dọc theo toàn bộ đường ranh giới tiếp xúc không? Kết quả cuối cùng đối với đối phương lại hoàn toàn trái ngược với những gì họ mong đợi. Không có bước ngoặt nào xảy ra cả," Putin nói.

Đồng thời, các cuộc tấn công của Ukraine đã gây gián đoạn đáng kể đến sản lượng nhiên liệu của Nga. Một ước tính của Bloomberg được công bố vào ngày 28 tháng 8 và được truyền thông Ukraine trích dẫn rộng rãi cho biết các cuộc tấn công đã làm giảm sản lượng xăng, nhiên liệu máy bay, dầu diesel và các sản phẩm dầu mỏ khác của Nga hơn 30%.

Các nhà phân tích ngành công nghiệp Nga cũng ước tính rằng công suất chế biến nhiên liệu đã giảm khoảng một phần ba, và cho rằng việc khôi phục công suất bị thiệt hại có thể gặp khó khăn do hệ thống phòng không Nga đang chật vật trong việc đánh chặn máy bay điều khiển từ xa của Ukraine.

[Kyiv Post: Trump Again Blames Ukraine for Rising US Diesel Prices, Dismissing Middle East War Impact]

5. Liên Hiệp Âu Châu và Canada sẽ công bố một hiệp định hợp tác mới toàn diện.

Liên Hiệp Âu Châu và Canada sẽ sử dụng hội nghị thượng đỉnh mang tính bước ngoặt vào tháng tới để công bố một quan hệ đối tác mới rộng lớn, từ việc phá bỏ các rào cản thương mại kỹ thuật số đến việc cùng hỗ trợ Ukraine và đầu tư vào công tác chữa cháy rừng. Thủ tướng Canada Mark Carney cho biết như trên hôm Thứ Năm, 01 Tháng Mười.

"Thế giới đang thay đổi nhanh chóng với những thách thức địa chính trị chưa từng có, cũng như những thách thức trong thương mại, năng lượng, công nghệ, khí hậu và tài nguyên", Thủ tướng Carney nói, trích dẫn bản dự thảo tuyên bố chung do hai bên đưa ra, được gửi đến các đại sứ Liên Hiệp Âu Châu để chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh dự kiến bắt đầu vào ngày 29 tháng 10, và được POLITICO thu thập được.

Liên Hiệp Âu Châu và Canada đang tìm cách củng cố mối quan hệ chiến lược khi họ phải đối mặt với những hậu quả từ cuộc chiến thương mại của Tổng thống Donald Trump. Tháng này, Chủ tịch Ủy ban Âu Châu Ursula von der Leyen đã đề xuất mời Canada trở thành thành viên liên kết của Liên Hiệp Âu Châu, điều này đã ngay lập tức dẫn đến lời đe dọa áp thuế từ phía Tổng thống Trump.

"Canada và Liên Hiệp Âu Châu, với lợi thế tiếp cận thương mại vượt trội, các giá trị chung và thế mạnh kinh tế bổ sung cho nhau, có thể xây dựng mối quan hệ sâu sắc và hội nhập hơn", ông nói.

Hai bên dự định sẽ tuyên bố tại hội nghị thượng đỉnh ở Montreal rằng họ muốn đẩy nhanh đầu tư vào các dự án khoáng sản quan trọng, tăng cường chuỗi cung ứng và cải thiện an ninh nguồn cung, bao gồm cả việc dự trữ các nguồn tài nguyên thiết yếu để giảm thiểu "biến động thị trường và tác động địa chính trị".

"Chúng ta sẽ điều chỉnh các chiến lược và tiêu chuẩn, kết nối các ngành công nghiệp và tập trung tham vọng vào các lĩnh vực mang lại lợi ích lớn nhất cho người dân. Điều này bao gồm việc phát triển năng lượng ít phát thải carbon, đáng tin cậy mà phần lớn thế giới đang rất cần, từ khí tự nhiên hóa lỏng đến thủy điện, năng lượng mặt trời, năng lượng gió và năng lượng hạt nhân."

Ottawa và Brussels cũng sẽ công bố việc cùng nhau mua 50 máy bay chữa cháy De Havilland, sẵn sàng đưa vào sử dụng tại Canada và Âu Châu vào năm 2030 để chống cháy rừng.

Thủ tướng nhấn mạnh rằng: "Chúng tôi đang tự nguyện hợp tác... Chúng tôi sẽ thành lập một liên minh công nghệ. Chúng tôi sẽ tích hợp các cơ sở công nghiệp quốc phòng. Chúng tôi sẽ biến Bắc Cực thành một dự án chung trọng điểm. Chúng ta sẽ hợp tác trong lĩnh vực năng lượng, khoáng sản thiết yếu và pin. Về trí tuệ nhân tạo, điện toán lượng tử, an ninh mạng và an ninh kinh tế"

[Politico: EU and Canada to announce sweeping new partnership pact]

6. ‘Coi thường khoa học và sự thật’: Macron lên án cuộc tấn công của Nga vào Học viện Kyiv.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron lên án vụ tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa của Nga vào Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Ukraine ở trung tâm Kyiv, nói rằng điều đó cho thấy sự coi thường "khoa học và sự thật" của Điện Cẩm Linh.

Tổng thống Macron mô tả học viện này là tổ chức nghiên cứu lớn nhất của Ukraine và cho rằng vụ tấn công làm tăng thêm "sự tàn bạo" trong các cuộc tấn công hàng ngày của Nga nhằm vào thường dân. Ông bày tỏ sự cảm thông với các nạn nhân và gia đình của họ, đồng thời cam kết rằng Pháp và Âu Châu sẽ sát cánh cùng người dân Ukraine chừng nào còn cần thiết.

Hôm thứ Hai, ngày 28 tháng 9, máy bay điều khiển từ xa đã đâm vào tòa nhà học viện, gây ra hỏa hoạn trong khi các nhân viên đang ở bên trong. Theo lực lượng cấp cứu, hai người đã thiệt mạng tại tòa nhà này.

Trong số đó có Nataliia Bukalo, trợ lý của Volodymyr Horbulin, phó chủ tịch học viện và cựu thư ký Hội đồng An ninh và Quốc phòng Quốc gia Ukraine. Ông Horbulin bị thương nhẹ.

Cuộc tấn công tại Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc hơn vì đây là tổ chức nằm ở trung tâm của hệ thống khoa học và học thuật của Ukraine.

Vụ tấn công đã gây ra hỏa hoạn và dẫn đến một chiến dịch cấp cứu bên trong tòa nhà.

Tổng thống Volodymyr Zelenskiy cho biết các đội cấp cứu đang tìm kiếm những người có thể vẫn còn mắc kẹt bên trong, nhấn mạnh rằng Học viện chỉ là một trong số nhiều địa điểm dân sự bị tấn công trên khắp Ukraine trong ngày hôm đó.

Tổng thống Zelenskiy nói: "Mỗi vụ tấn công khủng bố của Nga đều gây ra thương vong mà lẽ ra có thể tránh được nếu áp lực lên Nga cuối cùng trở nên toàn diện – nhắm vào mọi nguồn tài trợ và sản xuất vũ khí khủng bố của Nga, cũng như tất cả những người sử dụng chúng."

"Chúng ta không thể làm ngơ trước những cuộc tấn công tàn bạo như vậy. Chúng ta phải đáp trả bằng quyết tâm và sức mạnh toàn cầu. Chúng ta đang trông cậy vào sức mạnh của Âu Châu, Mỹ Châu và các đối tác khác, những người có thể giúp bảo vệ tính mạng con người", ông nói thêm.

Cuộc tấn công vào học viện là một phần trong chuỗi các cuộc tấn công rộng lớn hơn của Nga nhằm vào Kyiv ngày hôm đó.

[Kyiv Post: ‘Contempt for Science and Truth’: Macron Condemns Russian Strike on Kyiv Academy]

7. Tổng thống Trump nói ông phải đưa ra quyết định về Iran: "Hoặc là chúng ta ném bom tiêu diệt họ, hoặc là chúng ta sẽ đạt được một thỏa thuận".

Hôm thứ Tư, khi được các phóng viên hỏi ông dự định sẽ đối phó thế nào với các quan chức Iran mà ông nhiều lần mô tả là "điên rồ", Tổng thống Trump trả lời: "Có lẽ là cho nổ tung chúng ra."

"Chúng ta phải đưa ra quyết định đó: Cho nổ tung chúng hoặc đạt được thỏa thuận," tổng thống nói. "Nhưng thời điểm đó đang đến gần. Nó sẽ sớm kết thúc, bằng cách này hay cách khác."

Kế hoạch của Tổng thống Trump đối với Iran vẫn chưa rõ ràng. Trong những tuần gần đây, ông đã nhiều lần nói rằng ông đang cân nhắc liệu có nên leo thang chiến tranh hay đạt được thỏa thuận với Iran.

[CBSNews: Trump says he has a decision to make on Iran: "We blow them up or make a deal"]

8. Các lực lượng dân quân Iraq được Iran hậu thuẫn cho biết họ không có kế hoạch giải giáp khi Mỹ rút quân.

Các phe phái vũ trang Iraq được Tehran hậu thuẫn hôm thứ Tư tuyên bố họ "không bị ràng buộc bởi bất kỳ thời hạn hay thỏa thuận nào" để giao nộp vũ khí cho nhà nước, trong bối cảnh chính phủ tìm cách giải giáp họ dưới áp lực ngày càng tăng từ Mỹ.

Phát ngôn nhân quân sự của Kataeb Hezbollah, Jaafar al-Husseini, phát biểu tại một sự kiện kỷ niệm việc rút quân của liên quân do Mỹ dẫn đầu rằng các phe phái đã đàm phán về việc "điều chỉnh" vũ khí của họ nhưng "vẫn chưa nhận được phản hồi từ chính phủ Iraq".

"Dựa trên cơ sở này, Phong trào Kháng chiến Hồi giáo tuyên bố rằng họ không bị ràng buộc bởi bất kỳ lịch trình hay thỏa thuận nào mà bất kỳ chính phủ hay đảng phái chính trị nào đã đề cập hoặc có thể đề cập đến," ông al-Husseini nói.

Quân đội Mỹ hôm thứ Tư tuyên bố chính thức rút quân khỏi Iraq sau 12 năm chiến đấu chống lại Nhà nước Hồi giáo, gọi tắt là IS. Chính phủ Mỹ và Iraq đã đồng ý rút quân trước ngày 30 tháng 9 và bắt đầu quá trình này trong những tháng gần đây.

Các nhóm dân quân ở Iraq đã phát động các cuộc tấn công vào các quốc gia vùng Vịnh khác sau khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh chống Iran hồi tháng Hai. Mỹ và Ả Rập Xê Út đã phối hợp tấn công các nhóm dân quân này vào cuối tháng Bảy.

[CBSNews: Iran-backed Iraqi militias say they do not plan to disarm as U.S. leaves]

9. 5 dấu hiệu cho thấy sự thất bại của Iran cuối cùng cũng sắp đến.

Việc Tổng thống Trump liên tục thay đổi thời gian biểu về chiến thắng ở Iran—từ vài tuần, đến vài tháng, rồi đến sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ—đã phơi bày những tính toán sai lầm khác nhau của chính quyền Trump khi tham gia cuộc xung đột cùng với Israel hồi tháng Hai.

Chế độ Iran nhìn chung vẫn duy trì được sự thống nhất. Khả năng làm gián đoạn dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz của họ đã bị đánh giá thấp. Sức mạnh áp đảo của quân đội Mỹ và Israel thôi vẫn chưa đủ để giành chiến thắng nhanh chóng.

Nhưng có một số dấu hiệu cho thấy Tổng thống Trump đang đứng trước ngưỡng cửa chiến thắng, dù chiến thắng này đã bị trì hoãn nhiều tháng. Michael Clarke, Giáo sư thỉnh giảng về Nghiên cứu Quốc phòng tại King's College Luân Đôn nói với Sky News.

Theo ông, bức thư ngỏ mới gửi tới người dân Mỹ từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, gọi tắt là IRGC, tuyên bố chiến thắng trước Mỹ đồng thời trực tiếp kêu gọi cử tri trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ quay lưng lại với Tổng thống Trump, đã tự nói lên tất cả.

Giáo sư Clarke đã đưa ra năm dấu hiệu cho thấy sự thất bại của Iran cuối cùng cũng sắp đến.

Thứ nhất: Công cụ chính mà Iran sử dụng để gây áp lực đang suy yếu dần.

Sự kiểm soát chặt chẽ của Iran đối với eo biển Hormuz, con át chủ bài mạnh nhất của nước này kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu, đang dần suy yếu.

Theo công ty theo dõi tàu chở dầu Kpler, xuất khẩu dầu thô vùng Vịnh đã đạt mức cao nhất thời chiến vào tháng 9, không chênh lệch nhiều so với sản lượng dầu không phải của Iran trước ngày 28 tháng 2. Sản lượng vẫn thấp hơn bình thường, nhưng các siêu tàu chở dầu của Ả Rập Xê Út lại đang đi qua eo biển dưới sự bảo hộ của Mỹ.

Iran vẫn tiếp tục bắn vào các tàu chở dầu, mặc dù số vụ bắn phá đã giảm trong những ngày gần đây theo báo cáo của Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Anh, gọi tắt là UKMTO, nhưng tình trạng này vẫn tiếp diễn. Ngay cả đài truyền hình nhà nước Iran theo đường lối cứng rắn cũng thừa nhận rằng ít nhất 7 triệu thùng dầu thô mỗi ngày vẫn đang được vận chuyển qua biên giới.

Đó có thể là lý do tại sao Tehran có vẻ dễ nhượng bộ hơn, bất kể ngoại trưởng nước này khẳng định điều gì. Đề nghị mới nhất của họ là mở lại eo biển Hormuz trong vòng bảy ngày để đổi lấy việc chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ, nới lỏng các lệnh trừng phạt và tiếp cận các khoản tiền bị đóng băng, cùng một số điều khoản khác.

Tổng thống Trump đã công khai bác bỏ điều đó và nói rằng ông đang cân nhắc việc quay trở lại các cuộc tấn công, gia tăng áp lực lên Tehran để buộc họ phải nhượng bộ hơn nữa.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã đề cao ngoại giao tại Liên Hiệp Quốc, rồi sau đó, trong một cuộc phỏng vấn trên Fox News, ông đề nghị pha loãng uranium đã được làm giàu của Iran: "Đó không phải là vấn đề lớn."

Một quốc gia tự tin vào sức mạnh thương lượng của mình sẽ không vội vàng trao đổi nó.

Thứ hai: Iran đang tiến gần đến một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn diện.

Tuần này, đồng rial đã giảm xuống mức thấp kỷ lục mới, với tỷ giá 1 đô la Mỹ tương đương khoảng 2,5 triệu rial, tăng so với mức 2,2 triệu rial vào đầu tháng 9.

Vì phần lớn hàng hóa mà người dân Iran mua, từ thực phẩm đến thuốc men, đều biến động theo tỷ giá đô la, nên giá cả đang tăng lên từng tuần. Người dân Iran đã chia sẻ với Reuters rằng họ không thể trả tiền thuê nhà hoặc mua thuốc men, do việc làm trong khu vực tư nhân đang dần biến mất.

Phần lớn sự siết chặt này là do chủ ý, mặc dù nền kinh tế Iran từ lâu đã phải chịu đựng sức nặng của các lệnh trừng phạt phương Tây nhắm vào chế độ này.

Doanh thu từ dầu mỏ là nguồn sống thiết yếu đối với Iran, cung cấp cho nước này nguồn ngoại tệ mạnh để trả lương cho nhân viên nhà nước, tài trợ cho các dịch vụ công cộng, v.v.

Theo công ty phân tích năng lượng Vortexa, lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đã gần như làm tê liệt xuất khẩu dầu thô của Iran kể từ giữa tháng 7, với lượng hàng xuất khẩu trong tháng 8 giảm xuống còn khoảng 210.000 thùng mỗi ngày - một con số rất nhỏ so với mức trước chiến tranh.

Các nhà mua hàng Trung Quốc đang sống dựa vào lượng dầu dự trữ của Iran trên biển trước khi lệnh phong tỏa được áp dụng, một nguồn dự trữ đang cạn kiệt khi Mỹ tuyên bố Bắc Kinh đang rút lại sự hỗ trợ dành cho Iran. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent gọi đó là "sự bóp nghẹt kinh tế".

Càng kéo dài, nó càng thử thách mạnh mẽ một chế độ mà hồi tháng Giêng đã giết hại hàng ngàn người biểu tình phẫn nộ vì khó khăn kinh tế. Liệu họ có muốn mạo hiểm để xảy ra một cuộc xung đột tương tự, trong bối cảnh một xã hội đang quỵ ngã vì chiến tranh?

Thứ ba: Bức thư của IRGC thể hiện sự tuyệt vọng, chứ không phải sức mạnh.

Bức thư của IRGC gửi cho người Mỹ không phải là một lời tuyên bố chiến thắng như vẻ ngoài của nó, mà là một lời cầu cứu.

Được công bố năm tuần trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, thông điệp này kêu gọi người Mỹ giành lại quyền kiểm soát từ tay các chính trị gia, lập luận rằng: "Giờ là lúc, khi hệ thống chính trị Mỹ đang ở thời điểm yếu nhất."

Bức thư thậm chí còn khẳng định "Cái chết cho nước Mỹ" nhắm vào Tòa Bạch Ốc, chứ không phải người dân Mỹ bình thường.

Nhưng một quân đội tin vào những tuyên bố chiến thắng của chính mình sẽ không cần phải vượt mặt Tổng thống Trump để tiếp cận cử tri của ông ta. Mục tiêu thực sự của bức thư là một Quốc hội mới có thể trói buộc tay tổng thống – là niềm hy vọng thực tế cuối cùng của Tehran về những điều khoản tốt hơn.

Tổng thống Iran cũng đang gửi đi tín hiệu tương tự từ hướng ngược lại. Ông Pezeshkian nói với các phóng viên ở New York rằng ông muốn Washington quay lại khuôn khổ ngừng bắn hồi tháng 6 trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ: "Chúng tôi không muốn để đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ."

Các quan chức ở Tehran được tường trình lo ngại Tổng thống Trump sẽ leo thang căng thẳng sau khi kiểm phiếu xong. Nếu đảng Cộng hòa giành được kết quả vượt mong đợi, tổng thống sẽ cảm thấy được minh oan. Và nếu đảng Dân chủ thắng, ông ta sẽ chẳng còn gì để mất.

Iran đang theo dõi sát sao diễn biến thời gian và không hài lòng với những gì mình thấy.

Thứ tư: Iran đối mặt với vấn đề tiếp tế ngày càng nghiêm trọng

Chương trình hỏa tiễn của Iran đã sống sót qua chiến tranh, nhưng việc tái thiết nó lại là một vấn đề khác.

Các đánh giá của Mỹ hồi tháng 4 cho thấy hơn 80% các nhà máy sản xuất hỏa tiễn và động cơ hỏa tiễn nhiên liệu rắn của nước này đã bị hư hại.

Tehran vẫn đang lắp ráp vũ khí từ các bộ phận dự trữ trong các địa điểm ngầm, nhưng họ cần các phụ tùng mà "các địa điểm sản xuất hoặc chuỗi cung ứng đã bị hư hại hoặc gián đoạn", Freddy Khoueiry, nhà phân tích an ninh toàn cầu và địa chính trị tại công ty tình báo rủi ro RANE, nói với Forbes.

Với lệnh phong tỏa hiện hành, những kho dự trữ đó sẽ không tồn tại mãi mãi. Những lời khoe khoang của Tehran về việc xây dựng lại các nhà máy hầu như không có bằng chứng công khai nào chứng minh điều đó. Chúng vẫn giữ được một phần công suất, nhưng công suất đã cạn kiệt, và đang tiếp tục giảm sút.

Con người khó thay thế hơn các bộ phận. Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã giết chết lãnh tụ tối cao, tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, tư lệnh hải quân và nhà lãnh đạo tình báo của lực lượng này.

Những người thay thế được bổ nhiệm vào tháng 8 hầu hết đều là những người kỳ cựu: Mohsen Rezaei, người lãnh đạo Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, gọi tắt là IRGC trong phần lớn cuộc chiến tranh Iran-Iraq, hiện là thư ký của cơ quan an ninh cao nhất của Iran ở tuổi 71.

Một số nhà phân tích cho rằng chính quyền hiện tại đang thiếu người kế nhiệm đáng tin cậy hơn là đang đào tạo những người kế nhiệm mới.

Thứ năm: Iran đang thất bại trong việc đẩy lùi Hải quân Mỹ.

Có liên quan đến dấu hiệu đầu tiên, nhưng vẫn khác biệt, đó là việc Iran rõ ràng không thể phá vỡ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ bằng vũ lực.

Ngày 5 tháng 9, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, gọi tắt là IRGC đã bắn hỏa tiễn đạn đạo vào một Hàng Không Mẫu Hạm và một tàu khu trục của Mỹ đang hộ tống nó. Bộ Chỉ huy Trung ương Mỹ cho biết cả hai đều không bị trúng hỏa tiễn.

Washington đáp trả bằng cách vô hiệu hóa hoặc phá hủy các tàu chở dầu của Iran - theo một thống kê, 10 chiếc trong một tuần - trong khi Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth chế giễu rằng Iran "không có hải quân hay không quân".

Ngày 18 tháng 9 năm 2026, lực lượng quân đội Cộng hòa Hồi giáo Iran tiến hành diễu binh trên đường phố và huấn luyện quân sự tại Tehran, Iran.

Iran vẫn có thể gây thương vong, điều đó là chắc chắn. Theo báo cáo của NBC News, 8 Thủy Quân Lục Chiến Mỹ đã bị thương trong một vụ tấn công bằng hỏa tiễn chống hạm của Iran vào ngày 14 tháng 9, và Tehran tuyên bố các tàu chiến của Mỹ đã rút xa hơn ra biển. Vụ việc được tường trình không liên quan đến tàu hải quân nào.

Tuy nhiên, lệnh phong tỏa vẫn tiếp tục, làm gia tăng áp lực bên trong Iran và ngày càng trầm trọng hơn theo thời gian. Ông Bessent cho biết Iran không thể xuất khẩu dầu của chính mình, chỉ còn lại khoảng 15 triệu thùng dầu đang có sẵn để bán.

Iran đang bị kiềm chế. Chế độ này có thể khiến eo biển Hormuz trở nên nguy hiểm đối với tất cả các quốc gia khác—mặc dù mức độ nguy hiểm không còn như trước, như dòng chảy dầu mỏ cho thấy—nhưng họ không thể biến eo biển này thành lợi thế của riêng mình.

Tuy nhiên, Giáo sư Clarke cảnh giác rằng việc đánh giá các dấu hiệu như vậy vẫn có thể là quá sớm, giống như những mốc thời gian mà Tổng thống Trump từng đưa ra trước đây.

Ông nhấn mạnh rằng khó khăn kinh tế hiếm khi lật đổ được một chế độ sẵn sàng giết hại chính người dân của mình, và Tehran đã chứng minh điều đó một lần nữa vào tháng Giêng. Những người Iran mà Reuters phỏng vấn cho biết họ quá bận tâm đến việc sinh tồn nên không nghĩ đến chuyện biểu tình.

Kho vũ khí của Iran cũng chưa hoàn toàn cạn kiệt. Các báo cáo cho biết nước này đã nối lại việc sản xuất hỏa tiễn từ các bộ phận dự trữ trong các hầm ngầm kiên cố, với sự hỗ trợ của Nga trong việc chế tạo các hỏa tiễn hành trình mới.

Mỗi loạt hỏa tiễn cũng làm cạn kiệt nguồn cung hỏa tiễn đánh chặn quý hiếm của Mỹ. Lực lượng Mỹ đã phóng từ 60 đến 70 hỏa tiễn Patriot và hơn chục hệ thống THAAD để đánh chặn khoảng 20 hỏa tiễn nhắm vào các căn cứ ở Jordan trong tháng này. Những hệ thống này cũng cần được bổ sung; việc này dễ dàng hơn đối với Mỹ so với Iran, nhưng không hề dễ dàng.

Hơn nữa, tầm ảnh hưởng của Iran có thể đang dịch chuyển chứ không phải biến mất.

Vào tháng 9, lực lượng Houthi, được tường trình với sự trợ giúp của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, gọi tắt là IRGC, đã chiếm giữ phần lớn bờ biển Biển Đỏ của Yemen, khiến eo biển Bab al-Mandeb bị đe dọa bởi một đồng minh thân cận của Iran. Một phe phái liên kết với Iran ở Iraq cũng bị đổ lỗi cho việc tấn công đường ống dẫn dầu của Ả Rập Xê Út quanh eo biển Hormuz.

Eo biển Hormuz vẫn còn xa trạng thái bình thường. Ước tính lưu lượng dầu mỏ vận chuyển qua đây chỉ bằng khoảng một phần ba đến ba phần tư so với trước chiến tranh, điều này chỉ có thể thực hiện được nhờ sự hỗ trợ vận chuyển của Mỹ.

Rủi ro này đang đẩy phí bảo hiểm và chi phí giao dịch lên cao. Nguồn cung vẫn ở mức thấp, đặc biệt là do hầu như không có dầu của Iran nào được đưa ra thị trường, điều này giữ cho giá thị trường ở mức cao. Điều đó gây ra lạm phát trên toàn thế giới.

Tehran cũng đang đặt cược vào sự thiếu kiên nhẫn của Mỹ. Theo một cuộc thăm dò của Reuters/Ipsos, chỉ 31% người Mỹ ủng hộ chiến tranh, trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng cao do giá năng lượng tăng gây khó khăn về tài chính cho cử tri.

Chuyên gia tư vấn cao cấp về Iran của Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, Hamidreza Azizi, dự đoán Iran sẽ duy trì lập trường "thận trọng, nhưng ngày càng hung hăng" để chứng minh ảnh hưởng của mình không hề suy giảm.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo

Tất cả những điều này không bảo đảm một kết thúc tốt đẹp. Chế độ này sẽ coi bất kỳ thỏa thuận nào cũng là một chiến thắng, và sự tồn tại của nó chính là cách Tehran định nghĩa chiến thắng. Nhưng hướng đi hiện tại rất khó để phớt lờ. Ảnh hưởng của Iran đang giảm dần, nền kinh tế đang suy yếu, và các nhà lãnh đạo của nước này đang công khai tìm kiếm một lối thoát.

Chúng ta sẽ sớm biết liệu Tehran có đồng ý đưa chương trình hạt nhân của mình ra thảo luận trước khi lệnh phong tỏa được dỡ bỏ hay không, và liệu các tàu chở dầu có tiếp tục di chuyển qua eo biển Hormuz bất chấp hỏa lực của Iran hay không.

Những dấu hiệu theo chiều ngược lại sẽ là một cuộc tấn công thành công vào tàu chiến của Mỹ, hoặc một sự leo thang căng thẳng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, hoặc việc lực lượng Houthi siết chặt Biển Đỏ, tạo cho Iran một thế trận mới để sử dụng làm đòn bẩy.

Những cuộc chiến như thế này hiếm khi kết thúc bằng một lễ ký kết trên chiến hạm. Chúng kết thúc khi một bên hết bài để chơi.

Iran chỉ còn lại chiếc máy bay tốt nhất của mình và đã đề nghị trao đổi nó.

[Newsweek: 5 Signs Iran’s Defeat Is Finally Arriving]